Te apoo rahi roa ˈˈe i hamanihia e te taata i roto i te ao nei
UA NA ô maira te hoê hoa ia ˈu e: “Ia haere noa ˈtu oe i Salt Lake City, a haere atu e mataitai i te paoraa veo no Kennecott i Bingham Canyon. E riro oe i te maere roa i te mea o ta oe e ite atu.” Ua nehenehe hoi au e ta ˈu vahine e haere atu i reira i te avaˈe atete o te matahiti 1992 ra. Ua ite aˈera hoi mâua e aita to mâua hoa i faarahi roa i ta ˈna parau.
Ua faahoro mǎrû noa mâua i nia i te hoê atearaa e 43 km i te pae tooa-hitia o te râ i rapae mai ia Salt Lake City, na roto atu i te veavea rahi o Utah. A tapae atu ai mâua i pihai atu i te anairaa mouˈa no Oquirrh, ua ite aˈera mâua i te vahi ta mâua e titau ra—te hoê apoo paohia iti rahi, rearea maramarama roa i mua ia mâua nei, e o te taa ê ra hoi e te peni maereere o te mau mouˈa e haaati ra. O te apoo pao rarahi hoi teie o te apoo veo no Kennecott. Tera râ, aita teie hohoˈa e faaineine ra ia mâua i te mea ta mâua e ite atu.
Ua haamata aˈera hoi mâua i te faatauma ˈtu i te hoê eˈa apoopoo mau. I nia i to mâua eˈa, ua farerei mai mâua i te tahi mau pereoo rarahi uta taoˈa, mai te hoê fare nainai ra te huru, e e nehenehe te pereoo rarahi roa ˈˈe e uta e 240 tane ofai i te tere hoê. No to ratou rahi, e 3,7 m ïa te tiametera to ratou mau huira, e teitei aˈe i te taata roa roa ˈˈe. E teie nei ua tapae mâua i te vahi e faatiahia i te huiraatira. E inaha—o te apoo rahi roa ˈˈe i hamanihia e te taata ta mâua i ore aˈenei i ite!
A hiˈo noa ˈi mâua i te tahi aˈe pae i te raroraa o te apoo, mai te huru ra ïa e mau pereoo iti nainai roa teie mau pereoo uta taoˈa, no to ratou hoi atea i raro roa. Ua hiˈo noa ˈtura mâua i te hoê apoo tei hau atu i te 0,8 km te hohonu e e 4 km te tiametera. E ua hau te raroraa o te apoo i te 1 500 m ia faaauhia i te niaraa o te faito o te miti, e te mau hiti o te apoo i nia, ua taeahia ïa i te 2 400 m. No te hohonu rahi, e taea-noa-hia te fare teitei roa ˈˈe, oia hoi te Sears Tower i Chicago, i nia i te 440 m, e tae noa i te afaraa o te apoo i paohia. Te titau ra te totaiete e haere atu â i nia i te 260 m i raro, oia hoi ia au i ta ratou numeraraa e horoa mai na ratou i te ohipa fatata e tae roa ˈtu i te matahiti 2020.
E vahi iti rahi te apoo i paohia, 15 m te teitei te mau vahi i hamaninahia, tei matauhia ei vahi parahiraa e topa tarere atu ai i raro i te mau hohonu o te abuso. Ua parauhia mai ia mâua e e nehenehe teie apoo veo i paohia, e itehia mai mai nia i te pahi reva. Inaha, ua haamata noa hoi teie mau mea atoa i te tupu 130 matahiti i teie nei, e 2 400 m noa ïa te teitei o te mouˈa i taua tau ra.
Ua faaooohia te paoraahia taua apoo ra
Ua haamata taua apoo ra i te paohia i te matahiti 1863 ra no te tahi mau parieraa i ravehia e te Colonel Patrick Connor no te Aua faehau no Douglas. E apoo nainai roa râ hoi tei paohia eita roa ˈtu e hoonahia. Ua haamata na mua te apoo no Bingham Canyon i te paohia i te matahiti 1906 ra a haamata matamua ˈi i te noaa mai i Totaiete a Daniel Jackling Utah Copper e i te tahi atu totaiete, i te auri e piti noa i nia i te hanere veo to roto. Te faataa ra te tahi vea iti e “ua faaooohia ratou na te mau taata e rave i te ohipa i roto i te tuhaa no te mau apoo paohia o taua tau ra tei manaˈo e eita roa ˈtu ratou e nehenehe e fanaˈo i te hoê faito veo haihai roa.” Eaha ïa ta ratou e parau i teie mahana, ia 0,6 i nia i te hanere anaˈe te faito veo i roto i te auri? No te aha hoi, “e rahi aˈe te faito veo i noaa mai i Bingham Canyon ia faaauhia i te tahi atu mau apoo i paohia i roto i te aamu. E pae milioni tane ofai i tatarahia mai te haamataraa mai â te apoo i te paohia.”
E ere te veo anaˈe te hotu i noaa mai—te auro, te ario, e te molybdenum (te hoê teie auri e faaohipahia no te haapaari i te faira) o te faatupu-atoa-hia na—oia hoi 14 000 000 g auro e hau atu i te 110 000 000 g ario i te mau matahiti atoa. Eita roa ˈtu e maerehia ia piihia taua apoo i paohia ra, te apoo taoˈa rahi roa ˈˈe o te ao nei.
E mai te peu e te hinaaro ra outou e ite e no te aha taua veo nei e riro ai ei mea faufaa roa, a feruri na eaha te ohipa e tupu ia tatarahia te mau veo atoa i roto i te mau tauihaa uira atoa, i roto i te mau taoˈa atoa e atuatu i te uira, e te tahi atu mau taoˈa e tere i te uira. E ô atoa mai hoi te mau faatoetoeraa maa i roto i te tabura, te mau manureva, te mau pereoo uira, e rave rau atu â. Mea faufaa roa te veo no te tereraa o te oraraa o teie nei tau, mai te tau tahito ra. 166 taime faahitiraahia te parau no te veo i roto i te Bibilia.—Genese 4:22; Exodo 27:1, 2.
Te tatararaa i te veo—E ere i te ohipa ohie
Ta mâua i ite aˈenei i roto i taua apoo iti rahi ra o te haamataraa noa ïa o te tereraa o te ohipa e tapae atu ai i nia i te veo iho. Te faufaa mau o te apoo i paohia, o te taime ïa i reira te ohipa ôraa, topitaraa, tuuraa i roto i te mau pereoo, e te utaraa na nia i te mau peroo uta taoˈa, e tupu ai. E hopoihia ˈtu te auri i muri iho i roto i te tahi atu vahi faahuˈahuˈaraa auri, i reira te hoê ravea i faanahohia e uta ˈtu ai i te mau auri i faahuˈahuˈahia i roto i te mau matini haapueraa e faahuˈahuˈaraa taoˈa e 8 km te atea. E haamaraa teie matini faahuˈahuˈaraa i te faito o te veo e auri to roto mai te 0,6 i nia i te hanere e tae atu i nia i te 28 i nia i te hanere na roto i te tatararaa i te mau materia eita e hinaarohia.
I muri iho, e tupu ïa te ohipa faataheraa, no te tatara i te mau viivii, mai te auri e te sulfure, e toe noa mai ai te veo i tahe tei mâ roa i teie nei, i nia i te faito e 98 i nia i te hanere. E maniihia ˈtu te reira i roto i te tahi mau farii parauhia anodes e ia oti e faatoetoehia ˈtu ai. Te ohipa hopea o te tamâ-roa-raa ïa i te mau viivii. Te faataa ra te tahi vea iti e: “E tuuhia ˈtu te mau farii parauhia anodes i roto i te tahi ravea faaterehia e te uira i reira te veo e tamâ-roa-hia ˈi i nia i te faito e 99,98%.” I nia i taua faito ra te auro e te ario e tupu ai. E faariro teie tauiraa te veo ei cathodes, oia hoi 150 kg iri veo e hoohia ˈtu i muri iho i roto i te mau fare hooraa veo, e mau taoˈa hamanihia i te veo.
Mai te huru ra ïa e ia hiˈohia mea ohie roa teie mau mea. Tera râ, mea fifi roa te taatoaraa o te ohipa e ravehia e e titau rahi hoi i te vahi. Inaha, hoê tane auri e hinaarohia no te faatupu noa e 5 kg veo. No reira, ia ite noa ˈtu outou i te tahi aua niuniu aore ra i te hoê pani veo aore ra i te hoê titata, a haamanaˈo e eita e ore no roto mai i te apoo rahi roa ˈˈe ta te taata nei i ore aˈenei i hamani.—Na te tahi hoa.
[Hohoˈa i te api 30, 31]
I nia: 0,8 km te hohonu te apoo e e 4 km te roa
I nia i te pae atau: Ravea faahuˈahuˈaraa o te haapupuraa rahi roa ˈˈe o te ao nei
I roto: 150 kg cathodes, i tapaohia no te haapapu e nafea te veo ia faaohipahia i nia i te faito hanere
I raro i te pae atau: Te hoê pereoo diesel uta taoˈa e uta ra e tae roa ˈtu i te faito e 240 tane auri
[Faaiteraa i te tumu]
Hohoˈa (i nia e i nia i te api 31): faatiahia e te Kennecott Utah Copper
[Faaiteraa i te fatu o te hohoˈa i te api 29]
Hohoˈa faatiahia e te Kennecott Utah Copper