VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g93 8/8 api 19-22
  • Eaha te tumu no teie mârôraa no nia i te opu taata?

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • Eaha te tumu no teie mârôraa no nia i te opu taata?
  • A ara mai na! 1993
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Te hooraa i te tîtî e te opu taata
  • Te haapaoraa e te opu taata
  • Te faahua ite aivanaa e te opu taata
  • Te hopea riaria o te au-ore-raa i te tahi atu opu
  • Ia ora amui anaˈe te mau opu atoa ma te hau
    A ara mai na! 1993
  • Eaha ïa no nia i te teoteoraa i te pae nunaa?
    A ara mai na! 1998
  • Eaha te auraa o te parau opu?
    A ara mai na! 1993
  • Afirika Apatoa — Ehia rahiraa nunaa, ehia rahiraa aroraa, tera râ, ua iteahia te hau e vetahi
    A ara mai na! 1986
Ite hau atu â
A ara mai na! 1993
g93 8/8 api 19-22

Eaha te tumu no teie mârôraa no nia i te opu taata?

MAI TE omuaraa iho â o te aamu papaihia, ua mana noa te manaˈo no nia ia “ratou” e ia “matou” i roto i te feruriraa o te taata. Ua papu i te rahiraa e o ratou anaˈe iho te taata mau e rave ra i te mau mea atoa ma te tano. O ta te mau aivanaa e pii ra te manaˈo e, o to tatou anaˈe iho mau taata e ta tatou anaˈe mau huru raveraa te mea faufaa rahi.

Ei hiˈoraa, e hiˈo ino te mau heleni tahito i te “barabaro,” o te parau ta ratou e horoa no te feia e ere i te heleni. No roto mai te parau “barabaro” i te huru taˈiraa o te mau reo ěê ia faaroo-anaˈe-hia e te mau heleni, e rave rahi mau “bar-bar” taa-ore-hia. Ua manaˈo atoa to Aiphiti na mua ˈˈe e to Roma i muri iho e to nia ˈˈe ratou i te tahi atu mau taata taa ê atu ia ratou iho.

I te roaraa o te mau senekele ua pii te mau tinito i to ratou fenua Zhong Guo, aore ra te Basileia no Ropu, no te mea te tiaturi ra ratou e tei ropu mau Taina i te ao nei e i te ao taatoa ïa. I muri aˈe, i to te mau mitionare no Europa rouru uteute, mata ninamu, e te purepure taeraa ˈtu i Taina, ua piihia ratou e “diabolo ěê” e te mau tinito. Oia atoa, i to te feia no te pae hitia o te râ tae-matamua-raa i Europa e i Marite Apatoerau, no to ratou mata piri e ta ratou mau peu ěê ua oioi te taata i te faaooo e te manaˈo ino ia ratou.

Teie râ, e tia ia hiˈopoahia te hoê ohipa faufaa, mai ta te buka Te mau huru o te huitaata (beretane) e parau ra: “E mea ohie ia tiaturi e to nia ˈˈe tatou; no te tamata i te haapapu i te reira ma te raveraa i te mau mea i itehia e te ite aivanaa, e ohipa taa ê mau ïa.” E ohipa apî te tutavaraa no te haapapu e to nia ˈˈe te hoê opu i te tahi atu. Ua papai te aivanaa maimi i te huru o te taata o Ashley Montagu e “te manaˈo e te vai ra te mau opu e au i te natura o te huitaata nei tei taa ê te tahi i te tahi i te pae o te feruriraa e i te pae tino atoa e manaˈo te reira te ore i parare e tae roa ˈtu i te tuhaa hopea o te senekele ahuru ma vau.”

No te aha e ohipa faufaa roa te tumu parau no te opu teitei aˈe i te tahi atu i te roaraa o te 18raa e te 19raa o te senekele?

Te hooraa i te tîtî e te opu taata

Teie te hoê tumu rahi, ua hoona roa te taata i te hooraa i te tîtî, e ua haruhia te mau hanere tausani afirika e ua hopoi-tîtî-hia ratou i Europa e i Marite. E pinepine te mau utuafare fetii i te amahamaha, e hopoihia te tane, te vahine e te tamarii i te mau vahi taa ê o te ao nei, ma te ore e ite faahou te tahi i te tahi. E nafea ïa te feia hoo tîtî e te mau fatu tîtî te rahiraa e faahua parau e kerisetiano ratou ia faatia i teie mau ohipa taehae?

Ma te haaparareraa i te manaˈo e to raro roa iho â te mau afirika ereere. “Ua taa ia ˈu e te mau taata ereere, e te mau huru taata atoa to raro iho â ratou i te taata uouo,” ta te philosopho ekotia o David Hume i papai i te 18raa o te senekele. Ua faˈi hoi o Hume e e ite te taata e “aore e mau maimiraa aravihi i rotopu [i te mau taata ereere], aore e ohipa rima î, aore e ite aivanaa.”

E mea hape hoi tei mau faˈiraa parau. Te tapao ra Te buka parau paari o te ao nei (beretane, 1973) e: “I vai na e hanere mau matahiti i mutaa ihora te mau basileia taata ereere mana rahi i roto i te mau vahi huru rau i Afirika. . . . I rotopu i te matahiti 1200 e te matahiti 1600, mea maitai roa te hoê haapiiraa tua toru a te taata ereere e ta te mau arabia i Timbuktu i Afirika tooa o te râ e ua tui to ˈna roo i Paniora, i Afirika apatoerau, e i hitia o te râ i ropu.” Noa ˈtu te reira, ua oioi noa te feia turu i te hooraa i te mau tîtî i te farii i te manaˈo a te mau philosopho mai ia Hume e to raro aˈe ïa te opu taata ereere i te mau taata uouo, e i raro roa atoa ïa i te taata iho.

Te haapaoraa e te opu taata

Ua turu-rahi-hia te mau manaˈo paetahi o te feia hoo tîtî e te mau tia haapaoraa. Mai te mau matahiti 1450 mai â, ua faatia te mau faaueraa mana a te mau pâpa katolita roma i te faatîtîraa i te mau “etene” e te “feia aore e faaroo” no te faaora i to ratou “nephe” ia ô i roto i te “Basileia o te Atua.” Ma te haamaitaihia e te ekalesia, aita ˈtura te haava manaˈo o te feia ratere e hoo tîtî i hauti aˈe i mua i ta ratou mau raveraa taehae i nia i te mau taata maohi.

“I te mau matahiti 1760, e e rave rahi mau ahuru matahiti i muri iho, ua faatiahia te faatîtîraa i te taata ereere e te katolita, te haapaoraa beretane, ta Luther, te mau presbytèriens, e te mau reforomatio e te feia tuatapapa i te parau a te Atua,” ta te buka ra Te faatîtîraa e te haereraa i mua o te huitaata nei (beretane) e parau ra. “Aore roa te mau ekalesia e te mau pǔpǔ faaroo o teie tau i tamata aˈe i te faataiâ ia ore ta ˈna mau melo e fatu e aore ra ia hoo i te mau tîtî ereere.”

Noa ˈtu e ua tauaparau te tahi mau ekalesia no nia i te autaeaeraa kerisetiano o te ao nei, ua turu atoa ratou i te mau haapiiraa tei faarahi i te mârôraa no nia i te opu taata. Ei hiˈoraa, te haapapu ra te Buka parau paari ati Iuda (beretane) e “i muri noa ˈˈe i te mau tutavaraa roroa e te mau tauaparauraa no nia i te parau a te Atua to te mau paniora fariiraa i te mau opu tumu ta ratou i ite i Marite apatoerau e apatoa ei mau taata e nephe to ratou.”

Te manaˈohia ra e ia “faaorahia” te mau “nephe” o te taata no teie mau opu tumu na roto i te faafariuraa ia ratou i te amuiraa faaroo kerisetiano, e ere ïa i te mea faufaa te huru raveraa i nia i to ratou tino. E i te haamataraa te tupuraa i nia i te feia ereere, ua mârô e rave rahi tia faaroo e ua katarahia ratou e te Atua atira ïa. Ua ruri-ê-hia te mau Papai no te haapapu i te reira. Ua turu te mau upoo faatere haapaoraa o Robert Jamieson, e o Andrew R. Fausset e o David Brown, i roto i ta ratou tatararaa Bibilia e: “E ino roa Kanaana [Genese 9:25]—ua tupu teie haavaraa i te haamouraahia te mau ati Kanaana—i te pauraa to Aiphiti, i te faatîtîraahia te mau afirika, e mau tamarii ïa na Hama.”—Tatararaa, hiˈopoaraa e faataaraa, i te Bibilia taatoa (beretane).

Aita roa ˈtu e haapiihia ra i roto i te Bibilia e ua riro te tupuna o te opu taata ereere ei anatema. Teie te parau mau, no roto mai te opu taata ereere ia Kusa, eiaha râ ia Kanaana. I te matahiti 1762, ua haapapu o John Woolman e te raveraa i teie katara a te Bibilia no te faatia i te faatîtî i te mau ereere, ma te faaere ia ratou i te mau tiaraa natura, “e manaˈo tano ore roa ia fariihia e te feruriraa o te hoê taata e hinaaro mau ia arataihia o ˈna e te mau faaueraa tumu paari.”

Te faahua ite aivanaa e te opu taata

Ua amui atoa te faahua ite aivanaa i to ˈna reo no te tamata i te turu i te manaˈo e no roto mai te mau ereere i te opu taata e vai ra i raro roa. I roto i te buka Tamataraa no nia i te aifaito-ore-raa te mau opu taata, (farani) i te 19raa o te senekele, ua haamau te taata papai farani o Joseph de Gobineau, i te niu no teie mau parau e rave rahi e papaihia i muri iho. Ua tufa o Gobineau i te huitaata i roto e toru opu taata taa ê mai te mea maitai roa haere atu ai i raro: te uouo, te marearea, e te ereere. Ua faˈi oia e tei roto i te toto te vairaa te mau huru o te opu taitahi, e no reira ia faaipoipo anaˈe te melo no te hoê opu i te tahi atu, i reira e ino ai e erehia ˈi te mau huru maitatai roa ˈˈe.

Ua mârô o Gobineau i vai na te hoê opu uouo maitai roa, taata tino roroa, rouru uouo, mata ninamu piihia Aryens. Na te mau Aryens, ta ˈna i mârô, i hopoi mai i te oraraa totiare, politita e te mau peu apî e te reo Sanskriti i Inidia, e na te mau Aryens i haamau i te huru oraraa a to Heleni e to Roma i tahito ra. Na roto râ i te faaipoiporaa i te feia maohi riirii, aramoina ˈtura teie huru oraraa hanahana no mutaa ihora, e te ite e te huru maitatai atoa o te opu Aryen. Te vai noa nei â te feia piri i te Aryen maitai roa, ta Gobineau e faahiti ra, e itehia ratou i Europa apatoerau, i rotopu i te feia no te pae apatoerau, e tae atoa ïa i te mau taata helemani.

Te manaˈo tumu a Gobineau—e toru opu taata, te ihotatau o te toto, te opu Aryen—aore roa ïa e niu e vai ra i roto i te ite aivanaa, e ua faahapahia te reira e te amuiraa ite aivanaa no teie tau. Atira noa ˈtu ua farii-oioi-hia te reira e te tahi pae. I rotopu ia ratou te vai ra te hoê beretane, o Houston Stewart Chamberlain, tei riro roa te feruriraa i to Gobineau manaˈo faaea roa ˈtura o ˈna i Helemani e ua turu uˈana i te parau e mea na roto i te mau Helemani anaˈe iho e nehenehe ai e faaherehere i te huru maitai roa o te opu Aryen. Ma te taa-maitai-hia, ua taio-rahi-hia te mau papai a Chamberlain i Helemani, e hopea riaria mau te itehia mai.

Te hopea riaria o te au-ore-raa i te tahi atu opu

I roto i ta ˈna buka Mein Kampf (To ˈu aroraa), ua papai o Adolf Hitler e o te opu helemani te opu Aryen teitei roa ˈˈe o te tia i te faatere i te ao nei. Ua manaˈo o Hitler e o te mau ati Iuda, o ta ˈna i parau tei totova i te pae faanavairaa faufaa helemani, tei haafifi i teie faataaraa hanahana. Apeehia mai ïa e te haamouraa i te mau ati Iuda e te tahi atu pǔpǔ iti taata no Europa, o tei riro papu ei hoê o te mau tuhaa pouri o te aamu o te huitaata nei. Teie ïa te hopea ati rahi o te mau manaˈo au ore i te tahi atu opu taata, ta Gobineau e ta Chamberlain atoa ïa.

Aita hoi teie huru riaria i vai noa i Europa. I te tahi atu pae o te miti i tei parauhia te ao apî, no teie â huru manaˈo niu-ore-hia i roohia ˈi i te mauiui te mau ui taata hara ore. Noa ˈtu e i te pae hopea ua tiamâ mai te mau tîtî afirika i te mau Hau amui no Marite i muri aˈe i te Tamaˈi Tivira i rotopu i te mau hau no apatoerau e no apatoa, ua tuuhia te mau ture opaniraa i te feia ereere e rave rahi mau tiaraa e fanaˈohia ra e te huiraatira i roto e rave rahi mau hau. No te aha? Ua manaˈo te huiraatira uouo e aita to te opu ereere ite ravai no te rave mai i te mau hopoia tivira e ta te faatereraa.

Te faahohoˈahia ra te rahi o teie huru manaˈo au ore i te tahi atu opu i te ohipa i tupu na roto i te hoê ture opaniraa ia faaipoipo i rotopu i te mau opu. Te opani ra teie ture i te feia ereere ia faaipoipo i te feia uouo. No te faahapa hua i nau hoa faaipoipo tei ofati i teie ture, ua parau te hoê haava e: “Ua poiete te Atua Mana hope i te mau opu uouo, marearea, ravarava e uteute, e ua tuu oia ia ratou i nia i te mau fenua taa ê ahiri aita i tauihia ta ˈna faanahoraa aita iho â ïa e tumu no teie huru faaipoiporaa.”

Aita te haava i parau i te reira i te 19raa o te senekele e ere atoa i te mataeinaa atea, i te matahiti 1958 râ—e ere i te atearaa hau atu i te 100 kilometera i te Capitol no te mau hau amui no Marite! E ere hou te matahiti 1967 i reira te Haavaraa rahi no te mau Hau amui no Marite te faaoreraa i teie atoa mau ture opaniraa i te faaipoiporaa i rotopu i te mau opu taa ê.

Teie mau ture paetahi—mai te faataa-ê-raa te mau opu tamarii i te fare haapiiraa, i te fare pure e te tahi atu piha tivira e te hiˈo-paetahi-raa i te taata i te vahi raveraa ohipa e te faturaa i te fare—ua itehia mai te mau patoiraa tivira faaea ore, e te haavîraa uˈana tei riro ei tuhaa no te oraraa i te mau Hau amui no Marite e i te tahi atu â mau vahi. Noa ˈtu e eita e tauˈahia te ereraa i te ora e i te mau maitai, te ahoaho, te hae, te faaino e te mauiui tei itehia mai e nehenehe noa ta reira e hiˈohia mai te ohipa haama e te hanahana ore o tei piihia te totaiete oraraa maitai roa.

Ua riro hoi te au ore i te tahi atu opu ei puai amahamaharaa rahi tei haamauiui i te totaiete taata nei. Ma te papu, e tia ia tatou taitahi ia hiˈopoa i to tatou iho mafatu, ma te ui ia tatou iho: E faarue anei au i te mau haapiiraa e turu ra i te hoê opu i nia ˈˈe i te tahi atu opu? Ua manaˈo anei au e iriti roa mai roto mai ia ˈu maa toea manaˈo e to nia ˈˈe ta ˈu opu taata?

E mea tano atoa ia ui tatou: Eaha te tiaturiraa e vai ra ia faaorehia te mau faateimaharaa no te au-ore-raa i te tahi atu opu taata o tei parare roa i teie nei mahana? E nehenehe anei te mau taata no te mau nunaa, te reo, e te peu taa ê, e ora amui ma te hau?

[Hohoˈa i te api 21]

Ua faariro e rave rahi feia uouo i te feia ereere i raro aˈe i te taata

[Faaiteraa i te tumu]

No roto mai i TE FAATERERAA HAAVΗE aamu faahohoˈahia e te haavîraa uˈana

[Hohoˈa i te api 22]

Ua riro te mau aua hamani-ino-raa nazi ei hopea riaria mau o te mau manaˈo au ore i te tahi atu opu

[Faaiteraa i te tumu]

U.S National Archives photo

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono