Te uiui nei te mau taurearea . . .
Te paariraa i roto i te hoê utuafare fetii apî: e haafifi anei te reira i to ˈu oraraa?
IA AU i te tahi mau maimiraa, i nia e ono tamarii marite i raro mai i te 18 matahiti te vai ra hoê i roto i te hoê utuafare no roto mai e rave rahi faaipoiporaa. Mai te peu e eita te numera o te mau faataa-ê-raa e te mau faaipoipo-faahou-raa e iti mai i roto i te mau matahiti i mua nei, e ora ïa te afaraa o te mau tamarii no teie tau i roto i teie huru utuafare no te hoê pae o to ratou oraraa. Mai te peu e aita oe e farerei ra i te reira, ma te papu maitai ua roohia ïa te hoê o to oe mau hoa i taua oraraa ra. Noa ˈtu eaha to oe huru, ua ite mau oe e e ere i te mea ohie.
Ua nehenehe râ i te hoê peretiteni o te Fenua Marite, o Abraham Lincoln, i te parau no nia i to ˈna metua hoovai vahine e: “To ˈu huru taatoa e te mau mea atoa ta ˈu e opua ra no ˈu, e tia ïa ia ˈu ia haamauruuru i taua melahi tia ra o ta ˈu metua vahine.” Oia mau, te vai ra te mau tamarii o te paari ra ma te oaoa i roto i te hoê utuafare fetii apî. I roto i teie huru tupuraa o tei faatupu i te mau fifi taa ê roa, no te rahiraa te manuïaraa, tei te huru ïa o to ratou feruriraa.
Te huru feruriraa maitai
Ua taai-pinepine-hia ïa te fifi e te oaoa i nia i te huru feruriraa. Te parau nei te Bibilia e: “E mahana iho anaˈe to te taata maˈi ra; area tei rearea te aau ra e fanaˈo rahi to ˈna.” (Maseli 15:15). Aore râ, no to ˈna huru mau e faaau ai te hoê taata ‘maˈi’ i te mau mahana atoa o to ˈna oraraa ei mea ino. Area râ, i roto i te hoê â mau huru tupuraa, e farii ïa te tahi atu taata tei rearea te aau i te mahana apî taitahi mai te hoê mahana oaoa rahi.
Te faatia ra o Elizabeth Einstein i roto i ta ˈna buka Te utuafare fetii apî (beretane), “i to ˈu vai-apî-raa, aita vau e fifihia no te mea te ora ra vau i roto i te hoê utuafare fetii no roto mai e rave rahi faaipoiporaa. Tei nia râ i to ˈu hiˈoraa i te reira, i to ˈu iho huru, e to ˈu iho manaˈo no nia i to vetahi ê huru i nia ia ˈu.” Te parau faahou nei oia e: “No to ˈu riri tamau i te mea e te ora ra vau i roto i te hoê utuafare fetii o ta ˈu hoi i manaˈo e ere i te mea maitai, aita ˈtura vau i haafaufaa i te mea e e nehenehe ta ˈu e tiaturi atu i nia i to ˈu metua hoovai tane o tei riro mai no matou ei paruru papu.” E mea maitai ia farii i te hoê huru feruriraa maitai. Oia mau, mea ohie roa ia parau i te rave. Teie râ, e ere mau anei i te mea maitai te hoê utuafare fetii ‘anoi’? Na mua a pahono atu ai, a hiˈo na i te tabula i te api 21.
Oia mau, aita te mau tamarii o te mau utuafare fetii no roto e rave rahi mau faaipoiporaa i faautua-aˈena-hia i te ati. Mai te peu e mai te reira atoa oe, e nehenehe atoa oe e oaoa i roto i te hoê utuafare fetii papu. Teie nei râ, ua itehia e 44 i nia i te hanere o te mau utuafare mai teie te huru o tei faataa ê i roto i te paeraa o te matahiti. Eaha te nehenehe e tauturu ia outou ia arai i taua ati ra?
A farii i to vetahi ê manaˈo
Ia faaea anaˈe o Jacqueline, 15 matahiti, o ˈna anaˈe e to ˈna metua vahine ra, te vai ra to ˈna iho piha e hoê vairaa ahu î maitai. Tera râ, i te faaipoipo-faahou-raa to ˈna metua vahine, tei roto ïa o ˈna i te hoê utuafare fetii e maha tamarii. Ua taui roa te mau mea atoa. Ua iti mai to ˈna nohoraa e ta ˈna atoa moni. Ua autâ ihora oia i te na ôraa e: “E ere atura o vau anaˈe iho i teie nei i roto i to ˈu piha. E e tia ia ˈu ia opere i te mau mea atoa.” Ua tia paha ia oe i te haapae i te tahi mau mea faufaa roa ˈtu â o ta oe e au rahi ra. Ei hiˈoraa, e ere atura oe i te matahiapo aore ra i te tamaiti fanau tahi faahou. I reira ua tuuhia te mau hopoia o ta oe i haapao i te fare i nia i te hoê taata “tae apî mai”. Area ia oe, tamahine apî, mai te peu e ua tae roa oe i te taoto i roto i te hoê â piha e to oe metua vahine, i teie nei râ, e ere atura o oe faahou, o to oe metua hoovai tane râ.
No te faaruru atu i teie mau tauiraa atoa, hoê noa ïa ravea: te faaiteraa i te manaˈo tano. Ua horoa te Bibilia i teie aˈoraa i te mau kerisetiano: “Ia itea to outou marû e te taata atoa ra.” (Philipi 4:5). Te auraa mau o te parau tumu teie ïa, “hamani maitai” aore ra “farii ohie i to vetahi ê manaˈo”, e ua faaauhia oia i te hoê taata o te ore roa e onoono ia fariihia to ˈna anaˈe iho mau hinaaro. No reira, a tutava no te fariiraa i to vetahi ê manaˈo. Mai te peu e e faaea atoa te tahi atu tamarii i roto i to oe piha, ia taa ïa ia oe e e tia ia orua ia haapao maitai te tahi i te tahi e i to vetahi atoa mau tauihaa (Mataio 7:12). Te tahi aˈe pae, e oaoa oe i te mea e te vai ra i teie nei i te fare, te tahi atu taata paari no te rave i ta ˈna tuhaa i roto i te mau hopoia o te utuafare.
Nafea ïa i mua i te mau taa-ê-raa
I muri aˈe i to ˈna faˈiraa e te faaite mai nei to ˈna metua hoovai tane i te aroha, ua parau râ te hoê tamahine e: “Te vai nei râ te hoê taa-ê-raa. E mea titau rahi roa ˈˈe o ˈna ia matou, e mea etaeta roa ˈˈe oia e mea maitai rii o ˈna i nia ia matou (...) i nia i ta ˈna mau tamarii iho, e hoê â hoi to ratou matahiti e to matou, e ua peapea roa matou i te reira.” No reira, aita te rahiraa o te mau tamarii e mauruuru ra i to ratou metua hoovai tane aore ra metua hoovai vahine, e oia atoa i to ratou iho mau metua, no te mea e e piti aˈe huru to raua. Te aˈo mai nei râ te mau Papai e: “Eiaha ia ru noa to aau i te riri, tei te opua o te maamaa ra te riro i te vai-maite-raa.” (Koheleta 7:9). Eiaha ia inoino a imi râ i te mau ravea ia ite outou i te mau tumu o teie huru. — Maseli 19:11.
Eita te hoê metua tane aore ra metua vahine e hoê â mau manaˈo to raua no te tamarii a to ˈna hoa faaipoipo e i to te tahi. Te mea i erehia e ana, e ere ïa te mau taatiraa o te pae toto o te iteraa râ i te hoê oraraa amui i mutaa iho. I roto atoa i te hoê utuafare fetii mau e nehenehe te hoê metua tane aore ra hoê metua vahine e here i te hoê tamarii hau atu i te tahi (Genese 37:3). Te vai ra iho â te hoê taa-ê-raa tumu mau i rotopu i te parau-tia e te aifaitoraa no te aupururaa. E mea taa ê roa te mau taata atoa te tahi e te tahi, na roto i to ratou huru mai na roto atoa i to ratou mau hinaaro. No reira, eiaha oe e haapeapea rahi noa no te iteraa e ua aupuruhia anei oe e hoê â huru e te tahi atu. A aniani na e te haamaha ra anei to oe metua hoovai tane aore ra to oe metua hoovai vahine i to oe mau hinaaro. Mai te peu e te ite ra oe aita oia e na reira ra, e mea maitai ïa i te paraparau marû atu ia ˈna.
I te tahi taime te vai ra ia oe te hoê tumu no te “pariraa” mau. I roto i taua mau taime ra, e mea puai mau anei to oe here kerisetiano no te turairaa ia oe ia faaore i te reira (Kolosa 3:13)? E nehenehe atoa te mau tatamaˈiraa e tupu mai i rotopu ia oe e te tahi atu mau tamarii. O Iepheta te hoê taata no roto i te Bibilia, o tei hamani-ino-hia na to ˈna mau taeae. Ua tiahi ratou ia ˈna i rapae au i te fare. Aita râ te reira i haafifi i to ˈna oraraa. Ua noaa ia Iepheta te mau huru maitatai faahiahia, e i muri aˈe ua faahaehaa to ˈna mau taeae ia ratou iho i mua ia ˈna no te ani atu ia ˈna te tauturu. Maoti, e mea maitai roa o Iepheta e aita oia i faaite i te hoê riri maha ore. Ua ite mau oia i te ‘faaruru atu te ino na roto i te maitai’. E tia atoa ia oe ia na reira. Eiaha ia moehia ia oe i roto i to oe utuafare fetii apî e fifi anaˈe to te mau tamarii atoa mai to oe iho, e e tia ia outou paatoa i te faaruru atu i te reira ia maitaihia te oraraa. — Roma 12:21; Te mau tavana 11:1-9.
E mea faufaa te faaoromai
“E mea maitai aˈe te hopea ra i te matamehai ra: e mea maitai te taata aau faaoromai i te taata aau faateitei ra.” (Koheleta 7:8). E ite-papu-hia teie parau tumu i roto i te hoê utuafare fetii amui. E titauhia iho â e rave rahi matahiti ia tiaturi te tahi i te tahi, ia maitai te mau auraa i rotopu i te mau melo atoa o te utuafare ia au maitai to ratou mau peu e to ratou mau manaˈo no nia i te mea faufaa. Ma te iteraa i te reira, ia faaoromai ïa oe e tia ˈi. Eiaha oe e manaˈo e tahoê to oe utuafare i te reira iho â mahana aore ra e tupu tauê noa mai te here.
Ua peapea roa o Thomas i te faaipoipo-faahou-raa to ˈna metua vahine. E maha tamarii ta ˈna, e toru na taurearea apî, e te taata ta ˈna i faaipoipo e toru ïa tamahine ta ˈna, i rotopu ia ratou e piti ïa na potii apî. “Ua rau ta matou mau tatamaˈi, marôraa, faatupuraa peapea e fifi i te pae no te here”, o ta Thomas ïa i papai. Eaha tei tauturu ia ratou ia faaruru atu i te reira? “Maoti ra te faaohiparaa i te mau aˈoraa o te Bibilia, o ta ˈna i pahono mai, ua ore te mau fifi. E ere i reira iho, tera râ i te maororaa e auaˈa te mau hotu o te varua o te Atua i nahonaho maitai ai te mau mea atoa.” (Galatia 5:22, 23). Oia mau, ua ite e rave rahi mau utuafare fetii no roto mai e rave rahi mau faaipoiporaa e tei roto ïa te taviri o te manuïaraa i te haapao maitai i te mau aˈoraa o te Bibiliaa.
E ua rau te mau haamaitairaa no roto mai i te tahoêraa e piti na utuafare. E horoa mai te tahoêraa te mau huru oraraa taa ê i te mau hiˈoraa apî e te faarahiraa i to oe iho ite. Na roto i te faarururaa ˈtu, ma te itoito, i te mau fifi o to oe oraraa apî, e noaa mai ia oe te mau hotu faufaa roa no oe no te faaruru atu i te mau fifi o te ao nei. E haapii ïa oe i te farii e eita te mau mea e tupu noa mai ta oe e hinaaro noa nei. Ua parau o Monique, te hoê potii apî o tei paari i roto i te hoê utuafare fetii no roto mai e rave rahi mau faaipoiporaa: “I muri aˈe i ta ˈu i ora na, ua ite au e e nehenehe ta ˈu e au i te mau huru tupuraa atoa. E mea marû roa vau i te matamua râ. E taa maitai ia ˈu te mau fifi e farereihia ra e to ˈu mau taata tupu, e te manaˈo nei vau e riro mai au ei hoa papu no ratou.” Aita mau to ˈna huru oraraa utuafare fetii i haafifi i to ˈna oraraa. E nehenehe atoa e riro mai te reira te huru no outou.
[Nota i raro i te api]
a Hiˈo i te tumu parau “Nafea ia faaamu i te mau tamarii e ere no outou?” i roto i Te Pare Tiairaa no te 15 no eperera 1985, na roto i te reo farani.
[Tumu parau tarenihia i te api 27]
Te mau utuafare fetii apî i nia i te tamataraa
“I nia i te mau huru atoa tei hiˈopoahia, aita roa ˈtu e taa-ê-raa no nia i te mea maitai e te mea ino e itehia i rotopu i te mau tamarii e faaterehia ra e to ratou metua hoovai tane e te mau tamarii tei aupuruhia e to ratou iho metua tane.” Teie ïa te faaotiraa i itehia e na taata maimi toopiti, o Paul Bohannan e o Rosemary Erickson, no nia 190 utuafare fetii, i rotopu ia ratou e 106 te vai ra te hoê metua hoovai tane. Ua ite ratou e aita hoê aˈe mau peapea o te mau utuafare fetii no roto mai e rave rahi mau faaipoiporaa “e haafifi ra i te feruriraa o te mau tamarii e tae noa ˈtu i to ratou manuïaraa i te pae totiare”.
Ua faaite te hoê uiuiraa manaˈo no nia i te “stress” o te mau taurearea o te hoê utuafare fetii anoi e “e iva o te mau ahuru ma hoê mau tatamaˈiraa i itehia i roto i te oraraa o te hoê utuafare fetii ‘anoi’ mea pinepine te mau ui apî tei anianihia o tei farii i te reira mai te hoê ohipa e ‘ere i te mea fifi’ eiaha râ mai te hoê ohipa ‘fifi mau’”. (Na matou e haapapu nei.) Te mau faaotiraa no nia i teie uiuiraa manaˈo no nia e 103 taurearea ua neneihia ïa i roto i te vea ra Family Relations no te avae tiurai 1983. I rotopu i te mau ‘tatamaˈiraa’ te vai ra te mau fifi no te faaineineraa i te mau ohipa no te haapiiraa, te aˈoraa, te mau peapea e te mau fifi i te pae taatiraa. Te hopearaa o te tumu parau: “E haapapuraa te reira i te mea e ua manuïa te tahi mau utuafare fetii apî i te faaruru i te mau uiraa fifi mau na roto i te hoê huru au noa.” Ua ite-maitai-hia teie hiˈoraa no nia anaˈe i te mau tamarii tei ora aˈenei i roto i teie huru utuafare hau atu i te piti matahiti.
[Hohoˈa i te api 28]
Te mau tamarii, teie to orua tuahine apî!