Te aupururaa i te hoê tamarii fifi roa i te haapao

“MEA maitai anei oe i teie mahana?” Ta Susan i ui i ta ˈna tamaiti o Jimmy i to ˈna tomoraa i roto i te pereoo, a haere ai o ˈna e tii ia ˈna i te fare haapiiraa. Ma te faariri, aita oia i pahono atu. “Ah, aita paha teie mahana i afaro maitai,” ta ˈna i parau mǎrû atu. “E hinaaro anei oe e faaite mai i te reira?”

“Eiaha e haapao mai ia ˈu,” ta ˈna i pahono ma te riri.

“Te haapeapea nei au no oe. Ia hiˈo vau aita roa oe e oaoa ra. Te hinaaro nei au e tauturu ia oe.”

“Eita vau e hinaaro i ta oe tauturu!” ta ˈna i parau haapuai. “Eiaha e haapao mai ia ˈu! Mea riri roa na ˈu oe. Mea hau aˈe na ˈu e pohe!”

“E Jimmy!” ta Susan i pahono ma te hitimahuta, “eiaha e na reira i te parau mai aore ra—aore ra e tairi au ia oe! Te hinaaro noa ra vau e faaite atu i to ˈu maitai. Aita vau e taa ra e eaha to oe. Aita oe e au ra i te mea ta ˈu e parau aore ra e rave ra.”

Ma te riri e te rohirohi no ta ˈna iho mahana ohipa, ua faaô ihora o Susan i to ˈna pereoo na nia i te purumu ma te uiui e mea nafea teie huru tamarii i roaa mai ai ia ˈna. Aita oia i taa faahou, ua paruparu, e te riri, e te inoino atoa i ta ˈna iho tamaiti, e te haapeapea ra te mau manaˈo faahapa ia ˈna. Te mǎtaˈu ra o Susan i te afai ia ˈna i te fare—ta ˈna iho tamarii. Ua fatata oia i te ore e hinaaro e ite e eaha te ohipa i tupu i te fare haapiiraa i teie mahana. Peneiaˈe e taniuniu mai â te orometua haapii. I te tahi taime, eita ta Susan e nehenehe faahou.

No reira, e tupu mai te mau fifi rii i roto i te mau manaˈo hohonu puai e apeehia e te hepohepo. Ma te taa ê, e faaite mai te mau tamarii i roohia i te ADD/ADHD, aore ra tei parauhia e mea “fifi roa i te haapao,” i te riri rahi ia farerei iho â râ ratou i te mau fifi. E nehenehe te reira e tae oioi i te hoê faito uˈana, ma te vaiiho i te mau metua i roto i te riri, aita e taa e nafea râ, e i te pae hopea e haaparuparu ia ratou.

Tuatapaparaa e faaafaroraa

Ma te taa ê, mea maramarama teie mau tamarii, mea ite i te rave i te mau mea apî, e e putapû ohie noa ratou. Mea faufaa ia ite e mea oraora maitai teie mau tamarii e mea maere te mau mea ta ratou e hinaaro ra, no reira e titauhia te hoê maramarama taa ê hohonu. Teie te tahi mau faaueraa e mau manaˈo ta te mau metua o teie mau huru tamarii i ite e ua manuïa.

Na mua ˈˈe, mea faufaa ia haapii i te taa i te mau huru tupuraa e te mau tauiraa e faahuru ê ra i te tamarii. (Faaau e te Maseli 20:5.) Mea faufaa roa no te mau metua ia hiˈopoa i te mau tapao e tupu i nia i te tamarii na mua ˈˈe i te tupuraa o te mau fifi i te pae o te manaˈo hohonu e ia faaafaro oioi. Te hoê tapao matamua, o te huru ïa o te hohoˈa mata e faaite ra e te maraa ra te inoino e te oreraa e nehenehe e haamatara i te hoê huru tupuraa taa ê. E nehenehe te faahitiraa i te mau parau faahaamanaˈoraa maitai e hinaarohia ra e te tamarii no te haavî ia ˈna iho aore ra, mai te peu e e titauhia, te tatararaa ia ˈna mai roto mai i taua huru tupuraa ra, e tauturu. Ei hiˈoraa, mea manuïa te tahi taime faafaaearaa, eiaha mai te hoê huru faautuaraa, mai te hoê râ ravea no te tamarii e te mau metua ia roaa faahou mai te hau, e no te ohipa ma te feruri maite.

I roto i te hiˈoraa i horoahia ˈtu, ua pahono o Jimmy ma te tano ore i te mau uiraa iti. Tera noa te huru o Jimmy i te mau mahana atoa. Noa ˈtu e mea ohie no te hoê metua i te manaˈo e ua faataehia teie riri e teie inoino i nia ia ˈna, mea faufaa ia ite e e moe-pinepine-hia te taaraa (feruri-maite-raa) i teie mau tamarii ia naeahia ia ratou te faito hepohepo-faaoromaihia. Tera râ, mea faufaa ia ohipa ma te aravihi. (Maseli 19:11) I roto i te hiˈoraa o Jimmy, ua nehenehe o Susan e tamǎrû i te huru tupuraa ma te faaea i te paraparau e ma te horoa i te taime na ta ˈna tamaiti no te faaore i to ˈna riri, e i muri aˈe ua aparau paha raua no nia i te mau ohipa i tupu i taua mahana ra.

Te mau tamarii i haaparuparuhia e te hepohepo rahi

Aitâ te fetii taata i farerei aˈenei i te mau huru fifi rahi, te mau faateimaharaa, e te mau haapeapearaa mai teie e haamauiui ra i te ao o teie tau apî. Mea taa ê te mau tau, mea puai aˈe te mau titauraa, e ua hau aˈe te mea e titauhia ra i te tamarii. No nia i teie faahopearaa, te faatia ra te buka ra Good Kids, Bad Behavior e: “E au ra e te rahiraa o te mau fifi i farereihia e te mau tamarii, mea faatupuhia na roto i te tauiraa i te mau tiaturiraa totiale.” No te mau tamarii ADD/ADHD, e riro paha te fare haapiiraa mai te hoê moemoeâ mehameha. A aro ai ratou no te faaruru i to ratou iho aravihi ore, e faahepohia ratou ia faatano i to ratou feruriraa e te hoê parareraa rahi o te mau ravea apî o teie tau e o te tamau oioi noa ra i te taui i roto i te hoê huru oraraa ino e te atâta, e amuihia te reira i to ratou hepohepo. I te pae o te manaˈo hohonu, aitâ te mau tamarii i paari atura no te haapao i teie mau fifi atoa. Te hinaaro nei ratou i te tauturu a to ratou mau metua.

Faaiti i te mau tumu o te fifi

Ia roaa mai te hoê tamarii oaoa aˈe, oraora maitai aˈe, mea faufaa ia faatupu i te hoê vahi oraraa nahonaho e te papu. E nehenehe te hoê opuaraa maitai no te faaiti i te fifi i te fare e haamata na roto i te hoê huru oraraa ohie. No te mea mea feruri ore teie mau tamarii, mea nevaneva, e mea hauti roa, mea faufaa ia faaiti i te faahopearaa ino o te hauti-rahi-raa. A faaiti i te rahiraa o te mau taoˈa hauti ta teie mau huru tamarii e nehenehe e hauti i te taime hoê. A tamata i te horoa hoê anaˈe ohipa aore ra opuaraa e tae roa i te taime e oti ai. No te mea e ere teie mau tamarii iho i te mea nahonaho roa, e faaiti te faanahonahoraa i te inoino. I roto i te mau tuhaa iti aˈe e te rahi aˈe ta ratou e haapao, mea ohie aˈe ia haapao i te mea faufaa.

Te tahi atu ravea manuïa no te faaiti i te hepohepo rahi i te fare, o te hoê ïa faanahoraa au, tamau, e horoa i te hoê oraraa papu no te tamarii. E ere te taime i faataahia i te mea faufaa roa mai te tupuraa o te mau ohipa te tahi i muri mai i te tahi. E nehenehe te reira e rave-faaoti-hia na roto i te faaohiparaa i te mau faaueraa mai teie i mua nei. A horoa i te mau maa tano e te au maitai e te mau amuamuraa iti i te taime matauhia. Ia riro te taime hopuraa pape, te faataotoraa i te tamarii, te taioraa e o ˈna, e te pureraa, ei taime mahanahana, here, e te hau. E nehenehe te haereraa na roto i te mau fare toa e faahauti rahi roa i te hoê tamarii hauti, no reira a faaineine hou a haere ai e hoohoo e a tamata eiaha e haere i roto e rave rahi fare toa. E ia haere outou e ori haere, a faaite atu e eaha te huru haerea ta outou e tiai ra. E tauturu te faataaraa i te mau peu matauhia i te tamarii e mau hinaaro taa ê to ˈna ia haavî i to ˈna iho haerea hauti o te tupu tauê mai. Hau atu, e tauturu te reira ia haamau i te opuaraa a te mau metua.

Ma te ite i te rave, mea faufaa ia feruri i te hoê faanahoraa o te mau ture e te vai ra te mau faahopearaa mai te peu e e ofatihia teie mau ture. A haapapu atu i te mau ture tano, au maitai no na metua e piti, a tuu atu i te mau otia o te haerea tano no te mau tamarii—e a haapii atoa ˈtu i te mau hopoia no te mau ohipa e ravehia. A vaiiho i te hoê tabula o te mau ture i te hoê vahi e ite-maitai-hia, mai te peu e e hinaarohia (ia haamanaˈo te mau metua aore ra te tamarii). Te rave-tamau-raa, o te ravea ïa e roaa mai ai te hau i te pae o te manaˈo hohonu.

E nehenehe te taaraa i te mau mea ta te hoê tamarii e au aore ra o te ore ra e au e te faatanoraa i te reira, e tauturu rahi no te haamama i te fifi faufaa ore i te fare. No te mea mea peu roa teie mau tamarii e te feruri ore, e faatupu ta ratou mau ohipa e rave ra i nia i vetahi mau tamarii i te fifi rahi. E riro paha te tufaraa, i te mau taoˈa hauti iho â râ, ei tumu taa ê no te tatamaˈiraa e vetahi mau tamarii, no reira e faatia paha ïa te mau metua i taua mau huru tamarii ra ia maiti i te mau taoˈa hauti au-roa-hia e ratou o te nehenehe e tufahia. Hau atu, e nehenehe atoa te faaafaroraa i to ratou faito hauti ma te horoa ˈtu i te hoê pǔpǔ iti hoa hauti e te faatupuraa i te mau ohipa o te ore e faahauti rahi roa, e tauturu ia hiˈopoa i te otia o to ratou faito feruriraa iti.

Mea faufaa no te mau metua ia faatia i te tamarii tataitahi ia paari ia au i to ˈna iho huru e eiaha e tapea aore ra e taui i te tamarii ia riro ei hohoˈa tano ore. Mai te peu e eita te hoê tamarii e au i te tahi maa aore i te tahi ahu, a faaore atu. Aita e faufaa ia riro teie mau tumu iti no te riri ei tumu no te tatamaˈiraa. Ma te haapoto, eiaha e tamata i te faatere i te mau mea atoa. A faaite i te aifaito, tera râ, ia ravehia te mau faaotiraa e au i te hoê utuafare kerisetiano, a tapea maitai i te reira.

Te faatereraa i te haerea

No te mau tamarii haerea papu ore, e titauhia te hoê faito teitei o te faatereraa. Ei faahopearaa, te faahapa nei te mau metua ia ratou iho mai te peu e e aˈo pinepine ratou. Mea faufaa râ ia ite i te taa-ê-raa i rotopu i te aˈoraa e te haavîraa. Ia au i te buka ra A Fine Line—When Discipline Becomes Child Abuse, te manaˈohia ra e e 21 i nia i te hanere o te mau hamani-ino-raa atoa, ua tupu ïa i te taime a faaite ai te tamarii i te haerea patoi. No reira, te faaoti ra te maimiraa e te mau tamarii i roohia i te ADD/ADHD, e roohia ïa ratou i te “fifi rahi atu â o te hamani-ino-raa aore ra o te oreraa e haapaohia.” Ma te papu, mea fifi roa te haapaoraa i te mau tamarii e titauraa taa ê to ratou, tera râ e tia ia faaterehia ratou ma te rave maitai e te aifaito. No te mea ua matauhia e mea maramarama roa teie mau tamarii e mea aravihi roa no te feruri i te mau mea apî, e fifihia te mau metua no te faaafaro i te mau huru tupuraa e titau ra i te feruri-maite-raa. Mea pinepine, e taa teie mau huru tamarii i te mau hape i roto i te feruriraa maramarama roa ˈˈe a te hoê metua e e imi ratou i te haamatara i te reira. Eiaha e vaiiho ia ratou! A tapea i te mana mai te hoê metua.

Na roto i te hoê huru maitai, etaeta râ, a haamaramarama poto atu; oia hoi, eiaha e faarahi roa i te parau, e eiaha e rave i te faaauraa parau no te mau ture o te ore e nehenehe e ofatihia. Ia riro ta outou “oia” ei e e ta outou “aita” aita. (Faaau e te Mataio 5:37.) Eita te mau tamarii e nehenehe e aparau no nia i te taa-ê-raa o te mau manaˈo na roto i te hau; no reira, e faatupu te faaauraa parau e o ratou i te tatamaˈiraa, te riri, e te inoino e e nehenehe atoa e rahi roa na roto i te tutuô e te haavîraa uˈana. (Ephesia 4:31) Oia atoa, eiaha e faaara rahi roa. Mai te peu e mea faufaa ia aˈo, ia rave-oioi-hia ïa. Te aˈo maira te buka ra Raising Positive Kids in a Negative World, e: “Te hau, te tiaturi, e te papuraa—tera te mau huru faufaa o te mana.” Hau atu, a tapao na i te mau manaˈo maitai roa i roto i te vea ra The German Tribune: “A tamau noa i te paraparau i te tamarii no te tapea i to ˈna ara-maite-raa: a faahiti pinepine i to ˈna iˈoa, a hiˈo mata roa ˈtu ia ˈna e a parau i te mau parau rii ohie.”

E tupu te hamani-ino-raa ia erehia te mau metua i te faaoromai. Mai te peu e e tutuô te hoê metua, ua ore aˈena ïa to ˈna faaoromai. Te parau ra te Maseli pene 15 no nia i te haapaoraa e te aˈoraa i te tamarii. Ei hiˈoraa, te parau ra te irava 4 e: “O te arero parau maitai ra, e raau ora ïa; area te arero parau ino ra, e mauiui ïa no te varua”; te irava 18: “Te taata riri noa ra, e faatupu ïa i te tamaˈi; o tei ore râ e ru i te riri ra, e hau ïa tamaˈi ia ˈna”; e, i te pae hopea, te irava 28: “Te imi ra te aau o te feia parau-tia ra i te parau ia parau.” No reira, mea faufaa ia ite e eaha ta tatou e parau, nafea atoa râ tatou i te parau.

Te haapopouraa, eiaha te faautuaraa

No te fifi i te haapao i te mau tamarii e manaˈo apî to ratou, mea huru ê, e mea ê roa atoa ta ratou mau peu, mea ohie no te mau metua i te faaohipa i te parau faahapa, te faaooo, te tamaˈi, e te tairi na roto i te riri. Teie râ, ia au i te Today’s English Version, te aˈo ra te Bibilia i roto i te Ephesia 6:4 i te mau metua ia haapao i te mau tamarii na roto i te ‘aˈoraa e te haapiiraa kerisetiano.’ Mea nafea to Iesu aˈoraa i te feia i hape? Ua faaohipa o Iesu i te hoê aˈoraa maitai tei faaineine e tei haapii i te nunaa, ua haapao oia ia ratou ma te ore e maiti i te huru o te taata e ma te papu. Te aˈoraa, o te hoê ïa raveraa, te hoê huru haapiiraa te tia ia ravehia e ia tamauhia i te rave, i roto i te haapaoraa i te mau tamarii.—Hiˈo i te tumu parau ra “Ia au i te Bibilia . . . ‘Te papai a te aˈo’—E peu tahito anei?,” i roto i te A ara mai na! no te 8 no setepa 1992.

E faatupu te aˈoraa tano i te hoê tiaturiraa, te mahanahana, e te papu; no reira, mai te peu e e titauhia te aˈoraa, e tia oia ia horoahia e te mau haamaramaramaraa. Eita te mau faahopearaa e tupu tauê mai ia haapiihia te mau tamarii, i te mea e e haapii riirii ratou, i te roaraa o te taime. E titau te reira e rave rahi aupururaa e te here, e rave rahi taime e te ohipa, no te haapao maitai i te tamarii, te tamarii iho â râ mea fifi roa i te haapao. E tauturu paha teie maa parau iti no te faahaamanaˈo: “A parau e eaha to outou manaˈo, a manaˈo e eaha ta outou e parau, e a rave i te mea ta outou i parau e e rave outou.”

Te hoê o te mau huru ino roa o te fifi i roto i te haapaoraa i te mau tamarii e haapeapea ra, o to ratou ïa hinaaro rahi ia tǎuˈahia mai ratou. Mea pinepine te ara-maite-raa tia ore e roaa mai ia ratou maoti râ i te mea maitai. Tera râ, a faaoioi i te tapao, i te haapopou, aore ra i te haamauruuru i te haerea maitai aore ra te hoê ohipa i rave-maitai-hia. E faaitoito te reira i te hoê tamarii. I te omuaraa, e au ra paha e ua rahi roa ta outou mau tutavaraa, tera râ ua tano maitai ia hiˈohia te mau faahopearaa. Te titau nei te mau tamarii i te mau haamauruururaa iti, ia horoa-oioi-hia râ.

Te fifi i farereihia e te hoê metua tane e o Greg

“Ua itehia e ua roohia ta mâua tamaiti o Greg i te ADHD i te i te paeraa o to ˈna matahiti, a haere ai oia i te fare haapiiraa tamahou. I taua taime ra, ua haere mâua e hiˈo i te hoê taote tamarii no nia i te tupuraa o te tamarii tei haapapu mai e ua tupuhia iho â o Greg i te ADHD. Ua parau mai oia e: ‘E ere na ˈna te hape, e e ere na orua te hape. Aita ta ˈna e ravea no te taui i te reira, tera râ e nehenehe ta orua.’

“E manaˈo pinepine mâua i taua mau parau ra, no te mea e haapapu mai te reira e ei metua, e hopoia rahi ta mâua no te tauturu i ta mâua tamaiti no te faaruru i to ˈna ADHD. I taua mahana ra, ua afai te taote ia matou i te fare e te tahi buka no te taio, e te manaˈo nei mâua e mea faufaa roa te ite i roaa mai ia mâua e toru matahiti i teie nei, no te rave i ta mâua hopoia metua i nia ia Greg.

“Mea faufaa roa, i roto i te haapaoraa i te hoê tamarii ADHD, ia faaitoito i te haerea tia e ia horoa i te mau faaararaa e, mai te peu e e titauhia, te hoê faautuaraa no te haerea tia ore. Ia faaite outou i te faanahonahoraa hau aˈe e te tano, e ite outou i te mau faahopearaa maitai aˈe. E riro paha teie mau parau iti ei ravea faufaa i roto i te haapaoraa i te tamarii ADHD. Tera râ, no te mea e e titauhia ia na reira outou e rave rahi taime i te mahana, mea ohie aˈe i te parau maoti i te rave.

“Te hoê ravea ta mâua i ite e mea manuïa, o te taime faafaaearaa ïa. I te taime atoa, ia faaohipa mâua i te taime faafaaearaa no te taui i te hoê haerea ino, e haamau atoa mâua i te hoê porotarama faaitoitoraa ia rahi atu â te haerea maitai. Peneiaˈe taua faaitoitoraa ra, o te hoê ïa parau farii, te apaparaa, aore ra te hoê atoa tapao faaite i te here aore ra te hoê haamaitairaa. Ua haere mâua i te fare toa e ua hoo mâua i te hoê api parau i reira e tapirihia ˈi te mau hohoˈa iti. Ua papai mâua i te niaraa o te api e eaha te haerea tia. I te taime atoa e ite ai mâua e e haerea tia to Greg, e horoa mâua i te hoê hohoˈa iti na ˈna no te tapiri i nia i ta ˈna api parau. Ia î te api i te tapirihia, ei hiˈoraa e 20 hohoˈa iti, e horoahia ta ˈna haamauruururaa. O te hoê ïa mea ta ˈna e oaoa roa i te rave, mai te haereraa i roto i te hoê aua faaiteiteraa. Mea faufaa mau no te mea e turai te reira ia ˈna ia rave maitai. E tuu o ˈna i te mau hohoˈa iti i nia i te api e e nehenehe oia e hiˈo e nafea râ oia i te rave e ua piri roa ta ˈna haamauruururaa.

“Te tahi atu huru raveraa ta mâua i ite e mea manuïa, o te faatiaraa ïa e na Greg e maiti. Maoti i te faaue roa ˈtu, e vaiiho mâua e na ˈna e maiti. Aore ra e faaite o ˈna i te haerea tia aore ra e roaa mai te mau faahopearaa ino na roto i te haerea tia ore. E haapii te reira i te hopoia e te raveraa i te mau faaotiraa tano. Mai te peu e te vai ra te hoê mea e riro ei fifi tamau, mai te haerea tia ore i roto i te hoê fare toa aore ra i roto i te hoê fare tamaaraa, e nehenehe mâua e faaohipa i te api parau e te hoê haamauruururaa. E ite ïa o ˈna i te maitai e roaa mai na roto i te haerea tia, e e faaite mâua i to mâua mauruuru i ta ˈna mau haereraa i mua.

“Aita te rahiraa o te taata i ite e e faaino te ADHD i te ravea a te tamarii no te faaafaro i to ratou haerea e ta ratou mau pahonoraa. E rave rahi feia e manaˈo nei e e nehenehe paha teie mau tamarii e faaafaro i te maororaa o to ratou ara-maite-raa e to ratou haerea mai te peu e e faaitoito ratou i te tamata, e ia ore anaˈe ratou e manuïa, e faahapahia te mau metua.

“Eita roa te hoê tamarii ADHD e nehenehe e parahi maoro e piti hora i roto i te hoê putuputuraa a te amuiraa i te Piha no te Basileia. Eita roa e moehia ia mâua e i te paeraa o to ˈna matahiti, ua matau noa na o Greg i te taˈi na mua ˈˈe i te mau putuputuraa atoa e e ui mai oia e, ‘E putuputuraa roa anei aore ra mea poto?’ E taˈi haapuai roa oia mai te peu e e piti hora te maoro no te mea ua ite oia e eita ta ˈna e nehenehe e parahi maoro. Ua faaite mâua i te faaoromai no te fifi e te mau otia ta te ADHD e afai mai. Ua ite mâua e te taa maira o Iehova i te fifi hau atu i te mau taata atoa, e e riro te reira ei tumu no te tamahanahanaraa. I teie nei, aita o Greg e rapaauhia ra ua tae oia i te faito o to ˈna matahiti.

“E tauturuhia tatou ia faariro tatou ia Iehova ei tiaturiraa no tatou e ia hiˈo tamau tatou i nia i te ao apî. E auraa rahi to mâua tiaturiraa no Greg. Mea anaanatae mau oia, e e tahe atoa to ˈna pape mata, ia manaˈo anaˈe oia e mea nafea o Iehova e faaore roa ˈi i te ADHD i roto i te Paradaiso i nia i te fenua nei.”

[Tumu parau tarenihia i te api 25]

Te mau haamauruururaa o te nehenehe e horoahia no te haerea maitai:

1. HAAPOPOURAA—parau haapopou no te hoê ohipa i rave-maitai-hia; faaite i te mauruuru no te haerea maitai, ma te here, te apapa, e te hohoˈa mata mǎrû.

2. FAANAHORAA I TE HOÊ API PARAU—i te hoê vahi e ite-maitai-hia, e te mau hohoˈa iti tapiri nehenehe aore ra hohoˈa fetia no te faaitoito i te haerea maitai.

3. HOÊ TABULA O TE MAU OHIPA MAITAI—o te ohipa i oti te tia ia haapopouhia. I te taime atoa e rave maitai ai te tamarii i te hoê ohipa, noa ˈtu e mea huˈa i te haamataraa, a papai, e a taio atu i mua i te hoê melo o te utuafare.

4. TAPAO FAAITE O TE HOÊ HAEREA—Ia au i te matahiti o te tamarii, amui atu i te maa pipi aore ra te monamona hohoˈa pipi i roto i te hoê farii mai te peu e e rave maitai te tamarii i te hoê ohipa (faaitoitoraa ite-mata-hia). Te tapao, o te haamauraa ïa i te hoê faanahoraa ia roaa mai te hoê haamauruururaa ta te utuafare e rave noa ˈtu e eaha te huru, mai te haereraa i te fare teata, te faaheeraa i nia i te pape paari, aore ra te haereraa i te fare tamaaraa. Maoti i te parau i te tamarii e: “Mai te peu e e haerea ino to oe, eita tatou e haere,” a tamata: “Mai te peu e e haerea maitai to oe, e haere tatou.” Te ravea, o te tauiraa ïa i te manaˈo tia ore na roto i te manaˈo maitai, ma te vaiiho e ia tupu te tauiraa i te taime au.

[Hohoˈa i te api 23]

I te tahi taime, e nehenehe te mau aparauraa e faatupu i te riri

[Hohoˈa i te api 24]

Ia ravehia te mau opuaraa, a haamaramarama atu, e a tapea i te reira

[Hohoˈa i te api 26]

Ma te haapeu, e tuu oia i te hoê hohoˈa apî i nia i ta ˈna api parau