Te haafifihia ra anei to outou iho huru oraraa?
Na to tatou taata papai no Tapone
MA TE apeehia e 11 taata, ua tomo tauê atu te hoê taata hauti teata tuiroo tapone i roto i te hoê piha faaiteiteraa. Na roto i te raveraa i te mau mohina tupohe auahi e te fare amarara, ua pepe roa e pae taata rave ohipa ia ratou. No te aha te reira ohipa i tupu ai? No te mea aita taua piha faaiteiteraa ra i faatura i to ˈna iho huru oraraa na roto i te tuuraa i te tahi mau hohoˈa i roto i te hoê vea.
I te fenua Tapone, te faaite tahaa noa ra e rave rahi mau vea i te huru oraraa o te taata. Te faataa ra te hoê taata pata hohoˈa na ˈna iho e: “Eita te mau taurearea taviri hohoˈa e faaherehere i te faaino i te huru oraraa o te taata e te haapoupou nei te feia nenei vea ia ratou no to ratou ‘itoito’.”
Ua faarahi te parareraa te mau roro uira i te fifi e vai ra i nia i te huru oraraa o te taata tataitahi. I te mau Etats-Unis, te vai ra 18 e tae noa ˈtu i te 20 parau no roto mai i te roro uira no nia i te mau Marite atoa i roto i te mau piha a te Hau, e tiaraa to te mau taata e rave rahi ia hiˈopoa i te reira; ua itehia ra e e nehenehe te mau eiâ haru roro uira e haere e hiˈo huna i te reira.
Te faahohoˈahia maira te reira ohipa i roto i te hoê tumu parau no te Times no Lonedona na roto i te faahitiraa i te ohipa a te hoê taata eiâ haru roro uira, 22 matahiti, o tei vaiiho i te mau poroi i roto i te roro uira a te taata huiarii no Edimbourg, i muri aˈe i te iteraahia ia ˈna te ravea no te tomoraa i roto. Ua manuïa atoa te tahi atu taata eiâ haru roro uira i te tomo atu i roto i te hoê porotarama faaohipahia no te hiˈopoaraa i te mau parau a te faatere hau no Iseraela i te pae no te mau Ohipa o te mau fenua ěê, ua faaô o ˈna i te mau parau hoata i roto i te oreroraa parau a te faatere hau.
E ere te feia tuiroo anaˈe teie e haafifihia nei. Te mǎtaˈu atoa ra te huiraatira. Ia au i te hoê titorotororaa i ravehia i te matahiti 1983 i te mau Etats-Unis, ua faaite 77 % o te mau taata tei uiuihia te manaˈo e ua faaite mai ratou i to ratou mau peapea no te mea te haafifihia ra to ratou iho huru oraraa. Ua papai te hoê vea danemaka Berlingske Tidende e: “Te ahoaho rahi nei pae ahuru i nia i te hanere o te huiraatira no Danemaka no te mau huru faaohiparaa i te mau parau no nia i te taata taitahi e ta te hau.” I Tapone, i reira e ere i te mea faatura-roa-hia te oraraa o te taata tataitahi, te mǎtaˈu ra e rave rahi ia rahi noa ˈtu â vetahi ê i te faaô atu i roto i te oraraa o te taata taitahi iho.
Oia mau, ia au i te Fare vanaa marite no te pae ite aivanaa, aita te tuuraa ˈtu i te mau haamaramaramaraa no nia i te taata taitahi i roto i te roro uira e haafifi nei i te tiaraa o vetahi ê. Te mǎtaˈu nei râ e rave rahi mau taata ia tupu noa ˈtu te hoê totaiete faaterehia e te hoê taata haavî, mai tei faatiahia i roto i te buka ra 1984 a George Orwell.
Te vai nei â te tahi tuhaa no nia i te parau no te oraraa o te taata tataitahi taa ê atu i te fifi e faatupuhia ra e te mau roro uira e te tiaraa no te tapea-huna-noa-raa i te mau haamaramaramaraa no nia i te oraraa o te taata tataitahi. Te parau nei o Masao Matsumura, melo no te Piha faatere faufaa e te faanahonahoraa tapone, e, o “te huru peu matauhia no to tatou iho huru oraraa, te tiaraa ïa no te oraraa hau”.
I teie nei â mahana, ua haafifihia atoa teie “huru peu matauhia”. Peneiaˈe i te hoê taime, te hinaaro ra outou e faaea o outou anaˈe iho, inaha te faaô mai nei te tahi mau taata. Eaha to outou manaˈo no nia i te faaea-noa-raa o outou anaˈe iho? I to outou manaˈoraa e tia anei ia outou ia faaherehere i te reira ma te ore e haapao atu i te tahi atu mau mea? E hiˈo na tatou na mua ˈˈe i te auraa o te parau ra e, to tatou iho huru oraraa.
[Hohoˈa i te api 23]
Ua rahi roa te fifi no nia i te faaturaraa i to vetahi ê oraraa no te mea te aravihi noa ˈtura te mau roro uira.