Te mau metua—A maiti maitai i te mau taoˈa hauti o ta outou mau tamarii
TE MAU tamarii “e tufaa ïa no ǒ mai ia Iehova ra,” o ta te Bibilia e parau ra. (Salamo 127:3) No reira ïa e amo te mau metua e mǎtaˈu ra i te Atua i ta ratou hopoia e haapii i ta ratou mau tamarii “ia paari ma te aˈo a [Iehova] ra.” (Ephesia 6:4) Eita ratou e vaiiho na te mau pu hamaniraa taoˈa hauti e faaau i te huru o ta ratou mau tamarii.
E tuhaa faufaa ta te mau taoˈa hauti e rave ra no te faaitoitoraa i te tupuraa o te mau manaˈo hohonu e o te feruriraa o te mau tamarii. E ere râ te auraa e, e tia i te mau metua ia haamâuˈa e rave rahi moni no te mau taoˈa hauti uira a te mau ravea aravihi. Tera râ, e mea moni mâmâ roa hoi te tahi o te mau taoˈa hauti maitatai e te anaanatae rahi.
E nehenehe te hoê afata parau meumeu e riro mai ei fare hautiraa, ei manureva, aore ra te tahi noa ˈˈe mea o te ferurihia e te hoê tamarii ravea rau. Ma te rave i te ope e te patete e nehenehe te hoê tamarii e patu i te mau aorai one. Oia atoa, maa raau aore ra uraina orapa, maa pere tuatiatiraa, maa pate hautiraa a te tamarii, e maa penitara e hora te pau i te arearearaa maitatai. No te mau tamarii paari aˈe, e nehenehe te mau materia mai te peni pape, te papie, te penitara e te mau tauihaa no te hamani i te manureva anei e te niraraa e haapii ia ratou ia rave maitai i te ohipa e e horoa i te hoê ravea maitai ia ite i te hamani i te tahi mea—hau atu i te hoona i te haamouraa aore ra te haapoheraa i te mau hohoˈa o te video e te mau pupuhi haavare.
No te tahi mau hautiraa aore roa e titauhia te mau tauihaa taa ê. Te hahaereraa na roto i te ururaau e ohipa anaanatae roa teie na te hoê tamarii, ma te apeehia e te hoê metua here o te rave i te taime no ta ˈna tamarii. Oia mau, e nehenehe atoa e haapii atu i te mau ohipa ohie no te utuafare a riro ai ei mau ohipa arearea mau. Ua papai o Penelope Leach i roto i ta ˈna buka Te paari ra ta oe tamarii (beretane): “Te euraa i te hoê faraoa monamona e te tunuraa i te maa, te operaa i te repo o te aua tiare, te tamâraa i te pereoo uira aore ra te peniraa i te aroaro fare, te hoo-haere-raa aore ra te faahopuraa i te aiû, e ohipa iho â ïa tena no oe, no ta oe râ tamarii e hautiraa anaanatae roa ïa.
E hitu manaˈo tauturu
Parau mau, te mau taoˈa hauti hamanihia e mea tano atoa e te mea hinaarohia. E ahiri e ua ravai te moni no te hoo mai i te reira, e hinaaro paha oe e uiui ia oe iho i teie mau uiraa i mua nei hou a hoo ai:
1. E faarahi mau anei teie hauti i te hinaaro e ite e te huru feruriraa o ta ˈu tamarii? Mai te peu e, aita, e fiu oioi noa ïa o ˈna. E riro paha te hoê taoˈa hauti i te mea maitai i roto i te faatianianiraa a te afata teata, a haamanaˈo râ: Ua aufauhia te mau tamaroa e te mau tamahine o te hohoˈa taviri ia pere anaanatae roa ratou i teie taoˈa hauti. E ere paha ïa hoê â huru no ta oe iho tamarii. A hiˈopoa na ia ˈna ia hauti anaˈe o ˈna aore ra i roto i te hoê fare toa hoo taoˈa hauti. E haafatata ˈtu o ˈna i teihea mau huru hauti?
Te manaˈo ra te mau metua i te tahi taime e aita to te hoê taoˈa hauti faufaa aˈe maori ra ei “haapiiraa.” Te faahaamanaˈo nei râ te orometua haapii o Janice T. Gibson e: “E haapii te mau tamarii na roto i te mau taoˈa hauti atoa o ta ratou e pere ra. Te mea faufaa ia arearea ratou e ia tamau â ratou i te hauti ei haamaitairaa ia ratou.
2. E tano anei teie taoˈa hauti no te huru o ta ˈu tamarii i te pae o te tino e i te pae o te feruriraa? I te tahi mau taime mea ravai ore te hoê tamarii no nia i te puai, te faaoromai aore ra te oioi i te raveraa i te hoê taoˈa hauti taa ê. Noa ˈtu, e hinaaro â paha te hoê metua e hoo mai i te reira no te mea te mihi ra oia i te tau tahito. E nehenehe râ anei te hoê tamaroa iti e toru noa matahiti ia faatere i te hoê pereoo auahi uira iti—aore ra ia faatano i te tea? No te aha oe e ore ai e tiai e ia nehenehe ta oe tamarii e au i teie mau taoˈa hauti?
3. E taoˈa hauti ati ore anei? E tuu iho â te mau aiû i te mau mea atoa i roto i to ratou vaha e e ohie ratou i te puunena i te mau raau rii orapa aore ra te mau taoˈa uraina. E riro te hiti oi e te oeoe o te mau taoˈa hauti i te mea atâta roa na te mau tamarii faito matahiti atoa. E tia atoa ia oe ia uiui ia oe iho e e nehenehe anei teie taoˈa hauti e taorahia aore ra e riro mai ei mauhaa i nia iho i te tahi atu mau tamarii?
I te mau Hau amui no Marite, te vai ra te mau titeti faaiteraa i te faito matahiti e tano no te tahi mau taoˈa hauti. Ia haapao-anaˈe-hia teie mau faaararaa e paruru te reira i te tamarii eiaha oia ia pepe. Ia feaa to oe manaˈo no nia i te hoê taoˈa hauti, a uiui atu i te taata hoo ahiri e te vai ra te tahi taoˈa hauti o ta oe e nehenehe e hiˈopoa.
4. Mea hamani-maitai-hia anei te taoˈa hauti e e vai maoro anei? “E nehenehe te mau aiû o te au i te faatopa, i te taora, e te tamata i te mau mea atoa e tuparari i te mau taoˈa hauti o te ore e vai maoro,” o ta te vea Te mau metua (beretane) e faahaamanaˈo ra ia tatou.
5. E au anei te moni i te taoˈa hauti? E varavara te mau faatianianiraa a te afata teata i te faaite mai i te tino moni, tera râ e hoohia iho â te taoˈa hauti. Te rahiraa o te moni no te aufau ïa i te iˈoa o te pu hamaniraa taoˈa hauti maoti i te mau tauihaa i ravehia no te hamani. Hau atu â, e pinepine no te mau faatianianiraa a te afata teata e manaˈo noa ˈi te tamarii e, mai te mea râ e mea mau, e i te pae hopea e inoino rahi te itehia mai.
A haapii i ta outou mau tamarii ia ite i te hoo. Te parau ra te Maseli 14:15 e: “Te faaroo ra te ite ore i te mau parau atoa ra; te hiˈo maitai ra râ te taata haapao ra i to ˈna taahiraa.” Te na ô ra te hoê tumu parau o te New York Times e: “I te tahi mau taime e nehenehe oe e huti i te ara-maite-raa hou oia a faaoti ai e hoo i te taoˈa hauti e no te aha e ere teie taoˈa hauti i te mea hamani-maitai-hia aore ra e faatianianiraa haavare.” Te na ô faahou ra te Times e: “E riro te tamarii ei tamarii hoo ite aˈe ia aufau anaˈe te tamarii i ta ˈna iho.”
Parau mau, ua hau atu te hoê taoˈa hauti i te mau materia anaˈe iho e aore ra i te huru raveraa a te taata hamani. Teie te mau tuhaa faufaa ehia taime to oe tamarii e hauti ai, e eaha te rahi o te oaoa e roaa ia ˈna. E mea moni rahi paha te mau tarere haamauhia i nia i te tâpû auri e o te vaiihohia i roto i te aua, e mau hora arearearaa râ te pau e mau matahiti te maoro. Te hoê taoˈa hauti moni mâmâ o tei tuu-oioi-hia i te hiti ia faaau-anaˈe-hia te reira e riro ïa ei haamâuˈaraa moni.
6. Eaha te mau faufaa e te mau hiˈoraa ta te taoˈa hauti e haapii ra? Te faaara ra te orometua tuatapapa i te huru o te tamarii o David Elkind e “e tia i te mau taoˈa hauti ia faarahi i te mau feruriraa maitai a te mau tamarii, eiaha râ i te mau feruriraa iino.” Eiaha roa ˈtu e rave i te mau taoˈa hauti riaria, o te turu papu ra i te haavîraa uˈana, aore ra o te faahohoˈa ra i te mau peu ino a te feia paari, mai te pere moni te huru.
Eaha te tia ia parauhia no nia i te mau taoˈa hauti niuhia i nia i te mau taata o te mau aai vahine tahutahu aore ra no te tau ite aivanaa no a muri aˈe? Ua taaihia teie huru aai i te taatoaraa i nia i te upootiaraa mai te maitai i nia i te ino. No reira te faariro nei te tahi mau metua i te mau ‘tuhaa tahutahu’ o teie mau aai ei faaiteraa faahiahia noa o te feruriraa a te tamarii e aita e inoraa ia vaiiho i ta ratou mau tamarii ia fanaˈo i te reira. Te mǎtaˈu ra vetahi pae e e nehenehe teie mau aai e faaanaanatae i te mau ohipa tahutahu. (Deuteronomi 18:10-13) Ma te ore e haava ˈtu ia vetahi ê, e tia i te mau metua ia faaoti no ratou iho, ma te haapao i te mau faahopearaa o teie huru aai—e o te tahi noa ˈtu huru taoˈa hauti niuhia i nia i te reira—i nia i ta ratou iho mau tamarii.
A haamanaˈo atoa i te faaueraa tumu i roto i te Korinetia 1, 10:23: “Te mau mea atoa . . . e mea tia anaˈe ïa ia ˈu, eita râ te mau mea atoa e faarahi i te maitai.” I te mea e e ere te hoê taoˈa hauti auhia e te rahiraa i te mea ino no oe, e mea faufaa mau anei ia hoo i te reira? E nehenehe ra anei te reira e faahuru ê aore ra e faaturori ia vetahi ê?
E tia atoa i te mau metua ia hiˈopoa maite i te mau taoˈa hauti o te faahua haapii, ia opua iho â râ e haapii i te mau tamarii i te mau mea o te taatiraa i te pae tino e no nia i te hapuraa. Ua ineine ra anei te tamarii no teie huru haamaramaramaraa? E taa maitai aˈe paha oia i te haamaramaramaraa na roto i te mau aparauraa i rotopu ia oe e ta oe tamarii?a E nehenehe te tahi mau taoˈa hauti e faaite i te huru o te melo taatiraa noa, e faaite râ anei ratou i te haerea morare tano?
7. Te hinaaro mau nei au e ia noaa i ta ˈu tamarii teie taoˈa hauti? Te manaˈo ra paha oe e mea rahi roa te mau taoˈa hauti a to oe tamarii, e ere teie taoˈa hauti i te mea faufaa ia au i to oe huru oraraa, aore ra e mea maniania roa teie taoˈa hauti eita e tia ia oe ia faaoromai. Ia ore anaˈe teie mau fifi e nehenehe e faatitiaifarohia, aita ˈtu ïa ravea oia hoi te parauraa ˈtu e, aita. E ere i te mea ohie. Te fariiraa râ i te mau huru peu atoa e te mau hinaaro a te tamarii eita ïa e tauturu ia ˈna ia paari mai e ia riro ei taata paari manaˈo aifaito. A tapao na i te faaueraa tumu o te Maseli 29:21: “O tei faaherehere i ta ˈna tavini [aore ra tamarii] mai te riiriiraa mai â, a muri aˈe e riro mai oia ei taata aau mehara ore.” (T.a.a.)
E ere ïa te auraa e ei metua, e tia ia oe ia haavî ma te tano ore. E riro ta oe tamarii i te riri mai e te iria noa. “Te paari no nia maira, e mea . . . mǎrû.” (Iakobo 3:17) Teie te huru parau a te hoê taote aupuru tamarii: “E tia ia oe ia parahi e ta oe tamarii e ia faataa maite ia ˈna no te aha aita oe e hinaaro ra e horoa ˈtu i te tahi mau taoˈa hauti na ˈna.”
Te tahi mau mea faufaa roa ˈˈe i te mau taoˈa hauti
I te mea e e nehenehe te mau taoˈa hauti e riro mai ei mauhaa haapiiraa e faaanaanataeraa faufaa, e mau taoˈa ora ore noa hoi ratou. E here paha te hoê tamarii i te tahi taoˈa hauti, eita râ te taoˈa hauti e here mai i te tamarii. E hinaaro te tamarii i te aupururaa î i te here o ta te mau metua anaˈe iho ïa e tia ia horoa ˈtu. “O te metua te tumu hautiraa rahi roa ˈˈe e vai ra na te tamarii,” o ta te taote ra o Magdalena Grey e parau ra. Ia hauti anaˈe te mau metua e ta ratou mau tamarii, e tauturu te reira ia haamau i te hoê taairaa piri roa i te pae o te mau manaˈo hohonu ma te turu i te tupu-maitai-raa o te mau haerea e o te mau manaˈo hohonu maitatai.
Oia mau, e titau te mau tamarii i te mau hautiraa maitatai. Te mea faufaa roa ˈtu râ, e hinaaro ratou i te aratairaa morare e to te pae varua atoa. “Teie hoi te ora mure ore,” ta te Bibilia e parau ra, “ia ite ratou ia oe i te Atua mau ra, e ia Iesu i te Mesia i ta oe i tono mai.” (Ioane 17:3) E tuhaa faufaa mau ta te mau metua i te tautururaa i ta ratou mau tamarii ia noaa ia ratou teie ite ora. Te tutava ra te mau metua Ite no Iehova ia riro te haapiiraa i te Bibilia ei tuhaa no te mau mea ta ratou e matau i te rave. E pinepine ratou i te na reira e te tauturu o te mau buka mai Ta ˈu Buka Aamu Bibilia, Faaroo i te Orometua Rahi, e na roto i te reo farani Te uiui nei te mau taurearea—Mau pahonoraa ohie, o tei papaihia no te feia apî iho â râ.b Eita teie mau buka e faaarearea noa—ua tauturu râ i te mau tausani tamarii ia faatupu i te hoê faaroo paari no nia i te Atua. Mea au atoa na te mau tamarii te mau ripene darama Bibilia e no te mau buka mai Te taata rahi roa ˈˈe i ora aˈenei.*
Ua hau atu ïa ta te mau kerisetiano mau e rave ra i te hauti-noa-raa e ta ratou mau tamarii—e pure atoa ratou e o ratou, e haapii ia ratou, e e paraparau atu ia ratou. E titauhia te taime e e rave rahi tutavaraa no te horoaraa ˈtu i teie huru aupururaa î i te here. I te pae hopea râ, e horoa te reira i te tamarii i te hoê oaoaraa maoro hau atu i te tahi noa ˈˈe hauti aore ra taoˈa hauti apî hopea nei!
[Nota i raro i te api]
a A hiˈo i te mau tumu parau no nia i te haapiiraa i te taatiraa i te pae tino no te 22 no febuare 1992, o te vea A ara mai na! (farani)
b Neneihia e te Watchtower Bible and Tract Society of New York, Inc.
[Hohoˈa i te api 8, 9]
Mea au roa na te mau tamarii te mau taoˈa hauti i hamanihia i te fare—e riro te mau vairaa ahu ei mau pereoo; te mau afata tiaa ei mau pereoo auahi