“Paari mai te Mato no Gibraltar”
Ma te pipiha mai na roto mai i te mau pape ninamu mahanahana o te miti Mediteranea, teie te Mato no Gibraltar, e 426 metera i te teitei, e mai te mea ra e e mato aueue ore oia. Ia teatea te raˈi, e ite-maitai-hia to ˈna hohoˈa ieie maitai i te mau kilometera i te atearaa, mai te pae apatoerau o te fenua Paniora mai aore ra mai te tahi atu hiti o te miti, oia hoi i te fenua Maroc.
Ua moe roa te aamu o Gibraltar i roto i te tau Tahito ra, i te tau a manaˈo noa ˈi te mau ihitai, e tiaturi na hoi e mea parahurahu te fenua nei, e ia tapae atu ratou i te hiti o te ao nei e topa ˈtu ai i roto i te abuso o te haamouraa ia haere noa ˈtu ratou i ǒ mai i taua area ra. E faarirohia na te Mato no Gibraltar mai te hoê o na Pou a Hercule, area te tahi ra—te Djebel Mousa—te tia ra ïa i mua noa mai, i Ceuta, i te pae miti afirika. Te faatia ra te aai e na te aito heleni ra o Hercule i faataa ê i teie nau mato.
Na to Arabia i haamau i te oire no Gibraltar. Mai te fenua Afirika Apatoerau mai ratou i te senekele VIII o to tatou nei tau, e i muri aˈe, i te matahiti 1160, ua haamau aˈera ratou i te niu o te oire. No roto mai te parau ra Gibraltar i te parau arabia ra djabal al-Ṭāriq (mouˈa a Tariq), te iˈoa o te raatira arabia Ṭāriq ibn Ziyād, o tei upootia i nia i te arii hopea o te mau Goths i te matahiti 711 o to tatou nei tau.
Ua haru aˈera te mau Paniora ia Gibraltar i te matahiti 1462, na te mau Beretane i faaere ia ratou i teie oire i te matahiti 1704 ra. I teie nei, ua riro te oire ei hoê o te mau pu faehau hopea o te Hau emepera tahito no Beretane. Teie râ, te vai noa ra te Mato no Gibraltar ei taipe no te paari e te aueue ore.
Fatata e 120 Ite no Iehova e vai ra i roto i te oire e ua tufahia ratou na roto i te piti amuiraa (hoê reo beretane, e te tahi reo paniora), e te faaite nei ratou i te feia no Gibraltar i te parau tǎpǔ no nia i te haamauraahia te Basileia o te Atua, parau tǎpǔ paari roa ˈtu â i te Mato no Gibraltar.—Tito 1:1, 2; Hebera 6:17-19.