E tano anei ia tatarahia te Bibilia na roto i te mau huru tatararaa atoa?
“E RAVE outou i roto i tera e tera vahi o te Bibilia no te huti mai i te mau irava e turu i ta outou iho huru tatararaa.” Ta te hoê ïa vahine i faahapa i te hoê mahana i te tahi Ite o Iehova i haere mai e farerei ia ˈna.
I te faaohipa-noa-raa mai râ hoi i te tahi mau irava i roto i tera e tera vahi o te Bibilia, te auraa ra te tatara noa ra ïa tatou i te mau Papai mai ta tatou e hinaaro? Te auraa ra e tano ïa te Bibilia i te huru tatararaa atoa — ma te tano te tahi i te tahi?
Ta te Tumu o te Bibilia e parau ra
Mai te peu e hoê anaˈe Tumu to te Bibilia, te Atua ra o Iehova, e rave rahi râ hoi feia papai to ˈna. Eita roa ˈtu teie na maha ahuru taata e faahapa noa ˈˈe te tahi e te tahi, ei haapapuraa ïa e o te Atua iho te tumu o taua buka nei. Teie râ, aita hoê noa ˈˈe o ratou e parau ra no nia i te taatoaraa o te mau mea i tupu i nia i tera aore ra tera tumu parau. Ia papu ia tatou i te manaˈo o Tei papai i te Bibilia no nia i te hoê tumu taa maitai, e tia ˈtura ïa ia tatou ia haaputu i te taatoaraa o te mau irava o te Bibilia e tano i te reira, e o ta te Ite ïa o ta tatou i faahiti aˈenei i faaitoito i te rave.
Mea tano mau â taua huru raveraa na ˈna. A tatara na ei hiˈoraa i ta outou Bibilia i te Ro pene 9 o te rata i to Roma. Te faaite maira hoi ma te faahiahia mau e e faaohipa na o Paulo, te hoê kerisetiano haapao maitai, i taua huru raveraa nei. I roto i taua noa iho pene ra, e faahiti oia 11 taime i te tahi atu mau tuhaa o te mau Papai, navai maitai no te aratai i te tahi mau taata faahapa ia pari ia ˈna i te ‘rave mai i tera vahi i tera vahi’ i roto i te mau Papai. Ma te haamata na nia i te buka matamua o te Bibilia, e ouˈa ˈtu oia i nia i te buka 39, e hoˈi mai i nia i te 2, a faahiti atu ai i te 28, e a faaoti atu ai i nia i te 23 o te bukaa.
Papu maitai e hape o Paulo ahiri oia i tatara mai i te tahi mau irava mai roto mai i to ratou tumu parau e ahiri oia i ruri ê i te auraa e a faatano atu ai i nia i to ˈna iho mau manaˈo, aita râ oia i na reira. Teie râ, mai te huru ra ïa e, i rotopu i te mau kerisetiano matamua, ua topa vetahi pae i roto i taua fifi ra, inaha te faahiti ra te aposetolo Petero i te parau no nia i te mau “mea; e e mea imi taiata e tahi pae, ta te feia haapii-ore-hia ra, e te papu ore ra i ruri ê mai ta ratou i ruri ê i te mau parau â i papaihia ra, e riro atura ei pohe no ratou iho”. — Petero 2, 3:16.
E nehenehe hoi tatou e ohie noa i te ore e taa i te auraa o te “mau mea imi taiata”. Mai te reira atoa no te mau buka a te feia papai tuiroo, mai ia Shakespeare, tei riro hoi te buka i te tatarahia na roto e rave rau mau huru tatararaa o te ore e nehenehe paatoa e tano. Eita ˈtura ïa e maerehia ia na reira-atoa-hia no te Bibilia. Ahiri o Shakespeare e te ora noa ra, mea ohie roa ïa ia tatou ia ani atu e: “Eaha mau na ta oe e hinaaro ra e parau?” Eita hoi ta tatou e nehenehe e na reira, mai ta tatou atoa e ore e nehenehe e ani atu i te tahi mau haamaramaramaraa i te feia i papai i te Bibilia. Auaa râ hoi e e nehenehe noâ ta tatou e ani atu i to ˈna taata Papai, inaha te ora noa ra oia (Salamo 90:1, 2)! Hau atu, na ˈna iho i opua e horoa mai i taua huru aratairaa pae varua ra i te mau taata faaroo e ani atu ia ˈna. — Luka 11:9-13; Iakobo 1:5, 6.
I Aiphiti, ua faˈi o Iosepha, te hoê tavini haapao maitai a te Atua e mea faufaa mau ia imi i te aratairaa a te Atua a anihia ˈtu ai ia ˈna e tatara mai i te hoê taoto ta te Atua i horoa ˈtu i te arii no Aiphiti. “E ere anei no ô mai i te Atua ra te ite i te taoto nei?” ta ˈna ïa i ani atu. I muri aˈe i to Iosepha horoaraa ˈtu i te tatararaa tano, ua na ô aˈera o Pharao e: “Eaha ˈtu â ta tatou taata e noaa e au i teie nei taata, tei roto ia ˈna te [v]arua o te Atua ra?” Ma te parau atu ia Iosepha, ua na ô faahou aˈera oia e: “No te mea ua faaite mai te Atua ia oe i taua mau parau nei, aita ˈtu e taata ite, e te haapao maitai, maori râ o oe na.” — Genese 40:8; 41:38, 39.
Eita ta tatou e nehenehe e parau e o Tei papai i te Bibilia te tumu no te mau tatararaa hape e rave rahi e faaamahamaha nei i teie mahana i te feia e faaohipa nei i te kerisetianoraa, eita atoa hoi ta tatou e nehenehe e faahapa i to ˈna mau taata papai. I te mea hoi e e mau peropheta ratou na te Atua, “tei parau i ta te [v]arua [moˈa] i tuu mai ia ratou ra”. (Petero 2, 1:20, 21.) O te feia taio râ i te Bibilia teie e ore e auraro nei i te aratairaa a te varua moˈa ma te vaiiho e na te Atua iho e tatara mai i ta ˈna Parau. O to ratou iho mau huru manaˈo teie e tapea nei ia ratou ia ite i te auraa o te mau parau a Tei papai i te Bibilia. Teie e piti hiˈoraa:
Eaha te utua o te hara?
No te feia i haapiihia ˈtu i te reira, te utua o te hara o te mau haamauiuiraa mure ore ïa e roohia i nia i te taata hara, i roto i te auahi o te po auahi. Ia taio ratou i te Apokalupo 20:10, e faahiti ra i te parau no Satani tei “hurihia ˈtura (...) i roto i te roto auahi e te gopheri ra”, te tatara nei ratou i teie irava no te turu i ta ratou iho haapiiraa. Eita teie tatararaa e tuati maitai i te Koheleta 9:5, e parau ra aita ta te feia pohe ra “e parau itea”, e te Roma 6:23, e parau ra e “e utua te pohe no te hara”, eiaha râ te mau haamauiuiraa. E nehenehe râ vetahi pae e parau e no te aha te Apokalupo 20:10 e na ô ai e e ‘haamauiuihia [o Satani] i te rui e te ao, e a muri noa ˈtu’ (e ma te papu maitai te feia ta ˈna i haavare).
I te senekele 1, mea taa maitai te auraa o te parau heleni i hurihia na roto i te parau ra “haamauiui”, parau e faaohipahia ra i ǒ nei e te taata papai bibilia ra o Ioane. I te mea hoi e e haamauiuihia na te mau mau auri i te tahi taime (noa ˈtu â ïa e aita taua peu ra e faatiahia ra e te ture a te Atua), ua mairihia aˈera te mau tiai i muri iho ei mau taata haamauiui.
Te faˈi atoa ra te tahi atu taata papai bibilia i te reira ia faahiti oia i te parau no te hoê tavini ino ta to ˈna fatu i “tuu (...) i te feia tapea ra [feia haamauiui, Segond, 1962 (nota i raro i te api)] e ia hoona roa ta ˈna tarahu ra ia ˈna”. (Mataio 18:34.) Teie ta te hoê buka (The International Standard Bible Encyclopedia) e parau ra: “Eita e ore e o te tapearaa iho tei faarirohia ei ‘haamauiuiraa’ (mai te reira mau hoi), e inaha e tia ia tatou ia hiˈo i te parau ra ‘feia haamauiui’ ei feia tiai mau auri aore ra feia tapea.”
Te taa maitai atura ïa ia tatou e, ia faatuati tatou e rave rahi mau irava e ia haapao tatou i to ratou auraa i roto i te mau reo tumu o te Bibilia, e nehenehe ai tatou e tatara i te hoê irava e au maite i te taatoaraa o te mau Papai. Ma te ore roa ˈtu e atuatu i te tahi manaˈo hape, e ohie roa ˈtura ïa tatou i te taa e aita te Apokalupo 20:10 e turu noa ˈˈe ra i te haapiiraa no nia i te mau haamauiuiraa i roto i te hoê po auahi. Te feia atoa e patoi i te Atua, e riro ïa ratou i te pohe e a muri noa ˈtu. E haamouraa rahi te roohia i nia ia ratou mai te huru ra ïa e ua hurihia ratou i roto i te hoê roto auahi mau ra.
Eaha ˈtura ïa no te fenua?
Ia au i te Petero 2, 3:10 (Jérusalem), “e te fenua hoi e te mau ohipa i nia iho, e pau ïa i te auahi”. No vetahi, te auraa o taua mau parau nei e haamouhia ïa te fenua nei ia tae i te hoê mahana, peneiaˈe na roto i te hoê ati atomi. Teie râ, e tano anei teie huru tatararaa ia hiˈo tatou eaha ta Tei papai i te Bibilia e parau ra? Ma te faauruahia mai e te Atua, te parau ra te papai salamo i roto i te Salamo 104:5 (Jérusalem) e ua “haamau [te Atua] i te tumu o te fenua ia ore roa ia aueue”. Ma te faaurua-atoa-hia mai e te Atua, te haapapu ra te arii paari ra o Solomona i roto i te Koheleta 1:4 e: “Te ore nei te tahi ui, e te itea maira te tahi; area te fenua nei te vai noa nei â ïa.”
Te vai ra anei i ǒ nei te tahi faahaparaa? Aita roa ˈtu; eita ta te Tumu o te Bibilia, te Atua o te parau mau, e nehenehe e faahapa ia ˈna iho. Nafea ˈtura ïa tatou e nehenehe ai e faatuati i taua mau irava ra? E tuatapapa anaˈe na i te Petero 2, 3:10.
I roto i te Pe 2, 3 mau irava 5 e te 6, te faahiti ra o Petero i te parau no te diluvi o te tau o Noa e te faaau ra i te reira, i te Pe 2, 3 irava 7, i te haamouraa e tupu i mua nei i te “mahana haavaraa, i te poheraa o te feia paieti ore ra”. Te pahono ra te Pe 2, 3 irava 6: “I pohe ai te reira fenua.” Ua faaore aˈera ïa oia i te hoê amuiraa iino i te ao nei, eiaha râ te palaneta. A tǎpǔ mai ai te Atua i muri iho ia Noa, i roto i te Genese 9:11, e e ore roa “e hope faahou te mau mea ora i te pohe i te pape diluvi”, aita o ˈna e faahiti ra i te parau no te palaneta, no te mea aita te palaneta nei i haamouhia. No reira, te “fenua” e haamouhia, ia au i te Petero 2, 3:10, hoê â ïa huru e te “fenua” i haamouhia i te diluvi ra: eiaha te palaneta Fenua, o te hoê râ totaiete taata paieti ore. — Hiˈo Genese 11:1, i reira e faaohipahia ˈi i te parau ra “fenua” mai te reira te huru.
Noa ˈtu â ïa e heheu tatou e e na nia iho â i te heheu i te mau Papai, eita roa ˈtu tatou e farerei noa ˈˈe i te hoê irava bibilia e haere mai e patoi i taua tatararaa nei. O te reira mau hoi te tatararaa ta te Tumu o te Bibilia iho e horoa maira.
No te aha oia e ore ai e turu i te mau huru tatararaa atoa
Eaha ta te hoê vahine utuafare e manaˈo ia tatarahia ta ˈna buka maa na roto e rave rau mau huru tatararaa? Aore ra eaha hoi te faufaaraa ia hoo mai tatou i te hoê titionare e na te taata taio iho e tatara ˈtu i te auraa o te mau parau mai ta ˈna e hinaaro? Ia manaˈo outou, e horoa mai anei te Atua i teie huru aratai na te mau taata ta ˈna i poiete? E mai te peu e e horoa mai o ˈna, e nehenehe anei ïa ta tatou e parau e e “aratai” taua buka ra?
Eita te mau taata haerea tia, e mǎtaˈu ra i te Atua e hinaaro e ruri ê i te auraa o te mau Papai “ei pohe no ratou iho”. (Petero 2, 3:16.) Ia ore ratou e na reira, e haaputuputu ratou i te mau irava atoa e tano i te tumu parau ta ratou e tamata ra i te ite i te auraa. Ia itea mai ratou i te tahi mau irava o te mau Papai e faahapa mau ra i ta ratou i manaˈo na na mua ˈtu, e faarue oioi ïa ratou i to ratou mau manaˈo tahito, no te mea eita te reira e nehenehe e riro ei mau manaˈo tano.
Maoti taua huru feruriraa haehaa ra, e rave rahi milioni taata tei amahamaha na i mutaa ihora i te pae faaroo, teie e tamata nei i te autahoêraa i te pae faaroo i pihai iho i te mau Ite o Iehova. Eita ratou e hinaaro faahou e tatara i te Bibilia mai ta ratou e hinaaro, ua ineine râ ratou i te faaohipa i te tatararaa papu maitai ta Tei papai e horoa maira.
Mea oaoa mau â ia ite tatou e eita te Bibilia e turu i te mau huru tatararaa atoa! Ia vaiiho tatou i Tei papai ia horoa mai i te haamaramaramaraa, e riro mau ïa oia ei “mea maitai ei haapiiraa, ei aˈoraa, ei faaiteraa hapa, ei faaite mai i te parau-tia ra”. I reira ïa, e i reira noa hoi oia e faariro ai ia tatou ei mau taata ‘i au roa i te mau ohipa maitatai atoa ra’. — Timoteo 2, 3:16, 17.
[Nota i raro i te api]
a E ite tatou i taua mau irava nei i roto i te Roma, pene 9, irava 7 (Genese 21:12), 9 (Genese 18:14), 12 (Genese 25:23), 13 (Malaki 1:2, 3), 15 (Exodo 33:19), 17 (Exodo 9:16), 25 (Hosea 2:23), 26 (Hosea 1:10), 27, 28 (Isaia 10:22, 23), 29 (Isaia 1:9) e 33 (Isaia 28:16).