Haapaoraa e faatereraa nazi
“Te faatere mono o Hitler (...) e katolika ïa oia, oia hoi o Franz von Papen. I te mahana matamua iho â o ta ˈna faatereraa, ua aratai aˈera o von Papen i te tahi atu mau pǔpǔ o te haapaoraa katolika ia turu i te Faatereraa apî. I roto i te fenua taatoa, e faaroohia ˈtu oia ia aˈo i te mau melo o ta ˈna haapaoraa ia auraro maite ia Adolf Hitler.”
“I te omuaraa o te matahiti 1933, teie te parau i haamanahia a te Taatiraa katolika no Helemani, tei roto atoa hoi o [Franz] von Papen tei nia i te tiaraa matamua: ‘Matou, te mau katolika helemani, e turu maite matou e ma to matou puai atoa ia Adolf Hitler e ta ˈna faatereraa. Te haafaahiahia nei matou i to ˈna here i to ˈna aiˈa, i to ˈna itoito e to ˈna paari ma to ˈna tiaraa taata faatere. (...) E tia i te haapaoraa katolika helemani (...) ia haa ma te itoito mau no te patu i te Toru o te faatereraa.’”
Ua rave atoa o Franz von Papen ia tupu te tahi faaauraa parau i rotopu i te faatereraa nazi, ta ˈna hoi e tavini ra no te maitai o Helemani, e te Vaticana. Ua tarimahia taua parau faaau ra i te 20 no tiurai 1933. Te na ô ra te hoê parau taa ê e: “I teie mahana, ua faahanahana te karatino e te papai parau rahi a te Hau Pacelli [te riro mai a muri aˈe ei pâpa Pie XII] i te faatere mono o von Papen i te satauro rahi o te Pǔpǔ a Pie IX. (...) Ua horoa ˈtu te faatere mono von Papen i roto i te rima o te karatino e papai parau a te Hau, i te hoê tii e faahohoˈa ra ia Maria e tei hamanihia i te porcelaine uouo no Meissen na nia i te iˈoa o te Faatereraa helemani. (...) I nia i te mau taoˈa horoa atoa, e itehia ïa teie parau: ‘Ei haamanaˈoraa i te parau faaauraa a te Reich (1933).’” — Parau no roto mai i te buka ra Franz von Papen — To ˈna oraraa e to ˈna tau (beretane), a H. Blood-Ryan.