Te haumani, te tumu o te iria vave noa e te hepohepo rahi
“E NEHENEHE te haumani e riro ei huru teimaha roa ˈˈe, ei huru fifi roa ˈˈe o te iria.” O te parau ïa a te taote Jay Shurley, taote i te pae no te feruriraa e te mau ite aravihi no nia i te huru o te taata i te haapiiraa tuatoru no Oklahoma, i roto i te hoê tumu parau a te vea ra Elle (beretane). Ua parau faahou oia e: “Te haumani, o te manaˈoraa au ore e aita te tahi mea e afaro ra i roto i to tatou oraraa. O te titauraa ïa i te hoê huru taa ê o te manaˈo itoito, te hoê tapao e aita to tatou mau hinaaro e mâha ra, te manaˈo e ua mau tatou i roto i te hoê marei. Tera te tumu o te faateimaharaa rahi o te nehenehe e faatupu e rave rahi mau fifi: hepohepo rahi, raveraa i te raau faataero, maˈi i taaihia i te tino e te feruriraa aore ra te hoê huru ohie roa mai te tamataraa i te paruru ia ˈna iho i roto i te taoto.”
Ua riro te mau ohipa a te taote Shurley no nia i te mau tumu e te mau faahopearaa o te haumani ei tuhaa no te hoê porotarama maimiraa i ravehia i roto e pae matahiti i roto i te fenua toetoe no Antarctique. Teie te hoê faaotiraa maere mau o taua maimiraa nei, oia hoi e nehenehe te haumani e faatupu i te fifi hopea ore, inaha, e nehenehe teie huru e faatupu i te iria rahi o te faatupu i muri aˈe i te tahi manaˈo haumani o te faatupu faahou i te mau faateimaharaa apî.
E nehenehe te mau faahopearaa hopea ore o te haumani e te iria noa, e riro ei mea ino roa. Te faaite ra te taote Shurley e: “I te omuaraa o te mau faataaraa e rave rahi, te vai ra te hoê tane aore ra te hoê vahine o te ite ra i te haumani i ta ˈna vahi raveraa ohipa, e haumani ra no te mea ua faarue mai te mau tamarii i te fare, e haumani ra no te mea aita e tauiuiraa i roto i to ˈna oraraa, tera râ, o te ore e nehenehe aore ra o te ore e hinaaro e faˈi e o ˈna iho te tumu o to ˈna mau fifi.” E aratai teie huru tupuraa ia ˈna ia taa e to ˈna hoa e ia “imi i te tahi atu hoa no ˈna, e faatitiaifaro hoi te reira i te fifi no te hoê taime poto noa. No te hoê noa taime poto, no te mea i muri iho, e fa faahou mai te fifi”, e e turai faahou te haumani i teie taata ia faatupu i te manaˈo inoino.
“E titau noa te feruriraa o te taata nei i te tauiraa, i te mau fifi ia faaruru, te mau ite apî, te mau tamataraa apî. E ere noa te tauiuiraa i te miti o te ora, o te tumu mau atoa râ”, o ta te taote Shurley ïa e parau ra, ma te faataa mai e no te aha râ te feia moni e roo-pinepine-hia ˈi i te haumani. “E nehenehe ta ratou e noaa i te mau mea atoa o ta ratou e hinaaro. Teie râ, ia mauruuru te hoê taata i te hoê mea, e tia ia ˈna ia tutava rahi ia noaa mai teie nei mea. Mai te peu e aita e fifi to mua mai, mea haumani roa te oraraa faahiahia roa ˈˈe, te oraraa maitatai roa ˈˈe. No reira ïa, mea rahi roa te feia moni e fariu nei i nia i te raau faataero.”