Te titau ra anei te Atua ia haapae i te maa?

UA TITAU te Ture a te Atua i horoahia na roto i te arai o Mose i te haapaeraa maa i te hoê noa taime—i te oroa matahiti o te Mahana Tatararaa Hara. Ua faaue te Ture e, ia “faahaehaa” te mau ati Iseraela ‘ia ratou iho’ i taua mahana ra, oia hoi te auraa ia haapae ratou i te maa. (Levitiko 16:29-31; 23:27; Salamo 35:13) Teie râ, e ere taua haapaeraa maa ra i te tahi peu faatia ture noa. Auaa te haapaoraa i te Mahana Tatararaa Hara i papu aˈe ai i te nunaa Iseraela i to ˈna tiaraa hara e te faufaaraa o te taraehara. Ua haapae ratou i te maa i taua mahana ra no te faaite atoa i te oto no ta ratou mau hara e te tatarahapa i mua i te Atua.

Noa ˈtu e te reira anaˈe te faaheporaa ia haapae i te maa i raro aˈe i te Ture a Mose, ua haapao te mau ati Iseraela i te mau haapaeraa maa i te tahi atu mau taime. (Exodo 34:28; Samuela 1, 7:6; Paraleipomeno 2, 20:3; Ezera 8:21; Esetera 4:3, 16) Oia atoa ïa te mau haapaeraa maa i opuahia e te taata tataitahi no te faaite i to ˈna tatarahapa. Ua faaue Iehova i te nunaa rave hara ra o Iuda e: “E fariu mai outou ia ˈu ma te aau atoa, e ma te haapaeraa maa, e ma te oto, e ma te mihi.” E ere ïa i te hoê faaiteraa rapaeau noa, inaha te na ô ra te Atua i muri iho e: “To outou aau te hahae, eiaha to outou ahu.”—Ioela 2:12-15.

I muri aˈe, e rave rahi tei haapae i te maa ma te faatia ture noa. Ua riri roa Iehova i teie huru haapaeraa maa ma te aau tae ore e no reira oia i ani ai i te mau ati Iseraela haavare e: “Mai te reira anei te haapaeraa maa hinaarohia e au ra; ia faahaehaa te taata i to ˈna varua i te mahana hoê nei? e ia piˈo anei to ˈna upoo i raro mai te ohǐ, e ia vauvau i to ˈna roi i te ahu oto e te rehu auahi? e parau anei oe i te reira i te haapaeraa maa, e e mahana au na Iehova?” (Isaia 58:5) Taa ê atu i te haapae i te maa no te faaiteite noa, ua faauehia teie mau taata faaroo atâ ia rave i te mau ohipa e au i te tatarahapa.

Ua faahapa te Atua i te tahi mau haapaeraa maa i haamauhia e te mau ati Iuda mai te haamataraa mai â. Ei hiˈoraa, i te hoê tau, e maha haapaeraa maa matahiti ta te nunaa o Iuda i haapao, ei haamanaˈoraa i te mau ohipa riaria i tupu i te haaatiraahia o Ierusalema e te vai-ano-raa te fenua i te senekele hitu hou to tatou tau. (Te mau arii 2, 25:1-4, 8, 9, 22-26; Zekaria 8:19) I muri aˈe to te mau ati Iuda faatiamâraahia i te faatîtîraa i Babulonia, ua parau atura Iehova na roto i te peropheta ra o Zekaria e: “Ia outou i haapae i te maa . . . i taua mau matahiti e hitu ahuru ra, i haapae i te maa anei outou ia ˈu, ia ˈu mau nei â?” Aita te Atua i farii i taua mau haapaeraa maa ra, no te mea ua haapae te mau ati Iuda i te maa e ua oto ratou i nia i te mau haavaraa no ǒ mai ia Iehova iho. Ua haapae ratou i te maa, no te ati i roohia i nia ia ratou, eiaha râ no te ohipa ino o ta ratou i rave, te tumu ïa ratou i atihia ˈi. I muri aˈe i to ratou faahoˈiraahia mai i to ratou fenua tumu, ua tae atura i te taime ia oaoa ratou eiaha râ ia mihi i nia i to mutaa ihora.—Zekaria 7:5.

E tano anei ia haapae te mau Kerisetiano i te maa?

Noa ˈtu e aita roa ˈtu Iesu Mesia i faaue i ta ˈna mau pǐpǐ ia haapae i te maa, ua haapae oia i te maa e te feia i apee mai ia ˈna i te Mahana Tatararaa Hara no te mea tei raro aˈe ratou i te Ture a Mose. Hau atu, ua opua vetahi o ta ˈna mau pǐpǐ e haapae i te maa i te tahi atu mau taime, no te mea aita o Iesu i faaue ia ratou ia faaore roa i taua peu ra. (Ohipa 13:2, 3; 14:23) Eiaha roa ˈtu râ ratou ia “faahuru ê i to ratou mata ia ite te taata e te haapae ra ratou i te maa.” (Mataio 6:16) Ia ravehia teie peu paieti ei faaiteiteraa noa, e nehenehe vetahi pae e haafaahiahia mai e e farii mai. Aita râ te Atua e oaoa ra i teie mau faaiteiteraa.—Mataio 6:17, 18.

Ua faahiti atoa Iesu i te haapaeraa ta ˈna mau pǐpǐ i te maa i te taime o to ˈna poheraa. Aita oia i haamau i te hoê oroa haapaeraa maa. Area râ, ua faaite oia i to ratou huru i mua i te oto rahi o ta ratou e ite atu. I to ˈna tia-faahou-raa mai, e parahi â oia ia ratou ra, e aita ïa e tumu faahou ia haapae ratou i te maa.—Luka 5:34, 35.

Ua hope te Ture a Mose i te taime “a hoê aˈenei o ˈna pûpûraahia ei tusia ia hopoi ê oia i te hara â te taata e rave rahi.” (Hebera 9:24-28) E i te hoperaa te Ture, ua hope atoa te faaueraa e haapae i te maa i te Mahana Tatararaa Hara. Ua faaorehia ïa te faaheporaa hoê roa i faahitihia i roto i te Bibilia.

E te Carême ïa?

Eaha ïa te niu no te peu haapaeraa maa ta te Amuiraa faaroo kerisetiano e rave nei i te tau Carême? Te farii nei te mau ekalesia Katolika e Porotetani i te Carême, noa ˈtu e mea ê ta te tahi e ta te tahi ekalesia huru haapaoraa. Te tamaa nei vetahi hoê noa taime i te mahana i roto i na mahana e 40 taatoa hou te Pakate. Te haapae roa nei vetahi i te maa i te mahana matamua anaˈe o te Carême e i te Faraire Moˈa. Area vetahi ra, e haapae ïa ratou i te iˈo puaa, te iˈa, te huero moa, e te mau maa û i te Carême.

Te parauhia ra e ua haamauhia te Carême i nia i na mahana haapaeraa maa e 40 a Iesu i muri aˈe i to ˈna bapetizoraa. Na ˈna anei ïa i haamau i te hoê oroa te tia ia haapaohia i te mau matahiti atoa? Aita roa. Te ite-papu-hia ra te reira i te mea e aita te Bibilia e faahiti ra i te reira huru peu i rotopu i te mau Kerisetiano matamua. Ua haapaohia te Carême no te taime matamua i te senekele maha i muri aˈe i te Mesia. Mai te mau haapiiraa ê atu e rave rahi a te Amuiraa faaroo kerisetiano, no roto mai te reira i te mau peu etene.

Mai te peu e te pee ra te Carême i te haapaeraa maa a Iesu i roto i te medebara i muri aˈe i to ˈna bapetizoraa, no te aha ïa e haapaohia ˈi i te mau hebedoma hou te Pakate—tei parauhia hoi e taime no to ˈna tia-faahou-raa? Aita o Iesu i haapae i te maa i te mau mahana na mua ˈˈe i to ˈna poheraa. Te faaite ra te mau faatiaraa a te mau Evanelia e ua haere oia e ta ˈna mau pǐpǐ na te mau fare e ua tamaa ratou i Betania tau mahana noa hou oia a pohe ai. E ua amu oia i te oroa Pasa i te po na mua ˈˈe i to ˈna poheraa.—Mataio 26:6, 7; Luka 22:15; Ioane 12:2.

E nehenehe e huti mai i te hoê haapiiraa i to Iesu haapaeraa i te maa i muri aˈe i to ˈna bapetizoraa. Te haamata ra oia i te hoê taviniraa faufaa roa. Ua taaihia ïa i te faatiaraa i te mana arii o Iehova e te tau a muri no te fetii taata taatoa. E taime te reira no te feruri-hohonu-raa e te aniraa ia Iehova ma te pure i te tauturu e te aratairaa. I taua taime ra, ua tano roa o Iesu i te haapaeraa i te maa. Te faaite ra te reira e e nehenehe te haapaeraa i te maa e riro ei mea maitai ia ravehia ma te manaˈo e au e i te taime e tano.—A faaau e te Kolosa 2:20-23.

Te mau taime e maitaihia ˈi ia haapae i te maa

E hiˈo anaˈe i te tahi mau tupuraa i teie mahana i reira paha te hoê taata haamori i te Atua e haapae ai i te maa. Eita paha te hoê taata o tei rave i te hara e hinaaro e tamaa no te tahi area taime. Eiaha ïa oia e na reira no te haaputapû ia vetahi ê aore ra no to ˈna riri i te aˈoraa i horoahia mai. E, oia mau, e ore te haapaeraa maa iho e faatitiaifaro i te mau ohipa i mua i te Atua. Teie râ, e oto rahi te hoê taata e tatarahapa mau i to ˈna haamauiuiraa ia Iehova e i to ˈna atoa paha mau hoa e to ˈna utuafare. No to ˈna taiâ e te pure ma te aau mehara ia faaorehia ta ˈna hapa, e ore paha te hinaaro o te taata e tamaa.

Mai te reira atoa te huru o te Arii ra o Davida. I to ˈna iteraa e e pohe paha ta ˈna tamaiti i fanauhia mai e Bate-seba, ua haamau oia i ta ˈna mau tutavaraa atoa no te pure ia Iehova ia hamani maitai mai oia i taua tamarii ra. No te mea ua tuu pauroa oia i to ˈna aau e to ˈna puai i roto i ta ˈna mau pure, ua haapae oia i te maa. Oia atoa, eita paha e tano ia amu i te maa i roto i te tahi mau huru tupuraa hepohepo mau i teie mahana.—Samuela 2, 12:15-17.

Te vai atoa ra paha te mau taime i reira te hoê taata paieti e hinaaro ai e haamau i to ˈna feruriraa i nia i te tahi tumu parau hohonu i te pae varua. E titauhia paha ia rave i te mau maimiraa i roto i te Bibilia e te mau buka kerisetiano. E hinaarohia paha te tahi area taime no te feruri-hohonu-raa. I roto i taua taime tuatapaparaa hohonu ra, e faaoti paha te hoê taata eiaha to ˈna feruriraa ia fariu-ê-hia na roto i te amuraa i te maa.—A faaau e te Ieremia 36:8-10.

Te vai ra te mau hiˈoraa i roto i te mau Papai o te mau tavini o te Atua o tei haapae i te maa i te taime a titauhia ˈi ia rave i te mau faaotiraa faufaa roa. I te tau o Nehemia, ua titauhia ia rave i te hoê tǎpǔ ia Iehova, e e riro te mau ati Iuda i te faainohia ahiri e e ofati noa ˈtu ratou i teie tǎpǔ. E tia hoi ia ratou ia tǎpǔ ia faataa e te mau vahine ěê e ia faataa ê mai ia ratou i te mau nunaa e haaati ra ia ratou. Hou ratou i tǎpǔ ai e i te taime faˈiraa i ta ratou hapa, ua haapae te amuiraa taatoa i te maa. (Nehemia 9:1, 38; 10:29, 30) I mua i te mau faaotiraa teiaha mau, e nehenehe paha te hoê Kerisetiano e faaea i te amu i te maa no te hoê taime poto.

I te tahi mau taime, ia rave anaˈe te mau tino matahiapo i te mau faaotiraa i roto i te amuiraa kerisetiano matamua, e haapae atoa na ratou i te maa. I teie mahana, peneiaˈe e haapae te mau matahiapo o te amuiraa i te amu i te maa, ia titau-anaˈe-hia ratou ia rave i te mau faaotiraa fifi, peneiaˈe i roto i te hoê ohipa haavaraa, ia tuatapapa anaˈe ratou i te reira.

Na te taata tataitahi e maiti i te haapae i te maa i roto i te tahi mau huru tupuraa. Eiaha te hoê taata ia haava i te tahi no nia i teie ohipa. Eiaha tatou ia riro ‘mai te feia parau-tia i rapae au i ta te taata nei hiˈoraa’; eiaha atoa e tapitapi rahi roa no te maa e inaha e haafifi atura te reira i to tatou haapaoraa i te mau hopoia faufaa. (Mataio 23:28; Luka 12:22, 23) E te faaite ra te Bibilia e aita te Atua e titau ra e ia haapae tatou i te maa, aita atoa râ oia e opani ra e ia haapae tatou i te maa.

[Hohoˈa i te api 7]

Ua ite anei outou e no te aha o Iesu i haapae ai i te maa e 40 mahana, i muri aˈe i to ˈna bapetizoraa?