Te vahi i reira te taata e te honu e farerei ai
Na to tatou taata papai A ara mai na! i Auteralia
TE TAIME au roa ˈˈe no te farerei i te hoê honu miti, te taime ïa o ˈna e ofaa ˈi i roto i to ˈna ofaaraa apî i roto i te one. No reira, e hinaaro anei outou e haere mai na muri ia ˈu a matatai noa ˈi tatou ia Mon Repos—te hoê pae miti 1,5 km te roa i te pae tahatai no Queensland. Te huru o te mahana no Auteralia? Eiaha e mǎtaˈu i te puai o te mahana, no te mea e haere tatou e mataitai i te po. Te taime au roa ˈˈe no te hoê tere faahiahia mau mai teie te huru, tei te area ïa o te hora vau e i te hora ahuru ma piti i te po.
Mea maitai atoa ia haere tatou na muri iho i te hoê aratai aravihi e te hoê pǔpǔ iti, no te mea e rave rahi mau mea ta tatou e nehenehe e rave aore ra e ore e nehenehe e rave ia ite noa ˈtu tatou i te hoê honu ufa rarahi. A haere noa ˈi tatou na te pae miti i te taime te miti e maraa ˈi, e ani mai te aratai ia tatou eiaha e faaama i ta tatou pata hohoˈa no te mea e huru ê te mau honu i te mori. E e maere roa tatou inaha, e nehenehe tatou e ite maitai i te mau tapao haereraa o te honu i roto i te one noa ˈtu e aita e mori.
I muri iho, e faataa mai te vahine e aratai ra ia tatou i te tahi mau parau faahiahia mau no nia i te mau honu miti i roto i teie mau area. Te vai ra e ono huru honu taa ê i roto i te mau pape no Auteralia, e maha anaˈe râ hoi o taua mau honu nei e itehia i ǒ nei i Mon Repos, tei riro ei vahi ofaaraa rahi roa ˈˈe i te pae miti no Bundaberg. Teie taua na huru honu e maha ra, e haamata na nia i tei ite-rahi-hia ˈˈe: te mau honu afii moa (Caretta caretta), te mau honu tua parahurahu (Natator depressa), te mau honu matie (Chelonia mydas), e te mau honu tua iri puaa (Dermochelys coriacea).
To matou ite-matamua-raa ˈtu
Mea huru ê roa ia ite atu tatou i te hoê honu ufa rarahi mau. O ˈna hoi te huru matamua ta tatou i tabura mai na—te honu afii moa. E hiˈo noa ˈtu tatou ia au noa mai oia na nia i te mau are miti a maraa ˈi te miti i nia i te one. E ia fatata roa ˈtu tatou, e ite atu hoi tatou e ua heru o ˈna i te hoê apoo hohoˈa mereti na roto i te paraˈuraa i te one e te mau aihere na te hiti ia ˈna. Ia na reira oia, e riro hoi te aihere i te ore e tupu faahou mai na nia i te ofaaraa e moe atu ai ïa te mau huero i raro e 7 e tae atu i te 12 hebedoma. Ua oti atoa i te hamanihia e ana i te ofaaraa hohoˈa apara popaa na roto i te operaa e i te heru-maitai-raa i te one ma te faaohipa i to ˈna pererau muri—e ope o ˈna i te pae atau, e ia oti i te pae aui; e ope i te pae aui, e oti i te pae atau. E na reira noa oia e 45 minuti te maoro.
E tae roa mai i teie nei, e ohie roa oia i te faahuru-ê-hia e e hoˈi faahou hoi i roto i te pape, i te taime râ oia e haamata ˈi i te ofaa i te mau huero, e tapea ˈtu iho â tatou ia ˈna. E tutui te vahine aratai i te mori i nia ia ˈna, ia nehenehe tatou e pata i te mau hohoˈa mai te peu e hinaaro tatou. E tamau noâ te honu i te ofaa i to ˈna mau huero i roto i te ofaaraa 10 e tae atu i te 20 minuti, e te vai ra te hoê pape e paruru i te mau huero i te mau tariˈa iore e i te mau manumanu i te taime faataotoraa i te huero. E ofaa te mau honu afii moa 120 huero mai te popo ping-pong ra te huru i te taime hoê—14 mahana e rave rahi taime i te tau ofaaraa hoê—e piti e tae atu i te maha matahiti i rotopu i te mau tau ofaaraa.
Ia tapea ˈtu tatou i te honu, e maere roa tatou i te mǎrû o to ˈna iri—no reira te iri honu e hinaaro-rahi-hia ˈi e o teie atoa hoi e haafifi nei i te oraraa o te mau honu. E nehenehe e parau e mai te huru ra ïa e e mau mereti rii to nia i to ˈna tua e e nehenehe e faaauhia i te ivi tua. I teie nei, e haamata oia i te tapoˈi i to ˈna mau huero. E a vaiiho noa ˈi oia ia ratou i pihai iho i te reni maraa miti, e tia ïa ratou ia ite-faahou-hia ia ora noa ˈtu ratou. Na e piti melo o te pǔpǔ maimiraa i apiti mai i ta matou pǔpǔ, e haapao i te reira.
Te tapaoraa i te mau honu
Te tapaohia ra ta tatou honu i nia i to ˈna mau pererau i mua no te tahi mau maimiraa e ravehia i nia i te mau honu miti. E ere teie i te ohipa nainai ia hiˈohia te rahiraa one ta ˈna i haapuehu i te mau vahi atoa. E faaohipahia na te tahi taoˈa auri mâmâ roa eita e marau. I raro aˈe, ua papaihia te hoê vahi nohoraa, e mea faufaa roa no te mau maimiraa ia nehenehe pauroa te mau honu e itehia ˈtu e te taata, ia faaitehia. Ia pohe noa te honu te tapao e nehenehe ai e tatarahia e e faahoˈihia, ma te mau haamaramaramaraa atoa no nia i te vahi tei reira te honu i te faaearaa. I nia, te vai ra ïa te numera o te honu. O te numera T54239 ta tatou honu, e opua râ hoi tatou e pii ia ˈna o Tabitha.
I te mea hoi e aitâ o Tabitha i tapaohia aˈenei, mai te huru ra ïa e aita o ˈna i hamani aˈenei i te ofaaraa no ˈna e e nehenehe atura ïa ta ˈna e horoa mai i te tahi mau haamaramaramaraa faufaa roa no te tauturu i te pae no te haapaari-maitai-raa i te parau no te parururaa i te mau honu e to ratou mau huero i Patifita Apatoa. I teie nei, ia noaa mai taua haamaramaramaraa ra, e riro ïa tatou ei ite no te fanauˈa honu i ǒ nei iho i te pae tahatai! E parauhia taua ravea nei te laparoscopie e ua matauhia hoi i te faaohipa i nia i te taata. E huri-rii-mǎrû-hia o Tabitha e e tuuhia ˈtu ai i nia i te hoê pereoo turai hoê huira. E peapea roa hoi tatou no ˈna e e manaˈo paha ïa tatou e ia tupaipai tatou i to ˈna afii, e mǎrû mai ïa o ˈna. E ere teie te roimata ta tatou e ite atura, e miti râ ta ˈna e faaohipa ra no te horoi i te one i roto i to ˈna mata inaha te vai ra hoi te tahi miti i roto ia ˈna no roto mai i te rahiraa miti ta ˈna i inu. E ere no te mea te taˈi ra o ˈna. E purumuhia to ˈna iri i raro aˈe i to ˈna pererau muri; e ia oti e tuuhia ˈtu te hoê uaua i roto mai na roto i te tâpû-rii-mǎrû-raa, e pupuhihia ˈtu te tahi maa mataˈi iti i roto. Ia hiˈo atu ratou i to ˈna mau vairaa huero, ua ite aˈera te feia maimi e o teie to ˈna tau hoturaa matamua, e mea rahi atu â to ˈna mau huero tei paari. E haruharuhia pauroa teie mau haamaramaramaraa i roto i te ripene; e ia oti e tuuhia te mataˈi na roto atu i te hoê uaua e e tapirihia te vahi i tâpûhia.
I muri aˈe oia e hurihia ˈi i nia i te one, e haere atu o Tabitha i roto i te pape. E horoi te mau are miti ia ˈna e e turai atu ai i te hoê Tabitha tei oaoa roa, i roto i te miti.
Ia ite-faahou-hia te mau huero
Ia hoˈi noa tatou i muri, e ite atu ïa tatou e aita faahou te mau huero i roto i te ofaaraa. I muri aˈe e maha hora e mau atu te huero i roto i te apu e e faatupu atu ai i te tahi mau uaua toto. Ia hurihia ratou i muri aˈe i te reira, e ino roa ïa ratou. I te vahi oia e haapaohia ˈi, fatata e piti hora te maoro e titauhia no te ite i te vahi tei reira te honu, e ia manuïa te parau no te ite-faahou-raa teihea te mau huero, e ere roa ˈtu ïa i te mea ohie. Te tapao e titauhia ra, te parururaa ïa i te ofaaraa e te mau huero i te pape e i te maororaa o te tau. Na te ǎhu o te one e faataa mai e ufa anei aore ra e oni te mau fanauˈa. Mea rahi roa te mau motu e one haumǎrû to ratou e e oni te ite-pinepine-hia i reira, area no te one mahanahana o Mon Repos ra, e rahi aˈe ïa te ufa e itehia i reira.
E faura mai te mau fanauˈa mai te avaˈe tenuare e haere atu i te avaˈe mati. E paraˈuraˈu ratou i te one i nia, e inaha topa ˈtu ai hoi i nia i te raroraa o te ofaaraa e faahaere mai ai ia ratou i nia. Mai te peu e ere te faito o te one i te mea veavea roa, e tamau â ratou i to ratou tere i rapae, e nee rii mǎrû atu ai i roto i te miti. Tera râ, no haamata noa ˈtura to ratou tere. Te tiaturihia ra e e 50 matahiti te maoro e nehenehe atu ai e paari maitai no te ofaa. Te tahi noa faito iti teie e parau nei e mea atea ˈtu â.
E tia i te taata ia haapii i te aupuru
Tera râ hoi te vahi peapea, inaha te faaiti nei te aupuru ore e te manaˈonaˈo-ore-raa a te taata, i na huru honu miti e ono. E pinepine te mau farii plastiques e taorahia ˈtu i roto i te miti i te hapehia e e paˈipaˈi, e e amuhia ˈtu e te honu. E mau roa te tereraa o to ratou vairaa maa e aratai tia ˈtu ai ia ratou i te pohe. E riro atoa te tahi atu pehu i te haapuunena i te mau honu. E nehenehe atoa te mau huira pahi e riro ei fifi ia ore te taata faahoro pahi e haapao maitai. Hau atu i te reira, te vai ra ïa te mau mori i manii e tae noa ˈtu te mau ino atomi e nehenehe e haamou roa i te mau huiraatira i te pae tahatai i te tau ratou e hotu ai. E i te mea hoi e e tia i te hoê honu ia puhâ mai i nia i te miti 15 minuti te maoro no te huti i te mataˈi, e nehenehe atoa te mau upeˈa e haaati i te hoê honu e e haapohe ia ˈna.
Ia rahi te taata i te haapao maitai i teie mau fifi e i te haapii e nafea râ ia aupuru maitai i te mau mea e haaati ra ia ratou, eita e ore e rahi atu â te mau taime e nehenehe ai te taata e te honu e farerei—ma te haafaahiahia rahi mau â te huitaata nei i te hoê â o te mau mea faahiahia roa ˈˈe i poietehia i te pae no te tereraa te parau no te faahoturaa.
[Hohoˈa i te api 27]
I nia i te pae aui i roto i te tereraa o te mau nira o te uati: te hoê fanauˈa iti, e hoˈi atura i roto i te miti, te mau huero i ite-faahou-hia, te pererau i tapaohia