Te pororaa i Maputo—Te oire pu maere mau no Mozambique!
I te matahiti 1991, ua faatiamâhia te mau Ite no Iehova i mua i te ture i Mozambique. Mai reira mai, ua itehia te hoê maraaraa faahiahia mau o te pororaa i te parau apî maitai o te Basileia o te Atua i roto i teie fenua no te pae rua ma i te pae miti apatoa hitia o te râ no Afirika. E faatia ˈtu matou e mea nafea te mau Ite no Iehova e rave ai i ta ratou ohipa haapiiraa no nia i te Bibilia i Mozambique, na Maputo iho â râ, oia hoi te oire pu.
MAOTI te mahanahana o te Moana Inidia, te fanaˈo nei o Mozambique i te hoê ahuaraˈi haumǎrû. Mea rahi te mau vahi tahatai nehenehe e te mau tumu haaari na te hiti e te mau ǎau na te pae miti. Te vai ra te hoê ooa aano e te tai roto i te pae apatoa o te fenua—aita ˈtu ïa vahi faahiahia aˈe no to ˈna oire pu, o Maputo.
Tera râ, te huna ra te unauna e te hau o teie fenua i te haavîraa puai o to ˈna aamu. E rave rahi senekele to ˈna aroraa i raro aˈe i te faatereraa a te mau hau ěê, na mua roa ˈˈe o te mau Arabia ïa e i muri iho, o te mau Potiti. Ua haere mai teie nunaa hopea nei ma te parau faatia a te Ekalesia katolika no te eiâ i te mau faufaa atoa o teie fenua—te ivori, te auro, e te mau taata tîtî. I te pae hopea, i muri aˈe e rave rahi mau senekele o te faatereraa haavî o te mau hau ěê, ua tupu ihora te hoê aroraa i roto i te fenua iho o tei aratai tia ˈtu i te faatiamâraa o teie fenua i te matahiti 1975. Tera râ hoi, aita teie tauiraa i haamaitai i te oraraa, inaha, ua huanane roa te fenua i te tamaˈi tivila, e e rave rahi mau taata o tei atihia, te huiraatira hapa ore iho â râ o te mau mataeinaa.
Maputo, te oire pu
I roto i na matahiti hoê ahuru i mairi aˈenei, e mau tausani taata Mozambique o tei horo e imi i te oraraa hau aˈe i roto i te mau oire. O te ohipa ïa e itehia ra i Maputo, i reira te horoa ra te anoiraa huru ê o te mau paturaa fare Potiti e te hohoˈa ieie no Afirika, i te hoê hiˈoraa oraora maitai no te oire. Ia ori haere outou na roto i te mau aroâ aano e toru eˈa no Maputo i teie mahana, te mea matamua o ta outou e ite o te mau nahoa taata rahi e haavitiviti noa ra no ta ratou ohipa. Te vai nei râ te hoê taa-ê-raa. “Noa ˈtu te apǐapǐ e te fifi o te oraraa, e ohie noa te taata i te ataata mai,” o ta Rodrigo ïa e faaite ra, e mitionare oia i Maputo. “Mea varavara roa ia farerei i te taata ino!” Oia mau, ua matauhia te mau taata Mozambique no to ratou maitai e to ratou huru auhoa.
Mai te ite-pinepine-hia i Afirika, te vahi farereiraa matauhia e te taata, o te matete ïa. E nehenehe outou e haere atu i reira na nia i te mau Chapa 100, te iˈoa ïa o te mau pereoo mataeinaa i reira. Mea pinepine e mea rahi aˈe te taata e tarere noa ra na rapaeau i te pereoo maoti hoi i te parahi i roto. Mea maitai aˈe paha ia haere noa na raro.
E feia rave ohipa roa te mau taata Mozambique. E ite atu te hoê ratere i Maputo e rave rahi o te faatia ra i te tahi mau paepae i nia i te eˈa haereraa taata e te mau poro aroâ. Te hinaaro ra anei outou e hoo mai i te maa hotu, te pota, te mau raau e te mau taoˈa faanoanoa maa? Te pue noa ra ïa na te mau vahi atoa. Te imi atoa ra anei outou i te moa, te huero acajou, aore ra te aeho no te patu i to outou fare? Aita ïa e fifi te reira, e e ravehia te mau mea atoa ma te auhoa. E nehenehe atoa outou e ani e ia faaanaanahia to outou tiaa aore ra ia horoihia to outou pereoo. Ma te faaohipa i te hoê auri veavea e te hoê api uraina, e nehenehe atoa te hoê tamaiti iti e tauraina i ta outou mau papie faufaa.
I te parau mau ra, e ere te mau hoohooraa atoa na te pae purumu i te mea faatiahia e te ture. Tera râ, te rave-noa-hia ra teie peu. Te piihia ra te feia hoohoo opanihia e te ture te mau dumba nenge, oia hoi te auraa “a tiaturi i to oe avae.” Eita e ore no te mea ia haere mai te mau mutoi e hiˈopoa haere, e titauhia ia horo oioi ia ore ratou ia roaahia e ta ratou imiraa moni atâta.
Ia au i te hâuˈa, tei pihai iho ïa tatou i te vahi hooraa iˈa! I te ahiahi i te mau mahana atoa, na te pae miti o te Costa do Sol, e ru haere noa te taata na te hiti o te mau poti ravaai ia hoˈi mai ratou e te iˈa i noaa mai. Taa ê atu i te mau iˈa huru hohoˈa e huru faito atoa, te vai ra te paapaa, te oura miti, e te mau oura tuiroo no Mozambique. Tera râ, te anaanatae ra paha outou i te tahi atu huru ohipa ravaai e ravehia ra i roto e na rapaeau ia Maputo.
‘Feia ravaai taata’
Mai to ratou faatiamâraahia i mua i te ture i Mozambique, ua farii maitai mai te huiraatira i te mau Ite no Iehova. Ua faaite te hoê taata i to ˈna mauruuru i te na ôraa e: “I Lonedona, ua ite au e rave rahi o outou na nia i te mau aroâ. Inaha, i te mau vahi atoa o ta ˈu i haere, ua ite au i te mau Ite no Iehova. I teie nei, te oaoa nei au i te ite-atoa-raa ia outou i ǒ nei.”
Ia hiˈohia te fariiraa i te mau Bibilia e te mau buka no nia i te Bibilia na roto i te reo Potiti e te reo Tsonga, te mau reo e paraparauhia ra i roto i teie fenua, e nehenehe e parau e e nunaa teie e anaanatae rahi ra i te pae varua. Te faataa ra o Paula, te tahi atu mitionare, e i te poipoi mahana maa, mea pinepine roa ia opere hau atu i te 50 vea i te matete i ropu i te oire. Mea au roa na te taata te buka ra Te uiui nei te mau taurearea—Mau pahonoraa ohie. E rave rahi feia apî o tei hopoi-ê-hia aore ra o tei riro ei mau tamarii otare i muri aˈe i te tamaˈi, e e au ra e te mauruuru nei ratou i te mau faufaa e te aratairaa ta teie buka e horoa ra.
Ma te haama ore e au i te nunaa Afirika, e haaputuputu mai te mau pǔpǔ rahi o te feia anaanatae na pihai iho i te hoê mitionare no te faaroo i ta ˈna parau. Mea pinepine teie mau haaputuputuraa na te pae purumu i te faatupu i te mau aparauraa oraora maitai no nia i te mau Papai. Te haamanaˈo ra o te hoê tuahine i te hoê aamu anaanatae mau.
“I te hoê mahana, te poro ra vau na te mau aroâ, ua hitimahuta roa vau i te taime a tapea mai ai te hoê pereoo faehau i pihai iho ia ˈu ma te maniania o te mau huira. Ua tuô atura te hoê taurearea faehau i te feia e tia noa ra: ‘E mea ma, a parau atu na i tera vahine ia haere mai i ǒ nei.’ I to ˈu haereraa ˈtu ia ˈna ra, ua ata ˈtura taua faehau ra e ua na ô maira: ‘E feia maitatai outou. Mea oaoa roa na matou ia ite ia oe i ǒ nei. Ua ite au e te vai ra ta oe te hoê buka no nia i te mau taurearea. Te hinaaro atoa ra vau i te tahi buka na ˈu.’ Ua pahono atura vau e aita teie buka ia ˈu ra, tera râ, ia tae anaˈe mai te tahi e afai atu vau na ˈna i to ˈna fare.”
Te mau haapueraa buka
No te faaruru i te maraaraa o te titauraa no te mau buka, ua hapono mai te amaa a te Taiete Watch Tower no Afirika Apatoa i te mau haapueraa buka e haaputuhia i Maputo i te mau piti hebedoma atoa. Na Manuel, te hoê mitionare, e haapao i teie vahi haapueraa buka e na ˈna e faanaho i te opereraa buka.
I te hoê poipoi, ua tomo maira te hoê taata faito matahiti au noa e ua ani maira e eaha te vaiihohia ra i roto i teie vahi. Ua pahono atura o Manuel e e vahi haaputuraa teie i te mau buka bibilia. Ua haere atura taua taata ra i rapae, e ua hoˈi maira tau minuti i muri iho.
“Ua parau oe e buka teie no nia i te Bibilia, tera iho â?” o ta ˈna ïa i ani mai.
“E, tera iho â,” o ta Manuel ïa i pahono atu.
“Eaha ta outou faanahonahoraa?” o ta teie taata ïa i ani mai.
“Te mau Ite no Iehova,” o ta Manuel ïa i pahono atu, e ua parau atoa ˈtu oia e, “Te hapono tamau nei matou i teie mau buka na te mau amuiraa no teie vahi.”
“Ah, te mau Ite no Iehova!” Ua ataata ˈtura taua taata ra. “Mea au roa na ˈu ia outou. Tera râ, te vai ra te hoê mea o ta ˈu e ore roa ˈtu e au.”
“Eaha te mea ta oe e au ra?” o ta Manuel ïa i ani atu ma te mǎrû.
“Mea au roa na ˈu te mau buka haapiiraa anaanatae o ta outou e nenei nei,” o ta teie taata ïa i faataa mai. “Te mea râ o ta ˈu e ore e au, aita te mau buka o ta ˈu e rave nei e navai. Eita oe e tiaturi i to matou hiaai rahi i Maputo i te mau buka mai ta outou ra.” Ua tatara maira o ˈna i te hoê tabula papaihia no te mau buka a te Taiete Watch Tower, e tae noa ˈtu e rave rahi mau vea tahito o Te Pare Tiairaa e te A ara mai na!, o tei ore i noaa mai ia ˈna.
“Te afaifai noa nei au i teie tabula,” o ta ˈna ïa i parau atu ia Manuel. “Ia farerei anaˈe au i te mau Ite no Iehova, e tamata vau i te ani i te mau buka atoa e vai ra ia ratou ra. Mai te peu e e nehenehe oe e horoa mai i te mau buka i tapaohia i nia i teie tabula, e aufau atu vau noa ˈtu eaha te moni e titauhia.”
Ua tauaparau atura raua. Ua ite aˈera o Manuel e ua ite teie taata i te mau Ite no Iehova no te taime matamua i te mau matahiti 1950 i to ˈna taioraa i te buka Poieteraa. Tera râ, i te mea e ua opanihia te ohipa a te mau Ite no Iehova i raro aˈe i te faatereraa a te mau Potiti, aita ˈtura oia i haere faahou atu â i mua.
I to ˈna haereraa ˈtu e farerei i taua taata ra i ta ˈna vahi raveraa ohipa i muri iho, ua ite atura o Manuel e ua vehihia te mau buka atoa a te Taiete Watch Tower i te uraina ma te faanaho-maitai-hia. Ua horoa ˈtu o Manuel i te mau buka ta teie taata e hinaaro ra no te faahope i ta ˈna haapueraa buka, e ua faanaho ihora oia no te faatere i te hoê haapiiraa bibilia e taua taata nei e to ˈna utuafare.
Te haamata ra teie ohipa tanuraa e te pîpîraa i te pae varua i te faahotu i te maa a tamau noa ˈi te Atua i te ‘faatupu.’ E rave rahi mau haapapuraa e faaite ra e e faatupu teie auhune i te mau taata aau rotahi i te hoê ootiraa faahiahia i Mozambique!—Korinetia 1, 3:6; Ioane 4:36.
Te haereraa i mua i te pae teotaratia noa ˈtu te mau haafifiraa
I teie mahana, te vai ra hau atu i te 50 amuiraa i roto e na rapaeau i te oire no Maputo. Teie râ, aita hoê Piha no te Basileia. Eaha te tumu? No te veve i te pae faanavairaa faufaa, aita te mau amuiraa i nehenehe e patu i te fare noa ˈtu e ua fatu vetahi i te fenua e rave rahi matahiti te maoro.a
Aita râ teie mau haafifiraa e tapeapea ra i te haereraa i mua. I teie nei, hau atu i te 5 000 haapiiraa bibilia o te faaterehia nei i te pae apatoa no Mozambique. No te rahi o te taata e hinaaro ra e haapii i te Bibilia, e tia ia faanaho i te mau ohipa. Ia titau te hoê taata i te hoê haapiiraa, e anihia ˈtu oia ia haere mai i te mau putuputuraa atoa a te amuiraa.
Aita i maoro aˈenei ua naeahia i te hoê amuiraa e vai ra i roto i te hoê tuhaa fenua riirii, e 189 taata i te putuputuraa o te sabati noa ˈtu e e 71 feia poro anaˈe o te parau apî maitai. Te putuputu nei teie pǔpǔ taata rahi i rapaeau i nia i te mahora o te hoê fare. Ua paruruhia teie vahi i te feia rapaeau e te hoê aua hamanihia i te auri e te aeho. Na mua ˈˈe i te mau putuputuraa atoa, e purumuhia te mahora, e e parahi te rahiraa o te taata, e te mau taata paari atoa, i nia i te mau peue i tuuhia na raro. E te horoa nei ratou i te tariˈa faaroo i te porotarama! I te mea e aita ta te rahiraa o te feia e haere apî mai e Pare Tiairaa no te apee i te haapiiraa, e haapii ratou i te haapao maitai i te taioraa o te mau paratarapha, e te faatoro nei te rahiraa i to ratou rima i nia no te pahono i te mau uiraa e uihia mai e te taeae aratai i te haapiiraa.
Te naea-tamau-hia ra te tahi amuiraa e 59 feia poro hau atu i te 140 taata. Te putuputu nei ratou i nia i te hoê taupee aita i tapoˈihia. Tera râ, i te tau uâ, e faaô atu te amuiraa i roto i na piha e piti o te hoê fare nainai. E purara te taata na roto i te vahi haereraa taata, te fare tutu, e te taupee iti. I reira atoa, e itehia te mauruuru e te ara maite o te taata tataitahi, e tae noa ˈtu te mau taurearea, o te faaroo maitai i te porotarama.
Te vahi e ite-papu-hia ˈi te maraaraa e tupu a muri aˈe i Mozambique, o te mau tairururaa ïa. Aita i maoro aˈenei, ua faatupuhia te hoê tairururaa haaati i te hoê vahi taputôraa puaatoro tahito i ropu i te oire. A feruri na i te maere o te mau 3 000 taata poro i to ratou iteraa e 10 000 taata o tei tae mai i te mau rururaa!
“Te rahi mau nei te auhune”
Te faaite papu ra teie mau aamu e mea rahi â te ohipa e toe ra i Mozambique. Aita i maoro iho nei, ua fanaˈo vetahi mau amuiraa no te taime matamua i te tere farereiraa a te tiaau ratere tonohia e te amaa. Te fanaˈo nei ratou i te turu e titau-rahi-hia ra no te tauturu ia ratou ia rave maitai i te mau ohipa i te pae no te faanahonahoraa i roto i te mau amuiraa.
Ua oaoa roa atoa te mau amuiraa i te tae-apî-raa mai te mau mitionare no Gileada. Te faaite ra o Francisco, te hoê matahiapo no Maputo, e: “E taahiraa avae faufaa roa teie no matou. Te vai ra ia matou nei te itoito. Te vai ra te here. Tera râ, te erehia ra matou i te mau haamaramaramaraa apî no nia i te faanahonahoraa. Te mea ta matou e titau ra, o te hoê ïa taata o tei aravihi maitai no te haapii ia matou i te tanoraa mau no te rave i te mau ohipa. I teie nei te oaoa rahi nei matou i te fanaˈoraa i te tauturu a te mau mitionare.”
I to ratou aˈe pae, te oaoa nei te mau mitionare i te tautururaa ˈtu i to ratou mau taeae. Te faataa poto ra o Hans, o tei tono-apî-hia i Mozambique i muri aˈe i to ˈna taviniraa e 20 matahiti i Beresilia, e: “E haamaitairaa rahi mau â te taviniraa i roto i te tuhaa fenua no Mozambique! Te ite ra matou e tei mua matou i te hoê maraaraa faito ore i ǒ nei. Mea rahi mau â te ohipa e tia ia rave. E nehenehe â matou e faaohipa e 10 aore ra e 20 mitionare i Maputo anaˈe.”
Te faahaamanaˈo maira te maraaraa rahi o te ohipa teotaratia i Mozambique i teie mau parau ru a Iesu: “Te rahi mau nei te auhune, te iti nei râ te feia e rave: e teie nei, e pure outou i te Fatu o te ohipa ia tono â oia i te rave ohipa ei ooti.” (Mataio 9:37, 38) E nehenehe mau â tatou e tiaturi e e pahono Iehova i taua titauraa ru ra no te turu i ta ˈna mau tavini i Mozambique.
Mau tausani Ite no Iehova o tei tapeahia 12 matahiti aore ra hau atu i roto i te mau aua tapearaa i te pae apatoerau tooa o te râ no Mozambique. I to vetahi hoˈiraa ˈtu i Maputo aita i maoro aˈenei, aita ˈtu ta ratou e taoˈa maoti râ te ahu o ta ratou i taamu i nia i to ratou tauupu. E faaroo rahi râ to ratou! Ua tauturu te mau ô e rave rahi i te pae no te maa e te ahu no ǒ mai i te mau Ite no te mau fenua tapiri mai ia ratou ia haamata apî faahou i to ratou oraraa.
[Nota i raro i te api]
a Mai te peu e e fanaˈo te hoê taata i te hoê ohipa, te faito moni ohipa au noa mai te 20 ïa e tae atu i te 30 dala marite i te avaˈe [fatata e 2 000 e 3 000 farane patitifa].
[Hohoˈa i te api 23]
Te ite nei te mau amuiraa i te tupuraa oaoa o te pororaa kerisetiano i te mahana maa poipoi
[Hohoˈa i te api 24]
Teie o Jaimito iti e 5 matahiti. Ua fanauhia oia i roto i te hoê aua tapearaa. I teie mahana, te oaoa nei te mau metua o Jaimito i te hoˈiraa mai i Maputo. I te mau hebedoma atoa, e haaputuputu o Francisco, te metua tane o Jaimito, i te utuafare taatoa no te haapii i te Bibilia. Te horoa nei raua i to raua taime no te haapii i ta raua mau tamarii ia riro ei feia haapii aravihi i roto i te pororaa. Te oaoa nei o Jaimito i te opereraa i te buka i te matete
[Hohoˈa i te api 25]
Aita ta te mau amuiraa e Piha no te Basileia, tera râ, aita te reira e tapea ra ia ratou ia haere i mua. Mea pinepine, hau atu te numera o te feia poro i te tataipitihia i te mau putuputuraa