Te mau amahamaharaa i te pae haapaoraa i Afirika Apatoa
Na to matou taata papai no Afirika Apatoa
I AFIRIKA APATOA, mea faaroo roa te rahiraa o te taata. E mea rahi roa te taata e haere ra i te fare pure. Te taiohia nei te Bibilia na roto i te mau reo tumu i roto e rave rahi mau utuafare. Ua riro mai râ teie fenua ei vahi haavîraa uˈana e ei vahi aroraa i te pae no te iri. Teie ïa te uiraa: No te aha ïa te mau Ekalesia i ore ai e manuïa i te faatupuraa i te autahoêraa e te aroha kerisetiano i rotopu i ta ratou mau taata?
E rahi atu â ïa te fifi ia hiˈopoa-anaˈe-hia te aamu o to tatou nei anotau, no te mea e ite-maramarama-hia, e ma te oto hoi e o te haapaoraa te tumu rahi o te mau arepurepuraa e tupu nei i roto i teie fenua. Ia nehenehe tatou e taa maitai e no te aha râ, e hiˈopoa ïa tatou i te aamu o te haapaoraa i Afirika Apatoa.
I te matahiti 1652 ra, o te mau porotetani no Holane tei noho matamua i te pae apatoa roa no Afirika. I teie nei mahana, e paraparau ta ratou mau huaai i te reo afrikaans, no roto mai hoi ïa i te reo holane. I te roaraa o te tau, ua amahamaha te Ekalesia holane na roto e rave rahi mau Ekalesia reforomatio, e i to tatou nei mau mahana, o te Ekalesia porotetani holane aore ra NGK (Nederduitse Gereformeerde Kerk) te haapaoraa rahi. Ua hau atu i te hoê i nia i te toru o te mau taata uouo no Afirika Apatoa e melo ratou no te Ekalesia NGK.
Ua haere atoa mai te mau beretane e faaea i Afirika Apatoa. Te rahiraa, e mau porotetani no Beretane ïa, o tei amahamaha i muri iho i roto i tei piihia te Ekalesia No Nia e te Ekalesia No Raro. E te tahi atu pae, e mau méthodistes, mau presbytériens e mau congrégationalistes ïa. Ua afai atoa mai te mau helemani i te haapaoraa porotetani a Luthero i roto i teie fenua. Riro maira o Afirika Apatoa ei pu no te haapaoraa porotetani, e tau mirioni mau taata Ereere tei riro atoa mai ei mau porotetani. I teie nei mahana, te parau ra 77 % o te mau taata no Afirika Apatoa e e mau kerisetiano ratou; e aita hoi i naeahia 10 % i rotopu ia ratou e mau katolika ïa.
Te tamau noa nei râ hoi te haapaoraa porotetani o Afirika Apatoa i te amahamaha. Ua faarue e rave rahi mau taata Uouo i te mau Ekalesia rarahi no te faaô atu ia ratou i roto i te mau taatiraa e tiaturi nei i te fanau-faahou-raa. I to ratou aˈe pae, ua haamau e rave rahi mau taata Ereere i te hoê amaa afirika faahua parau kerisetiano. Ia au i te vea ra Leadership, “ua naea-roa-hia 4000 mau Ekalesia tiamâ i Afirika Apatoa anaˈe”.
E tia i te mau Ekalesia porotetani tumu ia faaruru i te tahi atu â fifi. I te mea e te iti maira te taata haere pure e iti atoa ïa te moni. E no te faarahi atu â i te fifi, ua amahamaha roa ïa te feia e toe ra no nia i te tiaraa a te Ekalesia i te pae no te huru o te iri. I te mea e, te ani ra vetahi e ia turu ta ratou Ekalesia i te mau ravea no te faaore-roa-raa i te apartheid, te ani mai nei râ te tahi atu pae ia turu oia i te apartheid. E i ropu, e tupu atoa te amahamaharaa no te ite e eaha te otia ta te Ekalesia e rave no te fariiraa mai i te taata iri ê e ia aifaito noa te mau huru iri atoa.
“E riri roa vau ia parau-anaˈe-hia e e tia ia ˈu ia haere e aroha ˈtu i te mau taata o ta ˈu i ore e matau e ia haavarevare au i te faaite i te aroha autaeae i te mau taata e ere hoi hoê â iri e to ˈu”, o te parau ïa a te hoê porotetani beretane no nia i te mau faanahonahoraa tei ravehia no te hoê oroa e amuihia mai te taata no te mau huru iri atoa. Aita atoa e rave rahi mau porotetani beretane uouo e au ra i te faaôraa ˈtu to ratou arii epikopo ereere o Desmond Tutu i roto i te politita.
Ia au i te Apooraa no Afirika Apatoa no te mau maimiraa no nia i te huru o te taata, “e mea pinepine” te haapaoraa “i te riro mai ei tumu no te au ore rahi e no te haamouraa”. E faatupu mai oia “i te hoê tupuraa manaˈo-ore-roa-hia: te amahamaharaa e te aroraa te mau pǐpǐ no te hoê â huru haapaoraa”. E, mai ta tatou e ite atu, na te haapaoraa porotetani no Afirika Apatoa ïa i faarahi atu i te riri e vai ra i rotopu i te mau taata e ere hoê â huru iri.