E tamau anei outou i te hoê matini faataui mataˈi?
E mahana veavea e te ahu roa. Mea puai roa te mahana e te faaitoito noa ra outou i te hoˈi atu i te fare i muri aˈe i ta outou ohipa. Ia tatara mai râ outou i te opani o to outou fare, e mâˈi mai te hoê mataˈi haumǎrû e te toetoe au mau no te farii ia outou. Ah-h-h-h, te matini faataui mataˈi! Auê te au e!
Teie râ, ia tatara mai outou i te opani o to outou fare i te hoê mahana toetoe rahi, e ia puhipuhi mai te hoê mataˈi mahanahana e te haumǎrû no te farii ia outou. E parau anei outou ma te oaoa e: ‘Ah-h-h-h, te matini faataui mataˈi’?
Aita paha. Teie râ, mea tano roa teie parau. Te na ô ra hoi te hoê buka parau paari (World Book Encyclopedia) e: “E faatoetoe te matini faataui mataˈi i te mataˈi mai te peu e mea veavea. E e tamahanahana oia i te mataˈi mai te peu e mea toetoe.”
Teie râ, te faaohipa-pinepine-hia nei te parau ra “matini faataui mataˈi” no te faatoetoeraa i te mataˈi i roto i te hoê vahi i opanihia, mai te hoê fare, te hoê fare teitei, te hoê piha rururaa rahi, te hoê fare teata, te hoê pereoo uira, te hoê pereoo faauta taata, te hoê pereoo auahi, e te tahi atu mau vahi i opanihia. Aita noa râ te matini faataui mataˈi, e taui i te anuvera o te mataˈi; e haapao atoa râ oia i te tereraa o te mataˈi, to ˈna mâ, e to ˈna haumi.
Te tahi vahi au ore
Na te aha râ e haamaraa i te faito o te veavea e te haumi i roto i te hoê vahi i opanihia? Oia mau, te tumu matamua o te veavea, o te mahana iho â ïa. Teie râ, e faatupu atoa outou aore ra te tahi atu mau taata e faaea ra i roto i te fare, te piha ohipa, te pereoo uira, aore ra te tahi atu vahi opanihia, i te veavea. No te mea ïa e ua riro te mau taata mai te mau matini o te hamani i te veavea e te haumi. Ia rahi noa ˈtu tatou i te rave i te ohipa, e rahi atoa ˈtu ïa te veavea e te haumi o ta tatou e hamani. Noa ˈtu e e parahi noa tatou ma te ohipa ore, e hamani to tatou tino i te tahi faito veavea e te haumi.
Ia vai maitai noa tatou, e tia ia faaorehia te rahiraa veavea e te haumi o ta tatou e hamani i roto i te hoê â faito. Ia faaore-oioi-roa-hia, e toetoe ïa tatou. Ia taere roa, e veavea roa ïa tatou. No te faaore i te veavea e te haumi e hamanihia e te hoê hanere taata e parahi noa ra i roto i te hoê piha rahi, e titauhia, ia au i te parau aravihi, fatata e toru tane faito faatoetoe, aore ra e 36 000 Btu (Faito anuvera beretane) i te hora.
E nehenehe te hoê Btu e faaauhia i te veavea e hamanihia e te hoê mati e ama ra. (Ei faaauraa, e 252 kalori, hoê â ïa e te faito veavea o te hoê Btu.) No reira, te veavea e hamanihia e te hoê taata ohipa ore, fatata hoê â ïa e te veavea o e 360 mati e ama ra! E tia râ ia apitihia i te veavea e hamanihia e te hoê pǔpǔ taata i roto i te hoê vahi i opanihia, te veavea no roto mai i te mau mori e te tahi atu mau tauihaa uira o te faaterehia ra. No reira, te itehia ra ïa te faahiahia o te matini faataui mataˈi.
Te mau vahi maitatai e te mau vahi au ore
Taa ê atu i te faahaumǎrûraa i te vahi e faaeahia ra, e nehenehe te matini faataui mataˈi e riro ei maitai no to outou oraora-maitai-raa, mai te peu e e faaohipa-maitai-hia e e atuatu-maitai-hia te matini. E nehenehe oia e faaore i te veavea rahi, e i te mea e e pinepine oia i te titia i te mau huˈa iti o te tiare, e nehenehe te reira e tamǎrû i te feia eita ta ratou e nehenehe e hâuˈa i teie mau huru taoˈa. Area no te feia paari aˈe ra, e nehenehe te faaaifaitoraa i te mau anuvera puai roa, e haamaitai i to ratou oraora-maitai-raa, e na reira atoa no te monoraa i te mataˈi tahito i te mataˈi apî, e te faaoreraa i te repo e te repo puehu, e mau ohipa anaˈe ta te matini faataui mataˈi e rave.
Tera râ, e nehenehe atoa te ravea apî no te faataui i te mataˈi, e faaohipa ra i te faatoetoeraa, e faatupu i te mau fifi i te pae no te oraora-maitai-raa. E rave rahi o tei pohehia i te maˈi na roto i te mau taa-ê-raa rahi, e faatupuhia e te matini faataui mataˈi, i rotopu i te anuvera i rapaeau tei hau atu i te 40° C. e te anuvera i roto mai tei raro aˈe i te 26° C. No reira, mea au aˈe na te tahi mau taata ia faaohipa i te mau matini haapuaiairaa maoti hoi i te mau matini faataui mataˈi apî.
I te tahi aˈe pae, te parauhia ra e e tauturu te matini faataui mataˈi i te feia e rave ra i roto i te mau piha, ia faarahi atu â i te rahiraa o ta ratou ohipa. E tauturu atoa te reira i te feia e haere atu i te mau tairururaa i roto i te mau fare rahi aore ra i te mau piha rururaa ia vai ara noa. Eita e ore e e farii outou e mea fifi roa ia vai ara noa mai te peu e tei roto outou i te hoê vahi veavea aita hoê aˈe mataˈi.
Mea faufaa roa atoa te ravea no te faatauiraa i te mataˈi ia manuïa te tereraa o te tahi mau pu hamaniraa tauihaa. I roto i te pu o te hamaniraa i te maa, ua riro mau â te ravea no te faatauiraa i te mataˈi ei maitai. E nehenehe hoi te maa e faahereherehia i roto i te roaraa o te matahiti ma te ore te mau bateria e tupu mai e faaino hoi te reira i te maa. Eita atoa te faraoa ota e ninaemoa i roto i te mau vahi hamaniraa faraoa. E e faaohipa-atoa-hia oia no te hamani i te pata paari. I te hoê tau, e nehenehe noa te pata paari ra Roquefort e hamanihia i roto i te tahi mau piha toetoe e te haumi no Farani. Teie râ, maoti te matini faataui mataˈi, o te faatupu i te huru mataˈi e vai ra i roto i taua mau piha ra, e nehenehe teie mau pata paari e hamanihia i te tahi atu mau vahi.
Teie râ, ua haapohe atoa te ravea apî no te faataui i te mataˈi i te taata e ua pohehia vetahi i te maˈi. Ei hiˈoraa, i te matahiti 1976, i te hoê rururaa a te Nuu Marite, 182 faehau tei pohehia i te maˈi i parauhia i muri iho, te maˈi o te faehau, e e 29 tei pohe. No nia i te parareraa o taua maˈi nei, ua papai Te buka parau paari beretane apî (beretane) e: “Te manaˈohia ra e e nehenehe te pape viivii i roto i te mau matini faataui mataˈi e haaparare i te maˈi Legionella pneumophilia na roto i te mau topata rii huˈa roa e tautau i roto i te mataˈi.” No te mea aita te mau matini faataui mataˈi i hiˈopoa-maitai-hia, ua viiviihia te mataˈi e mea na reira ïa te tahi atu mau maˈi i te tupuraa mai.
Mea titauhia
E rave rahi mau taata teie e titau nei i te ravea no te faatauiraa i te mataˈi. I mutaa ihora, e faatautauhia na te aihere rarirari i nia i te mau haamaramarama aore ra te mau opani i te tau veavea, e mea na reira ïa te mataˈi e ô mai i roto i te fare, i te faatoetoehia a mâˈi noa ˈi te haumi. Fatata e 500 matahiti i teie nei, ua hamanihia te matini haapuaiairaa mataˈi matamua. Ua tamǎrû te reira i te veavea na roto i te faaohuraa i te mataˈi. I teie atoa mahana, te manaˈo nei e rave rahi mau taata e mea maitai roa te tahi haapuaiairaa mataˈi no te tamǎrû ia ratou i te tau veavea.
I roto i te mau vahi medebera ra, i reira tei raro roa te faito haumi, e rave rahi teie e faaohipa nei i te hoê ravea tamǎrûraa mama roa. Inaha, e titiahia te mataˈi no rapaeau na roto i te tahi taoˈa rarirari, e mea na reira te mataˈi e faatoetoehia ˈi hou e ô mai ai i roto i te fare. Maoti teie ravea faatoetoeraa, e tia ia faahaere i te mataˈi no roto mai i rapaeau i te hoê â faito e te mataˈi toetoe e faaôhia mai. Mea pinepine, e navai noa ia hamama rii i te mau haamaramarama. E ere râ teie ravea faatoetoeraa i te mea maitai roa no te mea e maraa rahi roa te haumi e vai ra i roto i te mataˈi e mea au ore roa ïa.
Ua noaa mai râ te hoê vahi apî a itea mai ai i te mau tau i mairi aˈenei, i te hoê ravea no te faatoetoe i te mataˈi. Inaha, te ravea e faaohipahia ra i roto i te mau matini faataui mataˈi no teie nei tau, hoê â ïa e te ravea e faaohipahia ra no te afata faatoetoeraa maa. E nehenehe ïa te fare e faatauihia te mataˈi—to outou iho fare aore ra ta outou piha raveraa ohipa—e faaauhia i te hoê afata faatoetoeraa maa rahi.
No te faatopa i te anuvera o te mataˈi i roto i te piha, e faatoetoehia te mataˈi veavea e ohu noa ra. No te rave i teie ohipa, e faahaerehia te tahi pape faatoetoe o te nehenehe atoa e mâˈi, na roto i te hoê anairaa niuniu uira o te faariro i te pape ei mǎhu. Ia pupuhihia te mataˈi veavea na nia i teie mau niuniu uira, e riro te pape faatoetoe ei mǎhu e e tapea mai oia i te veavea, e e toetoe ïa te mataˈi. E hoˈi atu teie mataˈi i tauihia i roto i te piha e faatoetoehia ra. E tatara-atoa-hia te tahi faito haumi ia faatoetoehia te mataˈi; e mau ïa teie haumi i nia i te mau niuniu uira e e tahe atu oia i rapae.
I te hoê â taime, e haere atu te pape faatoetoe, o tei mâˈi no te mea ua rave mai oia i te veavea, na roto i te hoê matini o te nenei i te mataˈi. I reira oia e faateiahahia ˈi. E haere atu ïa oia na roto i te mau niuniu uira, i reira oia e faarue ai i to ˈna veavea e e riro faahou mai ai ei pape. E faaruehia te veavea i rapaeau i te fare, e e haere faahou te pape toetoe na roto i te mau niuniu uira haamǎhu o te haamata faahou i te tereraa no te faatoetoeraa i te mataˈi.
No teie roa nei te faaohiparaahia te ravea o te faatauiraa i te mataˈi na roto i te faatoetoeraa. Ua faaohipahia te hoê matini faataui mataˈi no te maitai o te taata no te taime matamua i roto i te hoê fare teata i te matahiti 1922 ra. Ua tamauhia te faanahoraa matamua no te faataui i te mataˈi i roto i te mau pereoo auahi i te matahiti 1931, e i te matahiti 1939 te tuuraahia te mau matini matamua i roto i te mau pereoo uira. Te matahiti i muri iho, ua tamauhia te mau matini i roto i te mau pereoo faauta taata. Ua haamata te mau fare e te mau piha nohoraa i te faaohipa i te mau matini faataui mataˈi i roto i te mau matahiti 1930.
E ere hoê â hinaaro to te taata no te tahi ravea faatauiraa mataˈi. Teie râ, te vai ra te tahi mau faito anuvera e auhia e te rahiraa o te taata. Mai te 22° C. e tae atu i te 26° C., o te area anuvera maitai roa ˈˈe, maoti te tahi haumi i nia i te faito e 40% e tae atu i te 60%. Mai te peu e mea toetoe te mataˈi e e tia ia tamahanahanahia, mea au roa na te rahiraa o te taata ia naeahia te anuvera i te 22° C. e tae atu i te 24° C.
I te tahi aˈe pae, mai te peu e mea veavea i rapaeau, mea au roa na te rahiraa o te taata ia tapea te matini faataui mataˈi i te anuvera i roto ra i nia i te faito e 24° C. e tae atu i te 27° C. Tera râ, mai te peu e mea teitei te anuvera i rapaeau e e haere noa te hoê taata i rapae e i roto, mea maitai aˈe no to ˈna oraora-maitai-raa, ia tapea-noa-hia te anuvera i roto ra i nia i te hoê faito teitei aˈe i tei matauhia.
Mea faufaa anei?
No reira, ia au i ta outou e hinaaro, e nehenehe outou e fanaˈo i te hoê vahi au maitai maoti te matini faataui mataˈi. Oia mau, te vai ra te tahi mau vahi o te ao nei i reira aita e titauhia ra aore ra aita e hinaarohia ra teie huru ravea. Aore ra mea moni roa paha no outou ia hoo mai i te hoê matini faataui mataˈi.
E nehenehe râ outou e faaoti e eita ta outou moni e mâuˈa ia faaauhia i te mau haamaitairaa ta te matini faataui mataˈi e horoa mai. Mai te peu e e maitihia, e faitohia, e tamauhia, e faaterehia, e e atuatuhia te matini mai tei titauhia, e nehenehe ïa outou e fanaˈo i te reira no te hoê tau maoro e ma te mama atoa, e e rahi atoa to outou iho maitai.