Te haamǎtaˈuraa atomi
A MANAˈO na outou: e piti tamaroa tei opanihia i roto i te hoê fare vairaa pereoo tei pîpîhia te tahua i te mori. Te tapea ra raua toopiti atoa ra i te hoê afata mâti...
Te faahohoˈa maitai nei teie hiˈoraa i te huru o na nunaa puai roa ˈˈe e piti, i teie nei. Te vai ra ta raua toopiti atoa ra, te hoê haapueraa rahi mauhaa atomi riaria mau e ia faaohipa noa ˈtu raua i te reira, e haamou ïa raua ia raua iho. Ma te faaohu noa i te mau mori o ta ratou mau ravea no te aratai ia ratou, te taratara noa ra te mau topita atomi riaria, ineine noa no te haaparare i te pohe.
Tau tausani o taua mau afai pohe ra tei faatahunahia i raro aˈe i te fenua, i roto i te mau patu tima paari. Te tahi atu tau hanere o tei ineine noa i te matara taue mai mai roto mai i te opu o te mau pahi tere na raro i te moana, e te tahi atu pae, ua tamauhia ïa i raro aˈe i te mau pererau o te mau manureva tutuha auahi. Te aniani nei teie ao ahoaho e eaha te ohipa e tupu, mai te peu e e faaohipahia teie mau mauhaa i te hoê mahana.
Ma te manaˈo e e nehenehe taua ohipa ra e tupu, ua faˈi te hoê tenerara no te nuu e e riro te hoê tamaˈi atomi ei “ati ino roa ˈˈe i roto i te Tuatapaparaa aamu o te taata nei”. Ia au i te hoê taata aivanaa, “e nehenehe mau â te huitaata nei e mou roa”.
Te faatia ra te hoê aai heleni tahito e, ua faahepohia te hoê taata o Damoclès te iˈoa, ia parahi noa i raro aˈe i te hoê ˈoˈe tei taamu-noa-hia i te hoê huruhuru aero puaahorofenua. E nehenehe te ˈoˈe e faahohoˈa i te mau mauhaa atomi, area o Damoclès ra, o te huitaata ïa. E rave rahi teie e parau nei e, e tia noa ia tatara i te ˈoˈe ia ore o Damoclès e roohia i te fifi. Mea tano anei teie huru manaˈo? Ua horoa te mau ohipa i tupu i roto i na matahiti i mairi aˈenei, e rave rahi mau tiaturiraa:
Avae mati 1983: Ua opua te peretiteni no te mau Etats-Unis, o Ronald Reagan, i te hoê tabula ohipa maimiraa, tei piihia Opuaraa no te parururaa i te fenua, ia ore te mau mauhaa atomi e faaohipa-faahou-hia.
Avae tenuare 1986: Ua faaau te taata matamua no te fenua Rusia, o Mikhail Gorbatchev, e ia faaorehia te mau mauhaa atomi atoa mai teie atu nei e tae roa ˈtu i te hopea o te senekele. Te faˈi ra oia i muri aˈe e: “Ua ineine matou no te tauaparau, eiaha noa no nia i te tapearaa i te tatauraa i te pae no te mau mauhaa tamaˈi, no nia atoa râ i te hoê faaitiraa rahi i te mau mauhaa tamaˈi, e tae roa ˈtu i te faaore-roa-raa i te reira.”
Avae titema 1987: Ua tarima o Reagan Tane raua o Gorbatchev Tane, i te hoê parau faaau no te faaoreraa i te mau topita atomi. Ia au i te hoê vea, “mai te omuaraa mai o te tau atomi, a tahi ra na faatere rahi e afaro ai, eiaha noa no te faaiti mai i ta raua mau mauhaa atomi, no te faaore atoa râ i te mau tuhaa rahi o te mau ravea parururaa i to raua fenua”.
E manuïa anei teie mau opuaraa no te faatupu i te hau e e horoa mai anei te reira i te hoê ao aita e mauhaa atomi faahou? Eaha te mau fifi te tia ia faaruruhia?