Turuhia e te atua o te ore e tia ia haavare
FAATIAHIA MAI E MARY WILLIS
Ua naeahia te mau faahopearaa o te toparaa o te ao nei i te pae faanavairaa faufaa i te mataeinaa o te Hau no Auteralia Tooa o te râ i te matahiti 1932. I taua matahiti ra, e 19 matahiti noa to ˈu, ua tae mai ta mâua Ellen Davies i te hoê tuhaa pororaa tau 100 000 kilometera tuea te rahi. Te vahi e haamata ˈi mâua, o te oire iti ïa no Wiluna, tau 950 kilometera i te pae apatoerau hitia o te râ o to mâua vahi faaearaa i Perth, te oire pu no Auteralia Tooa o te râ.
I TO mâua haereraa ˈtu i reira, na nia mâua o Ellen i te hoê pereoo auahi e te hoê tiai pereoo auahi auhoa. Ia faaea anaˈe te pereoo i te mau vahi tapearaa, e faaite mai te tiai ma te maitai ia mâua e ehia maororaa te pereoo e tapea ˈi. E nehenehe ïa ta mâua e pou i raro e e poro i te feia e ora ra i taua mau oire iti moemoe ra na pihai iho i te eˈa pereoo auahi. Ua tapae atura mâua i te oire heruraa no Wiluna i ropu i te hoê vero repo puehu.
Noa ˈtu râ, e toru kilometera mai te vahi tapearaa pereoo auahi no Wiluna tae atu i te oire. E ere mâua e piti atoa ra i te mea puai roa, e e toru afata buka teiaha e e piti atoa afata vairaa ahu ta mâua. E nafea ïa mâua? Ua faatautau mâua i te hoê afata i nia i te hoê raau, e ua tapea vau i te hoê pae e o Ellen i te tahi pae. Mea na reira to mâua amoraa i te mau afata, hoê i muri aˈe i te tahi. E hitu taime to mâua haereraa e hoˈiraa mai no te tie i tera e toru afata e ta mâua afata vairaa ahu na nia e toru kilometera e tae atu ai i te oire. Ua faaea pinepine mâua no te mea ua mauiui roa to mâua rima.
Noa ˈtu te repo puehu, te mauiui o to mâua rima, e te paruparu o to mâua avae, ua oaoa mâua i teie haapaiumaraa e te huru tupuraa apî. Ua manaˈo mâua toopiti atoa e tei pihai iho Iehova ia mâua, e ua turu mai oia ia mâua no te faaruru i teie haamataraa ohie ore i te pororaa i te mau vahi atea. Aita i maoro ua ite mâua i ta ˈna haamaitairaa i nia i ta mâua ohipa, inaha, ua faahope ta mâua mau tutavaraa i taua tere ra na roto i te fariiraa te taurearea ra o Bob Horn i te parau mau a te Bibilia. Te oaoa nei mâua i te mea e ua nehenehe o Bob e tavini tau matahiti i te Betela e i te mea e ua tamau noa oia i te tavini ia Iehova ma te haapao maitai i roto fatata e 50 matahiti e tae noa ˈtu i to ˈna poheraa i te matahiti 1982.
Mai Wiluna mai, ua poro mâua i te mau oire iti i nia i to mâua tere hau atu i te 725 kilometera i Geraldton i te pae miti. Mai reira mai, ua hoˈi atu mâua i Perth. I te tahi mau po, e taoto mâua i roto i te mau piha tiairaa pereoo auahi taata ore e i roto atoa i te hoê haapueraa aihere mǎrô i te hiti o te eˈa pereoo auahi.
Ua rave atoa mâua i te hoê vehî turua tei î i te faraoa sitona ta mâua i hamani. Tera ta mâua maa no te tuhaa matamua o to mâua tere. I te tahi mau taime e noaa ta mâua maa na roto i te horoiraa i te aˈua e te ǔiraa i te tahua i roto i te mau fare taotoraa e te mau fare tamaaraa. I te tahi atu mau taime, e rave na mâua i te ohipa i raro aˈe i te mahana veavea i te ohiraa i te pipi. Ua tauturu te mau ô a te feia anaanatae o tei farii i te mau buka bibilia ia aufau i ta mâua mau haamâuˈaraa.
Te mea i haapuai ia ˈu ia tapea i to ˈu tiaturi ia Iehova e ia faaruru ma te oaoa i te mau huru tupuraa e rave rahi i taua tau ra, o te hiˈoraa e te haapiiraa i horoahia mai e to ˈu metua vahine mai to ˈu nainairaa mai â.
Te hoê tufaa kerisetiano
E tiaturi puai to to ˈu metua vahine i roto i te Poiete, e te haamanaˈo ra vau e e paraparau mai oia ia matou te mau tamarii no nia ia ˈna. Ua tamatahia râ to ˈna faaroo ma te peapea, i te poheraa to matou taeae e hitu matahiti i roto i te hoê ati i te fare haapiiraa. Maoti râ i te inoino i te Atua, ua haamata o mama i te haapii maite i te Bibilia. Ua hinaaro oia e ite, mai te peu e e nehenehe, i te tumu o teie mau ati. Ua haamauruuruhia ta ˈna maimiraa i te parau mau bibilia, e ua faataipe oia i to ˈna pûpûraa ia ˈna i te Atua mau ra o Iehova na roto i te bapetizoraa i roto i te pape i te omuaraa o te mau matahiti 1920.
Mai reira mai, ua haafaufaa pinepine ta ˈna mau aparauraa ia matou e e tupu te mau parau tǎpǔ a te Atua ma te hape ore. E faaitoito na oia ia matou ia haamanaˈo tamau noa e noa ˈtu eaha te ohipa e tupu, ‘e ore e tia i te Atua ia haavare.’ (Tito 1:2) Ei faahopearaa, ua riro mai to ˈu tuahine e o vau iho nei, e to mâua e piti taeae, e to matou mau utuafare fetii e mau mootua, ei feia arue i te Atua ra o Iehova. E piti o ta ˈu mau tamaiti fetii, o Alan raua o Paul Mason, e tavini nei ei mau tiaau ratere.
Te hinaaro e poro i to ˈu apîraa ra
E ere au i te mea aravihi i te fare haapiiraa e ua faarue au i te matahiti 1926, i te 13raa o to ˈu matahiti. Teie râ, ua faatupu vau i te hoê hinaaro puai e faaite i te mea o ta ˈu i haapii no nia i te Bibilia ia vetahi ê. Ua manaˈo o Papa e aitâ i noaa ia ˈu i te ite no te tauturu i te taata, ua parau râ o Mama e: “Noa ˈtu e e parau noa oia i te taata e te fatata maira te tamaˈi o Aramagedo e e fanaˈo te feia haehaa i te fenua, e faaite te reira i te Basileia o te Atua.” Ua haamata ˈtura vau i te apiti i roto i te ohipa pororaa na te mau fare i to ˈu taurearea-roa-raa, noa ˈtu e aita vau i bapetizohia hou te matahiti 1930. I muri noa iho, ua haamata ˈtura vau i te ohipa poro evanelia ma te taime taatoa na pihai iho ia Perth.
I te matahiti i muri iho, i te matahiti 1931, ua haamata ˈtura matou i te faaohipa i to matou iˈoa apî Te mau Ite no Iehova. Teie râ, e rave rahi mau taata fare o tei patoi mai i to matou faaohiparaa i teie iˈoa moˈa o te Atua e ua pahono mai ratou ma te iria. Teie râ, ua tamau noa vau i roto i te taviniraa noa ˈtu te mau farereiraa au ore. Ua tiaturi hoi au e eita te Atua e haavare ia tǎpǔ anaˈe oia e e nehenehe ta ˈna mau tavini e ‘tiaturi i te puai o ta ˈna e horoa mai.’—Petero 1, 4:11; Philipi 4:13.
Te iteraahia o vai te “feia rahi roa”
I te matahiti 1935, ua tae mai ta ˈu tuhaa taviniraa i te tahi atu pae no te fenua rahi o Auteralia. No reira, e rave rahi matahiti i muri iho, ua tavini au ei pionie na te mataeinaa no New England a te hau no New South Wales, tau 4 000 kilometera te atea i to ˈu vahi faaearaa tahito i Perth.
E tae roa mai i te matahiti 1935, ua rave au i te mau taoˈa taipe o te pane hopue ore e te uaina uteute i te oroa matahiti o te Haamanaˈoraa i te poheraa o Iesu. Noa ˈtu e ua manaˈohia e tera iho â te tia ia rave, no te mau tavini ma te taime taatoa itoito iho â râ, aita roa vau i papu e te vai ra ia ˈu te tiaturiraa e haere i nia i te raˈi. I reira, i te matahiti 1935, ua haapapuhia mai e te haaputuputuhia ra te feia rahi roa, e to ratou tiaturiraa, e ora ïa e a muri noa ˈtu i nia i te fenua. E rave rahi o matou o tei oaoa i te taaraa e tei roto matou i taua feia rahi roa ra, e ua faaea ˈtura matou i te rave i te mau taoˈa taipe. (Ioane 10:16; Apokalupo 7:9) Ua anaana maine noa te parau mau a te Bibilia, mai ta Iehova i tǎpǔ.—Maseli 4:18.
Te mau huru raveraa apî no te pororaa
I te afaraa o te mau matahiti 1930, ua haamata ˈtura matou i te faaohipa i te matini faataˈi pehe i roto i ta matou taviniraa. Ua tamauhia ˈtura i nia i ta matou mau pereoo taataahi paari i te mau vairaa i mua e i muri eiaha noa no te mau faataˈi pehe teiaha no te mau pehe atoa râ e ta matou mau pute vairaa buka. E tia ia ˈu ia haapao maitai ia tomo roa anaˈe to ˈu pereoo taataahi no te mea ia taahuri noa ˈtu, e mea teiaha roa no ˈu ia amo faahou mai i nia!
I taua taime atoa ra to matou haamataraa i te mau haereraa no te faaara i te taata. A haere ai matou na nia i te mau aroâ rahi o te oire, e omono na matou i te mau iri e piti pae, faatautauhia i nia i to matou tapono, tei papaihia i nia iho te mau poroi o tei huti i te ara-maite-raa. Ua riro teie ohipa no ˈu nei ei tamatara taa ê i te faaroo, i to ˈu iho â râ haruraahia e to ˈu tapearaahia i te hoê po i roto i te hoê piha fare auri iti i te oire no Lismore. Auê te haama i to ˈu afairaahia i mua i te haavaraa i te mahana i muri iho ma te ore e faatiahia ia pahere i to ˈu rouru! I reirâ, ua turu mai Iehova ia ˈu mai ta ˈna i tǎpǔ. Ua faaorehia te haavaraa no te mea ua faahapa noa mai te mutoi i tapea ia ˈu e te faaino ra ta ˈu iri i ta ˈna haapaoraa.
Ua hoˈi atu vau i te pae Tooa o te râ
I te omuaraa o te mau matahiti 1940, ua tono-faahou-hia vau no ta ˈu pororaa pionie i te mau oire mataeinaa i Auteralia Tooa o te râ. I ǒ nei, ua tamau noa vau i te oaoa i te mau ohipa farereihia e au aore e moehia ia ˈu, e te mau haamaitairaa pae varua. I roto i ta ˈu tuhaa taviniraa i Northam, ua farerei au i te hoê vahine ohipa roa, o Flo Timmins, tau 11 kilometera i rapaeau i te oire. Ua farii oia i te buka Reconciliation, e aita i maoro ua riro maira oia ei Ite pûpûhia no te Atua ra o Iehova. Te ohipa noa râ oia i roto i te taviniraa o te Basileia, e ua paari ta ˈna tamahine, e maha noa matahiti to ˈna i reira, e ua riro mai ei pionie taa ê.
Teie râ, te vai ra te tahi atu mau ohipa farereihia e au aore e moehia ia ˈu. I te hoê taime, te haere ra mâua to ˈu hoa na nia i te hoê eˈaturu i Northam na nia i to mâua pereoo puaahorofenua, e i reira ma te taue noa, ua horo atura te puaahoro fenua, ma te tere riaria na nia ˈˈe i te mau pape arepurepu o te Anavai Avon i raro mai. Hau atu i te hoê kilometera i muri iho, ua haamǎrû aˈera te puaahorofenua.
To ˈu faaipoiporaa e to ˈu utuafare fetii
I te matahiti 1950, ua faaipoipo atura vau ia Arthur Willis, e rave rahi atoa matahiti to ˈna taviniraa ei pionie. Ua faaea mâua i te oire no Pingelly i te mataeinaa no Auteralia Tooa o te râ, i reira to mâua haamaitairaahia e te hoê tamaiti, o Bentley, e te hoê tamahine, o Eunice. I te taime a fatata roa ˈi te mau tamarii i te faaoti i ta raua tau haapiiraa, ua opua aˈera o Arthur e rave faahou i te taviniraa pionie. Ua faaitoito te hiˈoraa maitai o to raua metua tane i ta mâua e piti tamarii ia haamata i te taviniraa pionie tamau i to raua faaîraa i te mau titauraa.
Ua afai pinepine o Arthur i te mau tamarii no te poro i te mau mataeinaa atea. I te tahi taime, eita o ˈna e te mau tamarii e hoˈi mai i te fare hoê hebedoma e hau atu i te tahi taime, e puhapa ratou i te mau po atoa. I taua mau taime e reva ˈi ratou ra, e faaea mai au i te fare no te haapao i ta matou ohipa hoo tauihaa fare, ia nehenehe ratou e toru ia tavini ei pionie.
Te taviniraa i rotopu i te nunaa Aborigène
I te hoê poipoi, i muri noa ˈˈe i to te utuafare hoˈiraa mai i te hoê o ta ratou tere i te mataeinaa, ua haere maira te hoê taata manaˈo-ore-hia. E Aborigène taua taata ra e ua ani mai oia e: “Eaha ta ˈu e rave no te hoˈi mai?” Aita matou i taa i te omuaraa. I muri iho, ua taa ˈtura ia Arthur e ua tiavaruhia teie taata i rapae i te amuiraa kerisetiano e rave rahi matahiti na mua ˈtu no te inu ava. Mai reira mai, ua tui to ˈna roo haama mau ei taata inu hua e tei î i te tarahu.
Ua faataa ˈtura o Arthur e e tia ia ˈna ia faahoˈihia mai i roto i te faanahonahoraa mâ a Iehova. Ua faarue maira oia ma te hau e ma te ore e paraparau rahi, e ua aniani matou e eaha ta ˈna e rave. Ua maere roa matou i te ohipa i tupu i te mau avaˈe i muri iho. E mea fifi roa ia tiaturi i te mau tauiraa ta teie taata i rave! Aita noa oia i faatitiaifaro i to ˈna fifi o te inuraa ava, ua haere atu râ oia e farerei i te taata no te mataeinaa, ma te faahaamanaˈo ia ratou i ta ˈna mau tarahu, e ua aufau oia i te moni ta ˈna i tarahu! I teie mahana, ua riro faahou mai oia ei taeae i roto i te faaroo, e ua tavini oia i te hoê area taime ei pionie.
Mea rahi te mau taata Aborigènes i Pingelly, e ua oaoa matou i te hoê taviniraa anaanatae roa, i te tautururaa i teie mau taata haehaa ia haapii e ia farii i te parau mau o te Parau a te Atua. Ua itoitohia to ˈu faaroo i to ˈu apitiraa i roto i te tautururaa e rave rahi mau Aborigènes no Auteralia ia haapii i te parau mau!
Ua haamauhia te hoê amuiraa i Pingelly, e i te haamataraa, e mau Aborigènes te rahiraa o to ˈna mau melo. Ua haapii matou e rave rahi o ratou ia taio e ia papai. E hiˈo-ino-hia na ratou i taua mau matahiti i mutaa iho ra, tera râ, ua faatupu mǎrû noa te huiraatira no te oire i te faatura no te mau Ite Aborigènes no to ratou oraraa mâ e no to ratou tiaraa ei feia tivila e nehenehe e tiaturihia.
Te tauturu aueue ore a Iehova
Ua pohe ta ˈu tane iti, o Arthur, o tei tavini i te Atua ma te haapao maitai e 57 matahiti, i te matahiti 1986 ra. E taata faaturahia oia e te mau taata tapihoo atoa no Pingelly e te huiraatira no te mataeinaa. I reirâ, ua turu mai Iehova ia ˈu, ma te horoa mai i te puai no te faaruru i teie ereraa taue.
Te tavini nei ta ˈu tamaiti o Bentley, ei matahiapo i te pae apatoerau no Auteralia Tooa o te râ, i reira ua rave raua ta ˈna vahine o Lorna i to raua utuafare i roto i te parau mau. Te tahi atu tumu oaoaraa rahi no ˈu oia hoi ua tamau noa ta ˈu tamahine o Eunice i roto i te taviniraa ma te taime taatoa e tae roa mai i teie mahana. Te tavini nei raua ta ˈna tane o Jeff ei pionie. Te ora nei au i pihai iho ia raua i teie nei e te oaoa nei au i te tavini-tamau-raa ei pionie tauturu.
Hau atu i te 60 matahiti, ua ite vau i te tupuraa o te parau tǎpǔ here a Iehova e haapuai i ta ˈna mau tavini e e tauturu ia ratou ia faaruru i te mau huru tupuraa atoa o ta ratou e farerei. Te haamâha nei oia i te mau mea atoa o ta tatou e titau ra mai te peu e eita tatou e feaa ia ˈna aore ra e haafaufaa ore i te mau mea o ta ˈna i horoa mai. Ua puaihia to ˈu faaroo i to ˈu iteraa i te rima o Iehova i te ohiparaa, e ua ite au e nafea oia ia horoa i ta ˈna haamaitairaa i roto i te hoê faito tei hau aˈe i ta tatou e nehenehe e feruri. (Malaki 3:10) Oia mau, e ore e tia i te Atua ia haavare!
[Hohoˈa i te api 27]
Mary i te matahiti 1933
[Hohoˈa i te api 29]
Mary e Arthur i te mau matahiti hopea nei