Te parau apî maitai o te paradaiso i Tahiti
TAHITI! Mai te huru ra ïa e faatupu mai iho â teie iˈoa i te tahi manaˈo nehenehe taa ê. Ua tui to ˈna roo na roto i te arai o te mau taata peni hohoˈa e te mau taata papai, mai ia Paulo Gauguin, ia Robert Louis Stevenson, e ia Herman Melville, e ua faaanaanatae hoi ta ratou mau hohoˈa peni e ta ratou mau papai no nia i te haviti e te hau i te pae rua ma o te mau motu no Patitifa Apatoa, e rave rahi taata.
O Tahiti te motu rahi roa ˈˈe i na hau atu i te 120 motu i Polinesia Farani nei, i Patitifa Apatoa. Noa ˈtu e te faariro nei te rahiraa o te taata i teie motu no Patitifa Apatoa ei paradaiso, te hinaaro noa râ te taata i Tahiti e faaroo i te parau o te tahi atu paradaiso e fatata roa maira. (Luka 23:43) Te rohi nei na Ite no Iehova 1 918 i Tahiti i teie mahana, i te faaiteraa i na taata e 220 000 i te parau apî maitai e, e fatata te Basileia o te Atua i te haamau i te mau huru tupuraa paradaiso mau, eiaha i Tahiti noa, e ati aˈe atoa râ i te fenua nei.—Mataio 24:14; Apokalupo 21:3, 4.
Ua aratai na te amaa a te Taiete Watch Tower no Fiti, tau 3 500 kilometera te atea, i te ohipa pororaa i Tahiti e rave rahi matahiti te maoro. No te atea râ, mea fifi ïa e mea haere mǎrû noa te mau mea i mua. No reira, i te 1 no Eperera 1975, ua haamauhia aˈera te hoê amaa i Tahiti, e ua taui rahi te reira i te ohipa a te mau Kerisetiano mau i roto i teie tuhaa fenua. Na te aha i faatupu i teie tauiraa, e mea nafea te haamataraahia te ohipa pororaa i Tahiti?
Te hoê haamataraa haihai
Ua faaroo-matamua-hia te parau apî maitai o te Basileia i Tahiti i te mau matahiti 1930 ra, e ua anaanatae roa e rave rahi feia no te motu, o tei faatura rahi na hoi i te Bibilia. Tera râ, no te opaniraa a te faatereraa e no te tahi atu mau faatureraa, aita ïa e Ite i nia i te motu e tae noa ˈtu i te hopea o te mau matahiti 1950 ra. I taua taime ra, ua opua ˈtura o Agnès Schenck, e vahine Tahiti tumu oia i faaea na i te mau Hau Amui no Marite, e hoˈi i Tahiti e ta ˈna tane e ta raua tamaiti. Te faataa ra oia e mea nafea i te tupuraa.
“I te tairururaa mataeinaa i te matahiti 1957 ra, i Los Angeles, ua faataa o Taeae Knorr [te peretiteni o te Taiete Watch Tower i tera ra tau] e te hinaaro-rahi-hia ra te feia poro i te Basileia i Tahiti. Hoê matahiti te maoro to ˈu bapetizoraahia i taua taime ra, e ua na ô atura vau e, ‘E haere anaˈe ïa i Tahiti!’ Ua faaroo maira e piti utuafare ia ˈu, o Neill ma e o Carano ma, e mau hoa rahi matou. Ua parau maira ratou e e hinaaro atoa ratou e haere mai na muri iho ia matou, tera râ, aita i rahi ta matou moni. Ua maˈihia na ta ˈu tane e mea maoro, e mea apî roa ta mâua tamaiti. No reira, e mea fifi roa ˈtura no matou ia reva. Ua faaroo râ te mau hoa i roto i te mau amuiraa tapiri i ta matou opuaraa, e ua hapono maira ratou i te moni e te mau ohipa no te fare. E i te avaˈe Me 1958 ra, ua reva ˈtura matou i Tahiti e e 36 tapoˈi roˈi, e te tahi atu â mau ohipa!
“I to matou tapaeraa mai i Tahiti, e au vau i te hoê vahine ê, no te mea e ua faarue mai au i te motu e 20 matahiti te maoro. Ua haamata ˈtura matou i te poro, ua tia râ ia matou ia haapao maitai no te mea ua opanihia ta matou ohipa kerisetiano. Ua tia ia matou ia tahuna i te mau vea, e ua faaohipa noa matou i te Bibilia. I te omuaraa, e poro noa matou i te feia i tamatahiti aˈena ia ratou i te mau vea ra Te Pare Tiairaa e te A ara mai na!
“Ua haere atoa maira o Clyde Neill e o David Carano, e to raua utuafare, i muri aˈe i te tairururaa nunaa i te oire no New York i te matahiti 1958 ra. Ua poro amui matou e ua titau manihini i te taata ia haere mai e faaroo i te mau oreroraa parau e hohorahia i te fare o te mau taeae. Ma te haere mǎrû noa, ua nahonaho atura te mau ohipa, e ua haamata matou i te hoê pǔpǔ haapiiraa Bibilia 15 taata. I muri aˈe e toru avaˈe, ua tia ia Neill ma e ia Carano ma ia hoˈi no te mea ua hope ta ratou mau parau faatia ratere. No reira, ua opua ˈtura te mau taeae e hou ratou e reva ˈi, e bapetizo raua i te feia anaanatae atoa o tei faaî i te mau titauraa. Ua fanaˈo vau i te haamaitairaa e huri i te oreroraa parau bapetizoraa matamua. I taua taime ra, e vau mau taata tumu no te motu tei faataipe i ta ratou euhe ia Iehova na roto i te bapetizoraa. I muri iho, hoˈi atura o Neill ma e o Carano ma i te mau Hau Amui no Marite.
“Ua tamau noa te ohipa pororaa. Ua faanahonaho matou ia matou ei mau pǔpǔ nainai e ua poro matou i te taata i te ahiahi. E pinepine te mau aparauraa e te feia anaanatae i te hope i te tuiraa po. I te tahi mau taime, e apiti atoa mai te mau tia Porotetani i roto i te mau aparauraa. Ua haamauhia te amuiraa matamua i te matahiti 1959 ra. I muri iho, i te matahiti 1960 ra, ua oaoa roa matou no te mea ua haamana te faatereraa i te taatiraa a te mau Ite no Iehova. Ua itehia te oaoa e te mau taime puai i te pae varua i te omuaraa o taua mau matahiti ra. Ua haamaitai mau â o Iehova i ta matou faaotiraa e haere i te vahi e hinaaro-rahi-hia ra i te tauturu.” E 87 matahiti to Tuahine Schenck i teie nei, e te tavini noa ra oia ia Iehova ma te haapao maitai i roto i ta ˈna amuiraa.
Ua haere te ohipa i mua
I te matahiti 1969 ra, ua tonohia e piti Ite no Farani mai, o Jacques raua o Paulette Inaudi, i Tahiti ei mau pionie taa ê. Te haamanaˈo ra o Jacques e: “I to mâua tapaeraa i Tahiti, 124 anaˈe taata poro, hoê amuiraa i Papeete, e piti pionie taa ê i Vairao, i te fenua tuati.” Na te hoê tâpû fenua ǒaǒa e puoi ra i te fenua tuati ia Tahiti. Fatata roa te Tairururaa Nunaa te “Hau i nia i te fenua” i te faatupuhia. “A tahi ra vau i faanahonaho ai i te hoê tairururaa,” o ta Jacques ïa e parau faahou ra. “Ua tia ia matou ia faanaho i te hoê porotarama na roto i te reo Beretane no te mau ratere, e faaineine i te hoê pǔpǔ hauti upaupa no te mau himene o te Basileia, e e piti darama. Na te feia poro 126 anaˈe i haapao i te reira. Ua papu ia ˈu e na Iehova i rave i te tuhaa rahi roa ˈˈe.” Ua putapû roa te feia no te motu i te putuputuraa mai e 488 taata. A tahi ra te rahiraa o ratou i farerei ai i te mau Ite no te tahi atu mau fenua.
I muri noa ˈˈe iho, ua nominohia aˈera o Jacques Inaudi ei tiaau ratere. A tere haere ai oia na te mau motu huru rau, ua ite oia e mea rahi te taata e anaanatae ra, tera râ, mea iti te feia poro i te Basileia no te atuatu i te reira. “No reira vau i faaitoito ai e rave rahi utuafare ia haere i taua mau motu ra no te tavini i te vahi e hinaaro-rahi-hia ra i te tauturu,” o ta Jacques ïa e faataa ra. “No reira, ua parare mǎrû noa aˈera te parau apî maitai na taua taa motu ra.” Ua tavini o Taeae Inaudi ei tiaau ratere mai te matahiti 1969 e tae atu i te matahiti 1974 ra, e i teie mahana, e matahiapo oia i roto i te hoê o te mau amuiraa i Tahiti.
I rotopu i te feia tei farii i te faaitoitoraa a Taeae Inaudi, te vai ra o Auguste Temanaha, te hoê o na taata e vau tei bapetizohia i te matahiti 1958 ra. Te faatia ra oia i te ohipa i tupu. “I te matahiti 1972 ra, ua faaitoito mai te tiaau haaati ra o Jacques Inaudi ia matou ia feruri i te haere i Huahine, te hoê motu i Raromatai i te mau Motu Totaiete ma. Ua feaa vau no te mea e hohora noa na vau i te mau taioraa Bibilia i roto i te amuiraa, e ua manaˈo vau e e ere au i te mea aravihi no te amo i taua huru hopoia ra. Noa ˈtu râ, ua tamau noa o Taeae Inaudi i te parau mai e, ‘Eiaha oe e haapeapea, e maraa ia oe!’ I muri iho, ua rave matou i ta matou faaotiraa. E i te matahiti 1973 ra, ua hoo atura matou i te mau mea atoa e ua haere atura e ta mâua na tamarii apî roa e toru i Huahine.
“I to matou tapaeraa, ua taa ˈtura ia ˈu e e tia ia ˈu ia haamata i te faatere i te mau mea atoa—te Haapiiraa o Te Pare Tiairaa, te Haapiiraa o te Taviniraa Teotaratia, e te vai atu â. E ere i te mea ohie, tera râ, ua ite matou i te paruru e te tauturu a Iehova. E rave rahi taime to ˈna tautururaa mai ia matou ia itea i te hoê vahi faaearaa. I muri iho, i to te hoê pǔpǔ taata patoi tamataraa i te tiahi i te mau Ite i rapaeau i te motu, ua tia maira te hoê taata politita no reira no te paruru ia matou. Ma te papu maitai, ua ara mau â o Iehova i nia ia matou i taua mau taime atoa ra.” I teie nei, te vai ra e piti amuiraa i Huahine—hoê amuiraa Farani e 23 taata poro, hoê amuiraa Tahiti e 55 taata poro.
I te matahiti 1969 ra, ua tonohia o Hélène Mapu e tavini i te fenua tuati ei pionie taa ê. “E mea rahi te feia anaanatae i te fenua tuati, e aita i maoro, ua haamata ˈtura vau i te faatere e rave rahi haapiiraa Bibilia,” o ta Hélène ïa e parau ra. Aita i maoro roa te hoê amuiraa iti i te mauraa i Vairao, tera râ, te hinaarohia ra te mau matahiapo. I muri iho, ua nehenehe o Colson Deane, o te faaea ra i Papara i taua tau ra, e 35 kilometera te atea, e tauturu mai. “Ua tia ia matou ia faanaho maitai no te tavini i Vairao,” o ta Taeae Deane ïa e faatia ra. “E rave hoi au i te ohipa i Faaa, e 70 kilometera te atea mai Vairao atu i te tahi aˈe pae mai o te motu. Ia oti ta ˈu ohipa, e tia ia ˈu ia hoˈi oioi i te fare no te rave i to ˈu utuafare e haere atu ai i Vairao. I muri iho, ua tia ia matou ia haere e faaea i Faaa no ta ˈu ohipa. E nehenehe noa anei matou e turu i te Amuiraa no Vairao? Ua hinaaro mau â matou e tauturu i te mau taeae i reira, ua faaoti atura ïa matou e tamau noa. I te mau po putuputuraa, mea varavara matou i te hoˈi i te fare na mua ˈˈe i te tuiraa po, no te mea e tia na ia matou ia faahoro e rave rahi taime i te feia aita to ratou e pereoo. Ua na reira noa matou e pae matahiti. I teie nei, mea oaoa roa ia ite e maha amuiraa i taua tuhaa o te motu ra, e te haamanaˈo nei matou i taua tau ra ma te au mau.”
Ua riro mai o Tahiti ei amaa
I te matahiti 1974 ra, ua maraa te numera o te feia poro i te Basileia i Tahiti i nia i te 199. I te matahiti i muri iho, i to N. H. Knorr, te peretiteni o te Taiete Watch Tower i tera ra tau, e to ˈna mono o F. W. Franz, haereraa mai i Polinesia Farani, ua ite raua e mea ohie aˈe ia aratai i te ohipa pororaa i Polinesia Farani, eiaha mai Fiti roa mai, tau 3 500 kilometera hoi te atea, i Tahiti noa iho râ. No reira, i te 1 no Eperera 1975, ua haamauhia te amaa no Tahiti, e ua nominohia te tiaau haaati ra o Alain Jamet ei tiaau haapao i te amaa.
Tau matahiti i teie nei, ua nehenehe o Taeae Jamet e faatia mai i te mau haamaitairaa faahiahia no ǒ mai ia Iehova ra. “Mai te matahiti 1975 mai â, e tutavaraa rahi tei ravehia no te faaite i te parau apî maitai na te mau motu e te mau taa motu atoa i to tatou tuhaa fenua, o te tapoˈi hoi i te hoê area aano mai ia Europa Tooa o te râ. E mea oaoa te mau faahopearaa. I te matahiti 1983 ra, ua maraa te numera o te feia poro i nia i te 538. I taua matahiti ra te paturaahia te hoê fare tahua o te piha ohipa a te amaa e te fare o te Betela i Paea. I teie nei, ua hau atu i te 1 900 taata poro e putuputu ra i roto e 30 amuiraa i te mau Motu Totaiete ma, te vai ra hoê amuiraa e hoê pǔpǔ taa ê i Tuhaa pae ma, hoê amuiraa e e piti pǔpǔ taa ê i Matuita ma, e e rave rahi pǔpǔ taa ê i Tuamotu ma e i Maareva ma. Te patuhia ra e rave rahi mau Piha apî no te Basileia—e toru i Matuita e e hitu i Tahiti—no te farii i te feia apî, o te rahi noa ˈtura hoi i te haere mai i te mau putuputuraa. I na matahiti e 20 i mairi, ua haamaitai mau â o Iehova i ta tatou mau tutavaraa e atuatu i te aua no Tahiti.”
E mea rahi â te ohipa e toe nei
E mea faahiahia roa te mau maraaraa i Polinesia Farani nei. I te 23 no Mati 1997, tau 5 376 taata tei putuputu mai e te mau Ite no Iehova ati aˈe ia Polinesia Farani i te oroa Haamanaˈoraa i te poheraa o Iesu Mesia. No te pahono i te mau hinaaro pae varua o teie mau taata anaanatae, te vai ra ta matou mau papai Bibilia na roto e rave rau reo paraparauhia e te taata. Taa ê noa ˈtu i te reo Tahiti, ua faaineinehia na te mau papai na roto i te reo Paumotu e paraparauhia ra i Tuamotu ma e na roto i te reo Matuita Apatoerau e Apatoa.
Ua tauturu te maraaraa tamau e te mau tupuraa maitatai, i te feia poro i te Basileia i Tahiti ia haafaufaa ˈtu â i te here e te faaoromai o Iehova, “o tei hinaaro i te taata atoa ia ora, e ia noaa te ite i te parau mau,” i te mau motu atea atoa o Patitifa Apatoa. (Timoteo 1, 2:4) Ua tiaturi taatoa te mau Ite no Iehova i Tahiti e i te tahi atu mau motu i Polinesia Farani, i te parau tǎpǔ a Iehova: “E tiai mai te mau [“motu,” MN] ia ˈu; e tiaturi mai hoi ratou i to ˈu nei rima.”—Isaia 51:5.
[Hohoˈa fenua i te api 26]
Te haapao ra te amaa no Tahiti i te mau hinaaro i Polinesia Farani
AUTERALIA
[Hohoˈa i te api 25]
Pae aui i te pae atau: Alain Jamet, Mary-Ann Jamet, Agnès Schenck, Paulette Inaudi, e o Jacques Inaudi
[Hohoˈa i te api 27]
Te fare o te amaa no Tahiti