E peu tumu tahito a te mau Inidia no Marite
NOA ˈTU eaha te vahi o ta outou e haere na te ao nei, e ite outou e te vai ra i te vahi tataitahi ta ˈna iho mau huru ohipa e te peu tumu. E ite-pinepine-hia te mau peni, te mau tii iti, te mau hohoˈa taraihia i nia i te raau, te mau taoˈa potera, aore ra te tahi atu mau taoˈa i roto i te mau fare hoohooraa taoˈa horoa. Ua hoo mai aˈenei anei outou i teie mau taoˈa no te faanehenehe i to outou fare? Mai te peu e e, no te aha e ore ai e hiˈo e ihea roa taua taoˈa ra i te hamaniraahia. Eiaha e maere ia ite outou e ua hamanihia oia i roto i te tahi atu fenua.
I te roaraa o te mau senekele ua nanaˈo te feia rima î i te mau reta matamua o to ratou iˈoa i nia i ta ratou mau taoˈa no te faaite e na vai teie mau taoˈa i hamani. I teie râ mahana, eita e ore e ite outou i te hoê papie tapiri aore ra te hoê titiro e faaite ra e e taoˈa hamani-rahi-hia, e ere râ i te hoê taoˈa rima î. Mea itehia teie mau taoˈa hamani-rahi-hia, e mea fifi roa ia ite i te mau taoˈa tumu hamanihia e te rima. E ite-faahou-hia anei râ te mau taoˈa tumu hamanihia i te fenua iho?
Te mataitairaa i te hoê vahi a te mau Inidia no Marite
Oia mau e nehenehe, ua ite ia matou, i to matou farereiraa i te tahi mau hoa inidia no Marite o te rave noâ ra i ta ratou iho ohipa tumu. No roto ratou i te opu inidia no Santa Clara Pueblo, matauhia iho â râ no ta ratou mau taoˈa potera ereere e te manina—vetahi mau taoˈa potera haviti roa ˈˈe i roto i te ao nei. Mea taa ê roa ta ratou mau taoˈa tumu i te mau taoˈa hamani-rahi-hia e itehia ra i roto e rave rahi mau fare hoohooraa i te mau Hau Amui no Marite i te pae apatoa tooa o te râ.
E hamani na to matou na hoa, o Joe e o Anita, i te mau taoˈa potera e te mau raveraa tumu e rave rahi matahiti i teie nei. Ua haamata o Anita i te hamani i te mau taoˈa potera e to ˈna metua vahine i te onoraa o to ˈna matahiti. Tei roto te hoê o te mau taoˈa a Anita i te Pu tamoni ore a Smithson i te oire no Washington, i te vahi vairaa o te mau Ohipa rima î a te mau Inidia no Marite.
Ua tapae matou i te fare o Joe e o Anita e no ineine noa ˈtura raua no te haamata i te hoê haapueraa taoˈa potera apî. No reira i teie nei e ite mata roa matou e nafea te reira ia hamanihia. Ua hamani matou iho i te tahi mau taoˈa potera i mutaa ihora. Ua faaohipa râ matou i te mau ravea o teie tau, te mau farii taraihia, te hoê anoiraa araea e te pape, e te hoê umu. Te ohipa o ta matou i ite, o te raveraa tahito ïa, tei faaohipahia na tera e tera ui. Aita roa ˈtu e ravea o teie tau i roto i teie huru raveraa. E faaohipa-noa-hia te rima.
Te haaputuraa i te mau mea e hinaarohia
Na mua roa, e tia ia Joe e ia Anita ia haaputu i te mau mea e hinaarohia. Ua tere matou e to raua pereoo i nia i te hoê aivi iti i reira raua e tii ai i te araea. I te mea e to nia teie aivi i te tuhaa fenua faahereherehia, o te mau melo anaˈe ïa o te opu, e 2 400 ratou i te Santa Clara Pueblo te nehenehe e rave i teie araea. Te hamani nei te rahiraa i ta ratou mau taoˈa potera e te raveraa tumu mai te mau matahiti 1500 mai â. I to matou tapaeraa ˈtu i te aivi iti, ua rave o Joe i ta ˈna tâpû repo e ua haere tia ˈtu oia i te hoê vahi araea.
Te pue noa ra te araea na raro i nia i te aivi. E tia ia Joe ia tarava e ia taǎoǎo a ǒ ai i te araea, ma te iriti i te mau tâpû araea mai te piriti ra te rahi. Mea atâta te reira, hohonu noa ˈtu â ta outou ǒraa, e nehenehe te mato e topa. I te noaaraa ia Joe i roto e 60 e 70 kilo araea maitai roa mai ta ˈna i faataa, ua ineine matou i te hoˈi. Ua hinaaro râ vau e ite e no te aha aita raua i rave tau hanere kilo araea i te hoê noa taime e eita ïa raua e hoˈi noa mai. Ua parau o Anita ia matou e: “E ere mai te reira te huru raveraa a to Inidia.” E rave noa ratou i te repo o ta ratou e faaohipa no taua taime ra. E mâuˈa noa te araea ia ore te reira ia faaohipahia e e paari oia.
I muri iho, ua tere matou i te tahi atu aivi iti no te maimi i te one uouo. Mea ohie aˈe ïa—e tia noa ia ope hoê aore ra e piti patete î maitai. I muri iho ua hoˈi matou i to raua fare.
Te huru raveraa
E tapuruhia te araea na mua i roto i te pape no te tahi tau mahana. I muri iho e titiahia e toru aore ra e maha taime. E titia-atoa-hia te one e rave rahi taime. I muri iho, e anoi o Joe te araea e te one ia au te faito tano maitai. Eita oia e faito roa i te araea aore ra te one. O te aravihi te mea faufaa roa ˈˈe. E tia ia tuu i te tahi one i roto i te araea ia nehenehe te mau taoˈa potera e tapea i to ratou tarairaa ia tunu-anaˈe-hia. Ia rahi roa anaˈe aore ra ia iti roa, e afafa te farii aore ra e parari. Ua parau o Anita ia matou e i to ˈna haamata-matamua-raa i te hamani i te mau taoˈa potera, e afai na o ˈna i te araea i to ˈna metua vahine ra e na ˈna ïa e faito i te reira e e faaite e ua navai anei te one. Aita i maoro ua haapii oia iho i te reira.
Ma te faaohipa i to ˈna nau avae, e taataahi o Joe i te araea e te one e tae roa ˈtu i te faito tano maitai. I teie nei ua ineine ïa raua no te hamani i te mau taoˈa potera. Eita e faaohipahia te mau farii taraihia. Mea otahi te taoˈa tataitahi e na te rima e hamani. E rave rahi hora to Anita hamaniraa i ta ˈna taoˈa hou a tuu ai i te reira i te hiti no te haamǎrô. Ia afa mǎrô anaˈe e ia paari rii i te hoê faito piihia te paari iri puaa, e nehenehe te reira e nanaˈohia aore ra e tarai-rima-hia e te mau hohoˈa aore ra mau reni. I muri iho e vaiihohia ïa ia mǎrô roa, hoê paha hebedoma te maororaa, tei te haumi ïa te parau. I teie nei ua ineine ïa no te faaanaana. E faaanaana te reira i te araea ia ineine oia no te haamanina.
Na te rima e haamanina e te hoê ofai manina no roto i te anavai. E haamaninahia ma te tano maitai. Ia rahi roa anaˈe aore ra ia iti roa eita te taoˈa e anaana ia tunu-anaˈe-hia. Eita e penihia. Na te haamaninaraa e faaanaana i te reira ma te haviti mau.
Hoê tunuraa otahi mau
I teie nei no te tuhaa hopea: te tunuraa i te mau taoˈa potera. No te rave i te reira, e tahu na raua i te auahi i roto i to raua aua. Eita e faaohipahia te umu! E fatahia te tahi umu ma te faatiatia i te vahie, te apǎpǎraa te tahi na nia roa mai, ia riro mai te umu ra te huru, ia vaiiho te hoê area no te tuuraa ˈtu te tauihaa potera i roto. I muri iho e tutuihia te reira. Na roto i te aravihi tei noaa ia raua, ua ite maitai raua e eaha te anuvera tano no te faaô atu te mau taoˈa potera.
Ia ama te mau taoˈa potera, mea uteute ïa to ˈna ǔ natura. I muri iho, i te taime au maitai, e rave o Joe i te hoê tuhaa matau-ore-hia. E apǎpǎ oia i te tutae puaahorofenua i nia i te auahi! Na te reira e faaereere i te mau taoˈa potera. Ia iti anaˈe te mataˈi ora, e taui te oxyde auri uteute i roto i te araea ei oxyde auri ereere. Papu maitai, na roto i te hâuˈa e taa noa ia outou e te tunu ra te hoê taata i te mau taoˈa potera ereere i to outou vahi!
E tupu te teoteo ia oti anaˈe te taoˈa, e mea au roa na te taata e rave rahi na te ao nei i to ˈna haviti. I te matamua ra, e faaohipahia na teie mau taoˈa potera no te tahi mau ohipa ohie, mai te haaputuraa e rave rau mau maa no te utuafare. I roto i te tahi mau tuhaa o te ao nei, te faaohipa-noâ-hia ra te reira no taua mau tumu ra. E faaohipahia râ te taoˈa potera nehenehe roa no te faaunauna i to matou fare e no te faaite ma te teoteo e ua tae matou i Santa Clara Pueblo, i reira e rave-noa-hia ra te mau peu tumu tahito a te mau Inidia no Marite.—Na te hoê taata taio.
[Hohoˈa i te api 25]
E ǒhia te mau apaapa araea mai te piriti te rahi
Na te rima e tarai i te araea
E tunuhia te taoˈa potera i roto i te hoê umu tahito