Eaha te peu faaanaanataeraa manaˈo ta outou e maiti?
TE ATUATURAA i te manaˈo aifaito no nia i te parau no te faaanaanataeraa manaˈo o te hoê ïa mea. Te faaiteraa i te huru aifaito i roto i te mau peu faaanaanataeraa manaˈo o te tahi atu ïa mea. Mea ohie roa ia ite e e tuhaa iho â ta te peu faaanaanataeraa manaˈo, te rahiraa o te reira mea faufaa ore ïa e ua riro hoi ei haapauraa taime. Inaha, e tia ia tatou ia rave i te mau mahana atoa i te mau faaotiraa—e e ere noa i te mea ohie.
Mai ta tatou i ite mai na, aita te tuhaa no te mau peu faaanaanataeraa manaˈo e faaohie ra i ta tatou mau faaotiraa. Ua rau huru mau peu faaanaanataeraa, teie râ ehia rahiraa tausani matahiti to te Bibilia horoaraa mai na te mau taata haerea tia i te aratairaa ta ratou e hinaaro ra. Aita te mau ravea apî i faaore atura i te mau faaueraa tumu a te Bibilia; aita, ua rahi roa ˈtu râ to ratou faufaa e te hinaaro-atoa-hia hoi i teie anotau ahoaho mau. No reira, ia ite na tatou e nafea râ ia faaohipa i teie mau faaueraa tumu ia au i na tuhaa fifi mau e piti ra—to ˈna huru e te taime ta ˈna e rave.
Eaha te mau aratairaa a te Bibilia?
Ua haapohe te hoê taurearea ia ˈna iho, e ua itehia aˈera hoi e mea au roa na ˈna te pehe rock e faaitoito na i te taata ia haapohe ia ratou iho. Ua tupai te hoê potii 14 matahiti i te upoo o to ˈna mama i te raau e ua pohe roa, e mai te huru ra ïa e ua riro roa atoa to ˈna feruriraa i te pehe rock . Ua taparahi pohe roa te hoê taurearea 15 matahiti i te hoê vahine, e te parau ra to ˈna paruru e na te mau hohoˈa mehameha mau i turai ia ˈna ia na reira. Te hoê hohoˈa no nia i te mau pǔpǔ e taparahi te tahi i te tahi e te vai ra hoi te mau aroraa uˈana mau i rotopu i te mau pǔpǔ taurearea i te fare teataraa iho e i te vahi e tiaihia ra e te taata e haere ra e mataitai i te hohoˈa.
Ma te papu maitai, e riro mau â te huru o te peu faaanaanataeraa manaˈo ta tatou e maiti, i te ohipa mai i nia ia tatou nei. E riro paha vetahi mau taata i te ore e faarii i te mau parau i nia nei e i te faariro i te reira ei mau manaˈo papu ore. Inaha, te tuatapapa papu mau ra hoi te mau faaueraa tumu a te Bibilia, i te fifi. Ei hiˈoraa, ia haafaufaa na outou i teie mau parau hohonu mau: “O tei amui atoa to ˈna haerea i to te feia paari ra, e paari atoa ïa; o tei amui râ i te feia maamaa ra, e pohe ïa.” (Maseli 13:20) E ere anei mai te reira mau vetahi mau peu faaanaanataeraa manaˈo—te amuiraa ˈtu i roto i te mau taata maamaa ra aore ra mau taata aita e huru morare maitai? Mai te reira atoa te manaˈo e taiohia i roto i te Korinetia 1, 15:33 e na ô ra e: “Eiaha e vare, e ino te parau maitai i te amuiraa iino ra.” Mea maramarama maitai te mau parau i ǒ nei, aita e taata manaˈo patoi e nehenehe e faahuru ê i teie mau parau. E ture hoi teie no te naturaraa taata nei. Ia amuimui tamau tatou i roto i te mau taata tei viivii roa i te pae morare, e riro ïa tatou iho i te ino roa atoa.
E riro atoa te mau faaueraa tumu mai teie te huru i te tauturu ia tatou no nia i te parau no te haamoriraa i te pae no te ohipa faaetaetaraa tino, no te mau hohoˈa tavirihia, no te afata teata, te mau taata himene aore ra faaoto upaupa. Inaha, e pinepine te mau taata himene, faaoto upaupa aore ra hauti teata tuiroo i te faahanahana i te haavîraa uˈana aore ra i te mau peu taiata, i roto i ta ratou iho mau hautiraa e i roto i to ratou iho oraraa, te haamori râ hoi to ratou mau taata turu—te mau taurearea iho â râ—ia ratou. Aita i maoro aˈenei teie ta te vea ra The European i tapao mai: “Te na ô ra te mau taata tuatapapa i te parau no te oraraa totiare e i roto i te totaiete taata e rahi noa ˈtura, te mau ra te mau taata tuiroo ta tatou i faahiti atu na i te tiaraa i mauhia na e te haapaoraa, i roto i te oraraa o te mau taurearea e rave rahi.” Ia tapao mai na râ outou eaha ta te Salamo 146:3 e parau ra: “Eiaha e tiaturi i te hui arii, e te taata atoa, aita hoi o ˈna e ora.” e te na ô ra te Maseli 3:31 e: “Eiaha oe e feii i te taata hamani ino mai, eiaha e haere na ta ˈna ra mau eˈa.”
Teie te tahi faaueraa tumu faufaa roa: ia rave ratou i te tahi mau faaotiraa, e hiˈopoa te mau kerisetiano eaha ta te reira e faatupu eiaha noa i nia ia ratou iho, i nia atoa râ i te tahi pae i roto i te amuiraa kerisetiano, e tae noa ˈtu hoi i nia i te feia haava manaˈo paruparu roa. (Korinetia 1, 10:23-33) I te tahi aˈe pae, e tauturu atoa mai te mau faaueraa tumu o te Bibilia ia tatou, ia faaau maite tatou i te mau huru peu faaanaanataeraa manaˈo ta tatou i maiti. Teie te aˈoraa a te aposetolo Paulo: “E teie nei, e au mau taeae, te mau mea haavare ore ra, te mau mea au maitai ra, te mau mea tia ra, te mau mea viivii ore ra, te mau mea popouhia ra, te mau mea roo maitatai ra; te vai na te tahi maitai e te tahi mea haamaitai ra, e haamanaˈo i taua mau mea ra.”—Philipi 4:8.
Ua aratai teie mau faaueraa tumu i te nunaa o te Atua i roto i te roaraa o te mau senekele. Aita e faufaa na te mau kerisetiano e ora na i Roma tahito ra i te ture e haapapu mai ia ratou e ere te mau hauti a te mau taata e aro na i roto i te mau aua taaroraa, e tae noa ˈtu hoi ta ratou mau ohipa taparahi taata i te mau ohipa iino, i te mau peu faaanaanataeraa manaˈo maitai. Ua faaohipa noa ratou i te mau faaueraa tumu i faahitihia ˈtu i nia nei e inaha, ua paruru mau te reira ia ratou, i to ratou utuafare fetii, e i ta ratou mau amuiraa.
Nafea ia maiti
Te na reira atoa nei te mau kerisetiano mau i teie mahana. Ia faaoti ratou eaha te peu faaanaanataeraa manaˈo ta ratou e rave, e na mua na ratou i te hiˈo eaha to ˈna huru i te pae morare. Nafea ïa? Oia mau, hou aˈe ratou e hoo atu ai i te tahi pehe, e hiˈo na mua ratou i to ˈna afata. Eaha te huru o te pehe? Te haafaufaa ra anei oia i te mau manaˈo viivii? I te mau manaˈo riri? Orure hau? Tahae? I te melo taatiraa e te manaˈo faahinaaro tane aore ra vahine? I te tahi taime, e tia atoa ia hiˈopoahia te tahi mau pehepehe. Na reira hoi, e pinepine te itehia i nia i te mau api matamua o te buka i te mau upoo parau, e i te tahi taime e neneihia na te mau manaˈo patoitoi. No te mau hohoˈa atoa e tavirihia, e pinepine i te itehia te mau manaˈo patoitoi i roto i te mau vea o te fenua iho. I roto i te tahi mau fenua, te vai ra ta ratou faanahoraa no nia i te tahi mau hohoˈa i patahia e nehenehe e horoa mai i te tahi mau aratairaa. Ma te papu maitai, mai te peu i teie mahana te manaˈo ra teie nei ao viivii e mea taiata aore ra mea ino roa te tahi mau peu faaanaanataeraa manaˈo, mea fifi roa ïa ia manaˈo e e tuu roa te hoê kerisetiano ia ˈna i raro roa e e hinaaro oia e faaô papu i te reira i roto i to ˈna feruriraa e i to ˈna mafatu.
I te tahi aˈe pae, teie ta te arii paari ra o Solomona i faaara mai: “Eiaha oe e faataata parau-tia hua ia oe iho, eiaha hoi e faapaari rahi hua; eaha hoi ta oe faufaa ia taparahi ia oe iho?” (Koheleta 7:16) Ua riro te faataata parau-tia-raa tatou ia tatou iho ei herepata ohie roa ia topa i roto, i te pae iho â râ no te peu faaanaanataeraa manaˈo. E nehenehe tatou e feruri hohonu i nia i te faaotiraa ta tatou i rave, ma te faito maitai ia au i te mau faaueraa tumu a te Bibilia e maoti te pure. Inaha, e nehenehe tatou e ite atu e e ere hoê â faaotiraa ta te tahi pae e ora ra hoê â faaueraa tumu e ta tatou. Eiaha na outou e vaiiho i taua mea ra ia tatara i to outou oaoa. Tei ia tatou tataitahi iho te hopoia no ta tatou iho mau faaotiraa e rave.—Galatia 6:4.
Eaha mau na te mau haamâuˈaraa?
Ua ino roa te huru faanahoraa a to teie nei ao, e ia hiˈo-maitai-hia, o te mau peu faaanaanataeraa manaˈo te fa matamua mai. Ei hiˈoraa, ua mairi te tahi vea i roto i te mau parau e faataa mai i te mau manaˈo o te pû aratairaa vea oia hoi te Parks & Recreation i te peu faaanaanataeraa manaˈo “te huru mau o te ora.” Ua na reira atoa te The New York Times Magazine i te parau aita i maoro aˈenei no nia i te po mahana maa, e taime matau-roa-hia no te faaanaanataeraa manaˈo: “Ia amui outou ia ratou paatoa, e rahi aˈe ïa te mau mahana o te hebedoma i roto i to tatou oraraa ia faaauhia i te mau po mahana maa, o te po mahana maa râ hoi te taime faufaa roa ˈˈe o te oraraa.” Te parau atoa ra te tahi mau taata tuatapapa i te parau no te oraraa totiare e i roto i te mau nunaa ona o teie nei ao, ua niuhia te totaiete i teie nei i nia i te peu faaanaanataeraa manaˈo, e o te haapaoraa iho hoi te peu faaanaanataeraa manaˈo hau atu.
Eita te mau kerisetiano e maere i teie mau manaˈo hape matamua. Mea maoro i teie nei to te Bibilia faaiteraa mai e i teie “mau mahana hopea” e riro te taata nei “ei miimii, . . . te hinaaro i te mau mea e navenave ai ra aore hinaaro i te Atua.” (Timoteo 2, 3:1-4) Te tauturu maira râ te mau faaueraa tumu a te Bibilia ia tatou ia tuu tatou i te mau mea i nia i te parahiraa e au i tera e tera mea. E ia au i ta Iesu e parau, “e hinaaro oe i to Atua ia Iehova ma to aau atoa, e ma to varua atoa, e ma to manaˈo atoa, e ma to puai atoa.” (Mareko 12:30) No reira, no te mau taata o te Atua, to rotau here ia ˈna tei te parahiraa matamua ïa i roto i to ratou oraraa. Maoti hoi i te faariro i ta ratou taviniraa kerisetiano ei ohipa faaanaanataeraa manaˈo, o ta ratou teie tumu ohipa faufaa roa ˈˈe. Ua riro noa ta ratou ohipa pae tino ei turu ia ratou i roto i taua toroa faufaa mau ra.—Mataio 6:33.
No nia i te mau peu faaanaanataeraa manaˈo, e tia i te hoê kerisetiano ia numera maitai, ia faataa maitai ehia taime ta te reira e rave, i te faaauraa e mea faufaa mau â te taime. (Luka 14:28) Mai te peu e te raveraa i te tahi mau peu faaanaanataeraa manaˈo, aita te mau ohipa faufaa roa ˈˈe e tâuˈahia ra, mai te haapiiraa tataitahi aore ra te haapiiraa bibilia fetii, te horoaraa i te taime no te mau hoa kerisetiano, te taviniraa kerisetiano, aore ra no te mau ohipa faufaa roa i roto i te utuafare, e ere roa ˈtu ïa te reira i te mea maitai.
Eaha ta ta outou mau faaotiraa e faaite maira no nia ia outou
E faaite mai te rahiraa taime ta tatou e horoa nei no te ohipa faaanaanataeraa manaˈo eaha te mau mea faufaa roa ˈˈe no tatou, mai te ohipa faaanaanataeraa manaˈo ta tatou e maiti ia faaite mai no nia i to tatou mau huru i te pae morare e i te rotahi o to tatou pûpûraa ia tatou iho. E haapapu ta tatou mau faaotiraa i te taata e haaati ra ia tatou o vai mau na tatou, eaha te mau faufaa ta tatou e turu ra. E haapapu ta tatou mau faaotiraa i to tatou mau hoa, i to tatou utuafare fetii, e i ta tatou amuiraa e manaˈo aifato anei to tatou aore ra e manaˈo etaeta anei, e manaˈo tano anei aore ra haavarevare, afaro aore ra te faataata parau-tia ra anei tatou.
Ia haapapu na ta outou mau faaotiraa e rave i to outou huru e i te huru o to outou utuafare fetii, a tia noa ˈi outou i mua i te aro o te Poiete, teie e heheu nei i to tatou mau mafatu e to tatou mau manaˈo hohonu roa. Te na ô ra te Hebera 4:13 e: “Aore roa hoi e mea i moe ia ˈna; te vai noa nei râ te mau mea atoa ma te maheu roa i mua i to ˈna mata, to tei haava mai ia tatou nei.” O te Atua anaˈe te nehenehe e ite i te pahonoraa i te uiraa i vauvauhia mai i roto i teie nei tumu parau: na ta ˈna mau faaueraa tumu anei e aratai ra i te mau tuhaa atoa o to tatou oraraa?
[Hohoˈa i te api 8]
E faaite mai te peu faaanaanataeraa manaˈo ta outou e maiti o vai mau na outou e to outou utuafare fetii
[Hohoˈa i te api 9]
Te haapao maitai ra anei outou i te mau mea ta outou e mataitai ra, e faaroo ra, e e taio ra?