Te tino pohe mirihia mai roto mai i te pape toetoe paari
NA TE TAATA PAPAI A ARA MAI NA! I ITALIA
Te ohipa matamua e itehia, e au ra oia mai te hoê taata tei taparahihia. Te tarava noa ra te hoê tino mǎrô i nia i te opu, e to roto te afaraa o te tino i te pape toetoe paari. E pohe manaˈo-ore-hia anei? E pohe tahoohia anei? Aore ra te tahi atu taata tei pohe i te paiumaraa na nia i te mouˈa? Noa ˈtu eaha te huru tupuraa, eaha ta ˈna ohipa i nia i te Tyrolean Alpes maniania ore, e 3 200 metera te teitei i nia ˈˈe i te faito o te miti? O vai o ˈna? E mea nafea o ˈna i te poheraa?
UA ITEHIA te “Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari,” mai te reira hoi o ˈna i te piiraahia, aore ra Homo tyrolensis, ia au i te piiraa a te mau aivanaa, i te avaˈe setepa 1991, e na feia faaipoipo e piti no Helemani o te ori haere noa ra na nia i te Mouˈa Similaun (i te Alpes Ötztaler), na te mau hiti o Auteteria-Italia. Ua faatahe te tau veavea taa ê i taua matahiti ra i te rahiraa hiona, ua itehia te mau toea tei vai huna noa na—aita hoê i ite e ehia maororaa? I muri aˈe to te feia maimi faaafaroraa i te tahi feaaraa matamua no nia i te ohipa i itehia, ua tatarahia mai te tino ma te haapao ore mai te pape toetoe paari mai, e ua faaino hoi te reira i te tino. Ua taa-oioi-hia râ e e ere i te hoê tino matarohia. I pihai iho i te tino te vai ra e rave rau mau tauihaa taa ê roa i tei faaohipahia e te mau taata ori haere na taua mau huru faito teitei ra i teie tau.
Ua ite vetahi e e tino paari roa. I muri aˈe i te mau hiˈopoaraa matamua, ua parau o Konrad Spindler, no te Fare haapiiraa tuatoru Innsbruck, i Auteteria, ma te maere e—e rave rahi tausani matahiti to te tino pohe mirihia tei itehia i te Mouˈa Similaun! Ua aratai te tahi atu â mau hiˈopoaraa e te maimiraa i te vahi i reira te iteraahia te tino, i te mau aivanaa ia faaoti e te tino ta ratou i tuatapapa na “o te tino tahito roa ˈˈe ïa aitâ i itehia aˈenei, te vai maitai noâ ra.” (Time, 26 no atopa 1992) Te tiaturi nei te feia tuatapapa i te ihipǎpǎ e ua pohe te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari, piihia Ötzi (no roto mai ia Ötztal, te iˈoa helemani o te hoê peho tapiri), e fatata e 3 000 matahiti hou to tatou nei tau.
A tahi ra te taaraahia te faufaaraa o te taoˈa e itehia, ua hoˈi te mau taata tuatapapa i te ihipǎpǎ e rave rahi taime i te Mouˈa Similaun no te imi i te tahi atu â mau tauihaa faufaa no te ite e eaha tei tupu i nia i taua taata ra e rave rahi senekele i teie nei. Eaha ta ratou i ite? No te aha i anaanatae-rahi-hia ˈi i nia i te hoê tino pohe mirihia tei tanuhia i roto i te pape toetoe paari? Ua nehenehe anei ratou e haamaramarama i te auraa o te miterio no nia i taua taata ra?
[Hohoˈa i te api 3]
Ötzi, te Taata i itehia i roto i te pape toetoe paari
[Faaiteraa i te tumu]
Foto: Archiv Österreichischer Alpenverein/Innsbruck, S.N.S. Pressebild GmbH