VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g97 8/9 api 22-24
  • Te tarairaa raau—E peu aravihi tahito no Afirika

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • Te tarairaa raau—E peu aravihi tahito no Afirika
  • A ara mai na! 1997
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Te tarairaa raau i teie nei tau
  • Te haapiiraa i te toroa aravihi o te tarairaa raau
  • Mea faufaa ta tatou mau pure no Iehova
    Faaineineraa no te putuputuraa Oraraa e taviniraa Kerisetiano (2022)
A ara mai na! 1997
g97 8/9 api 22-24

Te tarairaa raau—E peu aravihi tahito no Afirika

Na te papai vea a A ara mai na! i Nigeria

MAI te tau e te tau mai â to te feia tarai raau rave-noa-raa i te ohipa i Benin City, oire e vai nei i teie nei tau i te pae apatoa no Nigeria. A 400 matahiti i teie nei, ua riro na o Benin City ei oire pu no te hoê basileia puai e tei faanahonaho-maitai-hia i roto i te ururaau. E haafaahiahia na te mau ratere no Europa i te mau aroâ aano e te afaro noa o te oire, to ˈna mau fare nehenehe maitai, e ta ˈna huiraatira tura e te auraro i te ture. I te roaraa o te mau senekele, ua ruperupe o Benin City ei hoê o te mau pu faufaa roa ˈˈe i te pae tapihooraa e i te pae hiroa tumu no Afirika tooa o te râ.

E faaterehia na te basileia no Benin na te mau arii tei mono i te tahi e te tahi, i piihia oba. Ua faaitoito rahi na te mau oba i te mau peu aravihi. Ua faaunaunahia to ratou aorai haviti mau i Benin City i te mau upoo raau taraihia, i te mau hohoˈa veo otiotihia nehenehe mau tei faatautauhia i nia i te mau pǎpai, e i te mau taoˈa ivori i tarai-huˈa-roa-hia. Noa ˈtu e ua pau te mau raau tahito i taraihia i te roaraa o te tau e i te ro amu raau, papu maitai e e mea rahi te taoˈa i taraihia e te feia tarai raau o taua basileia ra. Teie ta Martins Akanbiemu, taata haapao tahito i te Fare vairaa tauihaa tahito a te Hau i Lagos, i papai: “E au ra e, ta te feia tarai raau . . . te amuitahiraa tahito roa ˈˈe i rave na i te ohipa na te Oba.”

I te matahiti 1897, ua vavahi aˈera te mau nuu Beretane ia Benin City e ua hopoi atura i ta ˈna mau taoˈa aravihi faufaa roa ˈˈe i Europa—hau atu i te 2 000 taoˈa. I teie mahana, te faaiteitehia nei te mau pueraa taoˈa aravihi tahito no Benin, eiaha i Nigeria iho, i roto râ i te mau fare vairaa tauihaa tahito no Lonedona e no Berlin.

Te tarairaa raau i teie nei tau

I teie nei tau, e oire huehue roa o Benin City mai te tahi atu mau oire e rave rahi no Nigeria. Teie râ, te vai noa nei te mau tapao no to ˈna hanahana tahito. Ua patu-faahou-hia te aorai, e te faaea ra te oba o teie nei tau i reira. E nehenehe â e itehia te toetoea o te apoo hohonu e haaati na i te oire tahito; e mai te peu e e faaroo maitai outou, e haru mai to outou tariˈa i te tupaipairaa mǎrû o te tohi tarai raau.

E 20 matahiti te maoro to te hoê taata o Johnson to ˈna iˈoa, tarairaa i te mau taoˈa raau i Benin City. I te mau senekele i mairi, e faaherehere na te mau upoo raau e te veo, i te haamanaˈoraa o te feia i pohe; e faaunauna na teie mau taoˈa i te mau fata no te haamoriraa i te mau tupuna. Area te mau upoo ta Johnson e tarai nei, e ere ïa mai tei faaohipahia na no te mau peu faaroo. Ta ˈna, no te faanehenehe noa ïa.

Te tarai nei o Johnson i te ebeni, e raau paari e te mǎrû atoa râ ia tarai. I te rahiraa o te taime, e rave oia i te puo raau, te vahi i ropu, o te tumu raau. E pinepine, mea ereere pao te ebeni no Nigeria, noa ˈtu e mea toretore e mea rehu maereere te puo raau o te tahi mau tumu ebeni. E rave atoa mai oia i te paa e haaati ra i te puo, oia te raau na rapaeau, no te tarairaa; e anoihia ïa te tahi peni uteute, o te motu maitai e te ereere. Ia faaanaanahia, e mea nehenehe roa te anapanapa o te ebeni uteute e te ereere.

Mea rahi te raau ebeni i Nigeria. Ia tâpûhia te hoê tumu ebeni, e pinepine e vaiiho-noa-hia i roto i te ururaau tau avaˈe ia mǎrô to ˈna raau. I muri iho, ia tae mai te tâpû raau ebeni i ta ˈna vahi raveraa ohipa, e vaiiho â o Johnson i te raau ia mǎrô tau avaˈe te maoro hou oia e tarai ai. Mea faufaa roa te reira no te mea ia ore te raau ia mǎrô maitai, e nehenehe oia e taui aore ra e afafa.

Ia ineine oia i te tarai, e rave mai o Johnson i te hoê ee rima no te ee i te hoê tâpû raau tau 40 tenetimetera te roa. E tiai â oia hoê hebedoma no te haapapu maitai e eita te raau e afafa, e i muri iho, e reni o Johnson i te hohoˈa o te upoo o ta ˈna e opua ra e tarai i nia i te raau, e ia oti, e haamata oia i te tarairaa.

E faaohipa na mua oia i te tohi parahurahu, i muri iho, te tohi menemene, e ia oti, te tohi huˈa aˈe. I muri iho, e ǔi oia e te faira raau. I reira oia e faaohipa ˈi i te tipi tarai raau no te otioti i te mau vahi huˈa roa. Ia tarai anaˈe oia, e hiˈo maitai o Johnson i te raau. Ia ore oia e haapao, e oti mai ïa te hohoˈa e ua fefe te vaha aore ra ua tioi te mata.

Ia oti te tarairaa, e haamanina te mau rave ohipa a Johnson i te hohoˈa raau e e rave rau mau papie taratara e haere huˈa noa ˈtu. Ia oti, e parai ratou i te faaanaana raau aore ra te faaanaana tiaa, e ǔi ratou e te hoê purumu tiaa ia anaana maitai. E piti mahana no te tarai i te hoê upoo raau mai te itehia ra i nia i te mau hohoˈa. E toru â mahana no te haamanina e no te faaanaana.

Ia oti anaˈe te hohoˈa tarai, e tuu atu o Johnson i te hiti te tahi nau avaˈe no te hiˈo maitai e eita anei te raau e afafa. Mai te peu e ua mǎrô maitai te raau hou e taraihia ˈi, eita ïa e afafa. Mai te reira ïa i te rahiraa o te taime. Ia afafa noa ˈtu râ, e faahoˈihia mai ïa te hohoˈa tarai i te vahi raveraa ohipa, ia tapirihia te afafa, ia haamaninahia, e ia faaanaana-faahou-hia.

Te haapiiraa i te toroa aravihi o te tarairaa raau

E ono rave ohipa haapii ta Johnson, mai te 10 e tae atu i te 18 matahiti. Te haapii nei ratou i te toroa tarai raau ma te haamata mai na te hopea, mai te ohipa hopea haere atu ai i te ohipa matamua. Ia au i teie raveraa, te mea matamua e haapiihia e te rave ohipa, o te faaanaanaraa ïa. I muri iho, e haapii oia i te haamanina e te papie taratara. I muri aˈe, e haapiihia oia nafea ia faaohipa i te faira raau. I te pae hopea, e tae i te mahana e rave mai ai oia i te hoê tohi parahurahu no te haamata i te tarai i te hoê tâpû raau apî.

“Eita te mau taata atoa e nehenehe e rave i te toroa tarai raau,” o ta Johnson ïa e parau ra. “A tahi, e tia ia noaa ia oe i te aravihi e ia nehenehe atoa e haamau i to oe feruriraa i nia i ta oe ohipa. E tia atoa ia oe ia haapii i te faaoromai ia au i ta oe mau haereraa i mua e ia farii i to oe mau hape. E hinaaro-atoa-hia te tuutuu ore, no te mea e titauhia e toru aˈe matahiti no te ite i te tarai i te raau. Tera râ, e ere te reira anaˈe—eita te haapiiraa e hope. Na roto i te tarai-noa-raa, e haamaitai oe i ta oe ohipa i te mau taime atoa.”

[Tumu parau tarenihia/Hohoˈa i te api 24]

Te ro e te taata tarai raau

Te parau nei vetahi e e tuhaa ta te ro uouo, aore ra te ro amu raau, i roto i te mau peu aravihi no Afirika. E hamani te taata tarai raau i te hoê taoˈa taraihia, e na te ro uouo (tauturuhia e te ahuaraˈi no te pae rua ma) e vavahi, i te tahi mau taime, i roto noa tau mahana! I te roaraa o te mau senekele, na te ro uouo i turai noa i te taata tarai raau ia rave i ta ˈna toroa. E tereraa hopea ore o tei faahaere râ i te toroa i mua: E vavahi te ro, e e haamata apî faahou te taata tarai raau, ma te fanaˈo i te mau ravea no te haamaitai atu â i to ˈna aravihi e no te imi i te mau huru tarairaa apî.

Te na ô ra te buka ra Mau Basileia no Afirika (Beretane) e: “No te mea e ua vavahi te pê e te ro uouo itoito i te mau taoˈa tahito taraihia, aita ˈtura te mau ui tarai raau i muri iho i nehenehe e pee i te hohoˈa o taua mau tarairaa tahito ra. No reira, apitihia e te titauraa tamau e hamani i te mau taoˈa taraihia apî, ua noaa atoa mai te ravea no te tauiui i te hohoˈa; ua iti roa mai ïa te na nia-iho-noa-raa, e ua rahi atu â te faraa mai te mau aravihi e te manaˈo apî o te taata taitahi.”

Te parau nei vetahi e na teie taairaa i rotopu i te ro e te taata tarai raau, e faataa ra i te unauna rahi i tui ai te roo o te mau peu aravihi no Afirika. I roto i ta ˈna buka Mau hohoˈa no Nigeria (Beretane), te faaite ra te taata ite ra o William Fagg e: “Ia . . . haamauruuru na tatou i te ro uouo, e noa ˈtu hoi e aita ta ˈna mau ohipa i auhia e te taata, ua faatupu noa na oia i te roaraa o te mau senekele e te tausani matahiti, i te hoê taairaa tamau e te hotu rahi, e te taata tarai raau no te pae rua ma.”

[Faaiteraa i te tumu]

Courtesy of Dr. Richard Bagine

[Hohoˈa i te api 23]

No te hamani i te hoê hohoˈa tarai:

1. e maitihia te tâpû raau maitai roa ˈˈe,

2. e renihia te hohoˈa o te upoo e taraihia,

3. e faaohipahia te tohi, 4. e haamaninahia, 5. e faaanaanahia

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono