Te mau hamani-ino-raa i te mau tamarii — Te mau ravea no te parururaa ia ratou
TE FAAITE nei te hoê potii, tei hamani-ino-hia na to ˈna tuaane e to ˈna taoete i to ˈna nainairaa e: “Ua riaria roa vau; no reira aita vau i faaite aˈe i te taata. No reira te hinaaro nei au e faaite i teie haapiiraa i te mau metua e: ‘A haapii i ta outou mau tamarii e eiaha e faatia i te hoê noa ˈˈe no roto i to outou iho fetii aore ra no rapae ia tapea i te mau melo taatiraa. Mai te peu noa ˈtu e e tamata te hoê taata e tapea, e faaite atu ia ratou e eiaha ratou e mǎtaˈu ia parau mai.’” Te na ô faahou nei â oia e: “E nehenehe te reira e tupu i te mau taime atoa e i nia i te mau tamarii atoa.”
I roto i teie nei ao o te haere noa ˈtura i te inoraa, e tia mau ïa ia tatou ia rave i te mau opuaraa papu no te paruru i ta tatou mau tamarii i te mau hamani-ino-raa. E ere i te mea tano ia vaiiho noa i tera mau mea ma te tiaturi noa e eita te reira mea e tupu mai.
Te ohipa matamua no te parururaa
A haamau i te ohipa matamua no te parururaa ma te aperaa i te mau tupuraa atoa o te nehenehe e hamani-ino-ohie-noa-hia ta outou mau tamarii. E te mau metua, a haapao maitai i ta outou mau taurearea i maiti no te haapao i ta outou mau tamarii, mai te peu iho â râ e mea au aˈe na ratou ia faaea i pihai iho i te mau tamarii rii i te mau taurearea mai ia ratou te paari. Te faataa ra te hoê psychologue e e piti i nia i te toru o te mau taata hamani ino o ta ˈna i rapaau ua rave ïa ratou i te reira ohipa na roto i te haapaoraa i te mau tamarii.
Te faataa ra te taote Suzanne Sgroi e piti huru tupuraa o te nehenehe e tupu mai: te mau tamarii e taoto i roto hoê â piha aore ra hoê â roˈi e te mau taata paari aore ra taurearea, e te mau putuputuraa fetii i reira e haapao noa ïa te taata paari ia ratou iho e te manaˈo ra ratou e na ta ratou mau tamarii paari e haapao i te mau tamarii nainai.
Mea papu roa: rahi noa ˈtu â ta tatou haapaoraa i ta tatou mau tamarii e iti ïa te taime o te feia hamani ino no te tamata e haru ia ratou. O Anne, e toru ta ˈna tamarii, ua opani roa oia i ta ˈna tamaiti apî roa, e 14 matahiti, eiaha e haere o ˈna anaˈe i te fare toa rarahi aore ra i roto i te mau fare iti o te huiraatira. Ua manaˈo paha teie tamaiti e mea peu roa to ˈna mama, e tumu iho â ra o Anne i na reira ˈi. Ua hamani-ino-hia oia i to ˈna nainairaa.
Teie ra, eita ta te mau metua e nehenehe e haapao-tamau-noa mai te reira te huru i ta ratou mau tamarii. Te feia e rave nei i te ohipa aita atu ïa ta ratou e ravea maoti ra te afai atu ïa i ta ratou mau tamarii i te vahi haapaoraa tamarii aore ra na te tahi mau metua e haapao, e aore ra na te mau baby-sitters. Hau atu i te reira, e haere hoi te mau tamarii i te haapiiraa, eita hoi e nehenehe ta te mau metua e tapapa noa na muri iho ia ratou. E nehenehe te mau fetii e te mau hoa e haere mai i te fare, e te vai ra hoi te mau taata tapiri mai. Nafea ïa ta tatou e nehenehe ai e paruru i ta tatou mau tamarii? No reira, hoê noa iho ïa ravea:
A faaara i ta outou mau tamarii
Te horoa nei te hoê psychologue i teie haapiiraa e: “E mea maamaa roa ia faatiaturi noa i te tamarii e aita e vai ra te fifi. Ua taa maitai i te tamarii e mea paruparu ratou e te hinaaro ra ratou ia paruruhia ratou. E tia ïa i te mau metua ia horoa ˈtu i te mau ravea no te paruru ia ratou i te mau ati ma te tano maitai. Mai te peu e e faataahia ˈtu te mau mea atoa i te tamarii ma te haavarevare ore e te papu maitai eita ïa ratou e mǎtaˈu, e taa ra ia ratou.” E e ohipa na outou i te paraparau atu ia ratou.
Mea ohie roa ia parau i te rave, mai te peu iho â ra e e fetii aore ra e hoa teie o te nehenehe e hamani ino i te tamarii. I te mau taime matamua, ua faaara ïa tatou i ta tatou mau tamarii i te mau taata ěê o te hinaaro nei i te huti ia ratou i roto i te pereoo aore ra i roto i te ûru aihere. Nafea râ tatou ia horoa i te mau ravea i te tamarii ra ia nehenehe ratou e paruru ia ratou iho i te mau taata matau-maitai-hia e ratou, o ta ratou hoi e faatura ra e peneiaˈe ta ratou i here?
Ia pee ratou i to ratou iho mau manaˈo
Te faatia ra o Anne te metua vahine o ta tatou i faahiti aˈenei, e e pae matahiti to ˈna i hamani-ino-hia ˈi o ˈna e te hoê o to ˈna fetii. Noa ˈtu to ˈna matahiti nainai, ua ite iho â o ˈna e e ohipa ino ta tera taata e rave ra; noa ˈtu â ïa e aita o ˈna i ite e nafea ra o ˈna ia tapea ia ˈna. Teie ra te ino, aita o ˈna i faaite i to ˈna na metua no te mea aita e aparauraa au maitai i rotopu ia ˈna e to ˈna nau metua.
Te faaite ra teie tupuraa i ravehia i nia ia Anne e e ua ite iho â te tamarii i te mea tia e te mea tia ore. E tia ia tatou ia faaitoito i taua manaˈo o te tamarii ra, na roto i te faaheporaa ia ratou e ia faaroo ratou i taua manaˈo ra, noa ˈtu e mea taa ê te parau a te hoê taata paari. A faaohie noa, a parau ra ma te opua maitai, mai teie e: “Eita, eita vau e hinaaro ia na reira oe”, e ravai noa te reira no te haaparuparu i te taata hamani ino. Hau atu i te reira, te faaite ra te hiˈoraa o Anne e e mea maitai iho â ia vai i roto i te tamarii e te metua te aparauraa au maitai.
Aita i maoro aˈenei, ua aparau te hoê na taata no nia i taua fifi ra. No to rauâ peapea, ua ani atu rauâ i ta rauâ tamahine iti e aita anei hoê taata i hamani ino ia ˈna. Ua hotaratarahia rauâ i te pahonoraa mai teie tamarii e oia. Ua hamani-ino-hia o ˈna e rave rahi te taime na te hoê o to ratou hoa rahi. No te aha râ teie tamahine iti aita i faaite atu i to ˈna na metua, mea au maitai hoi te aparauraa i roto i to ratou iho utuafare? No te mea ïa e aita o ˈna i ite e nafea ra ia parau atu. I te haamataraa iho â râ i te paraparauhia no taua mea ra i reira, ua oioi noa te tamarii i te hinaaro e faaite mai.
Mea nafea ia paraparau i ta tatou mau tamarii
Na mua roa, e tia ia tatou ia haamata i te aparau atu. Ei hiˈoraa, mai te peu e te faaite ra te vea i te hoê ohipa mai te reira te huru, e tia i te mau metua ïa uiui atu i ta ratou mau tamarii i te reira iho â taime e: “Aita anei te hoê taata i tamata aˈenei i tera huru ohipa i nia ia oe?” I te reira ïa taime te metua tane e te metua vahine e faataa ˈtu ai i te tamarii e nafea ra oia i mua i teie huru tamataraa e hamani ino.
Te mau metua e haapii nei i ta ratou mau tamarii i te Bibilia e nehenehe ïa ta ratou e haamau i ta ratou aparauraa i nia i te tahi mau irava o te mau Papai. E nehenehe ta ratou e faatia i te aamu o Dina, te tamahine a Iakoba, no te faataa ˈtu ia ratou i te otia e vai ra i roto i te mau taatiraa i rotopu e piti taata (Genese 34:1-4). E nehenehe atoa e rave i te aamu o Tamara rauâ o Amanona no te faaite e te vai ra te tahi mau mea o te ore roa e tia i te fetii ia rave i rotopu ia ratou iho (Samuela 2, 13:10-16). Tera râ, e hinaaro ïa tatou ia ite e te taa papu ra anei ia ratou te mau tumu parau i muri nei: Mai te peu e e tupu te hoê ohipa mai teie te huru i nia ia ratou, ia faaite mai ïa ratou ia tatou; e eita roa tatou e riri ia ratou ia faaite anaˈe mai.
Ua hamani-ino-hia o Marie i to ˈna tamariiraa ra, no reira oia i faaara ˈi i ta ˈna e toru tamarii ia farerei noa ˈtu ratou i te feia hamani ino. Mea nafea ta ˈna huru raveraa? I te taeraa i te taime i taa ˈi ta ˈna mau tamahine i te haapaoraa, ua parau atu oia ia ratou e: “Ia tapea noa mai te hoê taata i to outou melo taatiraa, a faaite mai ia ˈu, eita roa ˈtu vau e riri.” Nafea teie mau tamahine e ite ai e tei hea te mau melo taatiraa? Ua faataa o Marie i te reira i ta ˈna mau tamahine i te fatataraa to ratou e toru matahiti, ua faaite roa ˈtu oia ia ratou. Ia faahapu oia ia ratou i te pape aore ra ia afai oia ia ratou e faataoto, e faaite atu oia i te mau vahi o te tino o ta ratou eiaha roa ˈtu e faatia i te tahi taata ê atu ia tapeapea. I to ratou paari-rii-raa mai, ua parau atu o Marie ia ratou e: “Eiaha roa ˈtu te hoê taata e tapea noa ˈtu ia outou i ǒ, noa ˈtu e e orometua haapii aore ra e mutoi. Eiaha atoa o papa aore ra o mama ia tapea i tera vahi. O te taote anaˈe te nehenehe e tapea i tera vahi mai te peu iho â râ e tei reira o mama aore ra o papa.”
“Ia tapea noa mai te hoê taata i [to oe] melo taatiraa, a faaite mai ia ˈu.”
Mea maitai anei tera mau aˈoraa? Te haamanaˈo ra o Marie i te hoê taime te hauti ra te hoê o to ratou fetii e ta ˈna tamahine e ono matahiti. Ua au ore roa te tamahine iti ra i te mau peu a taua fetii ra. Eaha ïa ta ˈna ohipa i rave? Ua faaatea ê oia ia ˈna. Aita o Marie i ite e e manaˈo ino anei to teie taata, ua oaoa ra oia no te mea ua opua ta ˈna tamahine i te faaatea ê ia ˈna i to ˈna iteraa e “eita te mea tano tera” aore ra “e ohipa huru ê roa tera”.
No reira, e tia atoa i te mau metua ia faaara i ta ratou mau tamarii eiaha e pee na muri iho i te mau taata ěê, eiaha e hauti na nia i te purumu i te vahi mea rahi te pereoo e tere ra aore ra eiaha e tuu i to ratou rima i roto i te patiaraa uira, e tia atoa ia faaara ia ratou i te mau hamani-ino-raa i te pae taatiraa. E tia i te mau metua ia faataa i ta ratou mau tamarii e eaha te mau otia o to ratou tino, o ta te tahi pae e tae noa ˈtu i to ratou iho mau metua eiaha roa e fafa noa ˈtu. E tia i te mau metua ia faataa maitai i ta ratou mau tamarii e ïa tupu noa ˈtu te hoê mea, ia faaite mai iho â ratou eita roa ratou e riri.
Te pere uiui manaˈo
I te tahi taime e faaohipa te feia paari i to ratou maramarama e ta ratou mau ohipa i ite no te haavarevare i te tamarii e no te aratai ia ratou ia rave i te ohipa no te pae taatiraa eita roa te tamarii e ite noa ˈˈe i te reira. Ua faaite o Linda Tschirhart Sanford, na ˈna i papai te buka Te mau tamarii mamû noa, i te ravea no te faaara i teie huru tupuraa. Oia hoi te pere uiui manaˈo. I te tahi taime, a ani atu i te tamarii e eaha ta ˈna ohipa e rave i mua i te tahi mau tupuraa. “Eaha ta oe e rave mai te peu e e faatia noa te taata e haapao ra ia oe ia faaea noa oe i mua i te tele mai te mea e e haere oe e hauti e o ˈna i roto i te baignoire?” “E nafea oe mai te peu e e afai te hoê taata ta oe i matau maitai e faaori haere ia oe e e hinaaro o ˈna e tuu i to ˈna rima i te vahi o ta ˈna eiaha e tapea? E nafea ïa oe?” “Eaha to oe manaˈo mai te mea e e tapea to oe hoa paari aˈe i nia ia oe e aita oe e au ra aore ra e hinaaro o ˈna e tatara i to oe aahu no te hauti i te hoê hauti huna e o oe?”
Na roto i te haapiiraa i te tamarii e mea nafea ia pahono atu i teie mau ohipa, e tia i te mau metua i te faaite atu ïa ia ˈna e te vai ra te taime e tiamâraa to te tamarii ia parau atu i te feia paari e eita e i te tahi taime e tia i te tamarii ia faaite i te mau ohipa huna. Mai te peu e ua haapiihia o ˈna i te parau atu e: “E ani au na mua i to ˈu mama”, e nehenehe ta ˈna e haaparuparu i te taata hamani ino. Mai te peu e e haapii maitai te tamarii ia pahono atu ma te papu i te mau hautiraa uiui manaˈo, e aravihihia ïa o ˈna no te paruru ia ˈna iho. Mai te peu ra e, e pahono hape rii o ˈna, eiaha e haamarirau a hoˈi mai i nia i te uiraa e a faaite atu ia ˈna i te tahi atu pahonoraa ê.
A horoa ˈtu ia ratou ra te mau parau ia nehenehe ratou ia parau
Te horoa maira te hiˈoraa i muri nei i te tahi atu â huru fifi o ta te tamarii e faaruru atu ia roohia ratou i te hamani-ino-raa. Te faataa ra te hoê vahine e ua hamani-ino-hia o ˈna i to ˈna nainairaa e ua tamata o ˈna i te parau atu i to ˈna metua vahine. No te mea ra e aita o ˈna i ite e nafea ra ia faataa ˈtu i te reira na roto i to ratou iˈoa, eita ïa ta ˈna e nehenehe e faataa i te ohipa i tupu i nia ia ˈna. Ua manaˈo to ˈna mama e ua tamata noa te tahi taata e faaite i to ˈna here e ua faahua ta ˈna tamahine no te mea aita o ˈna i taa i teie huru tupuraa.
No nia i teie mau huru tupuraa, te faaitoito nei te mau taata turu utaa i te mau metua ia faaite i ta ratou mau tamarii i te iˈoa mau o taua mau melo ra. A haapii ia ratou i te parau e titauhia ia nehenehe ratou e parau atu i roto i te mau taime e tupu mai ai te fifi.
A ara e a haapao maitai
No te mau metua, te hoê o te mau ohipa riaria roa maoti ra ïa ia hamani-ino-hia ta outou mau tamarii. Teie ra, e tia ia parauhia e eita te taatoaraa o te mau taata paari e hamani ino i ta tatou mau tamarii. Te rahiraa râ o te mau melo o to tatou fetii te here mau nei ratou i ta tatou mau tamarii e te haapeapea rahi nei ratou no te paruru atu ia ratou .
I te tahi aˈe pae, e nehenehe e tupu mai te hoê hamani-ino-raa. I roto i te buka Maseli (22:3), te taiohia nei teie faaararaa e: “E ite te taata haapao maitai i te ino, e ua ape ihora.” No reira, mea maitai ia ara noa, ia hiˈohia iho â râ to tatou anotau o ta tatou e ora nei. E ape anaˈe i teie eiaha e tuu i ta tatou mau tamarii i mua i teie mau fifi i reira ratou e fifi ohie ai, a faataa maitai atu ia ratou te mau otia eiaha te mau taata paari ia tapea noa ˈtu i reira, e a haapii ia ratou e nafea ratou mai te peu e e tamata noa ˈtu te hoê taata e na reira. I te na reiraraa, mea rahi ïa ta tatou mau mea e rave ra no te paruru i ta tatou mau tamarii i te mau taata hamani ino.
A haapii i te mau tamarii i te iˈoa o te mau melo no to ratou tino.