VAIRAA PAPAI NATIRARA Watchtower
Watchtower
VAIRAA PAPAI NATIRARA
Tahiti
ǎ,ě,ǐ,ǒ,ǔ,ˈ
  • ǎ
  • ě
  • ǐ
  • ǒ
  • ǔ
  • ˈ
  • BIBILIA
  • PAPAI
  • PUTUPUTURAA
  • g88 8/6 api 18-21
  • Te mea ta ˈu i haapii i to ˈu ora-tapuni-haere-noa-raa

Aita e video no teie tuhaa.

Eiaha e inoino, te vai ra te tahi fifi e te video.

  • Te mea ta ˈu i haapii i to ˈu ora-tapuni-haere-noa-raa
  • A ara mai na! 1988
  • Upoo parau iti
  • Papai tei tuea
  • Mea nafea to ˈu taeraa i Kereta
  • Taata tapuni i Kereta
  • Ua itehia ia ˈu i te tumu no te oraraa
  • Te tautururaa i te feia e hinaaro mau ra
  • O Iehova to ˈu pǎpǎ
    Te Pare Tiairaa te faaite ra i te Basileia o Iehova 1999
  • Hau atu i te 50 matahiti ‘fanoraa’
    Te Pare Tiairaa te faaite ra i te Basileia o Iehova 1996
  • Te horoaraa na Iehova i tei au ia ˈna
    Te Pare Tiairaa te faaite ra i te Basileia o Iehova 1999
  • Te taviniraa i raro aˈe i te rima here o Iehova
    Te Pare Tiairaa te faaite ra i te Basileia o Iehova 1996
A ara mai na! 1988
g88 8/6 api 18-21

Te mea ta ˈu i haapii i to ˈu ora-tapuni-haere-noa-raa

TEI te hoê po avae o te tau auhune no te matahiti 1941 tatou. E ûa puai roa tei topa i nia ia Kereta i te reira mahana. Te haere noa ra vau ma te maniania ore na nia i te purumu apapahia i te ofai no te hoê oire a faura mai ai te hoê pǔpǔ taata tei tapoˈihia te mata mai roto mai i te pouri e ua haru maira ia ˈu. Ua tuu te hoê o ratou i te tipi i raro aˈe i to ˈu arapoa e ua ui maira e o vai vau. “Phillippos Paschalakis” ta ˈu ïa i pahono atu.

Mǎrû roa ˈtura vau i to te tahi o ratou tatararaa i to ˈna tapoˈi mata e i te parauraa e: ‘No tatou o ˈna. A tuu ia ˈna ia haere!’ Ua taparahi to ˈna tuaane e o ˈna iho i to raua metua tane fetii tau hebedoma na mua ˈˈe e te imihia ra hoi raua e te mutoi no Kereta. O vau râ, te imihia ra ïa vau na te mutoi e te mau nazis. E i muri aˈe i to ratou haavîraa ia ˈu eiaha e faaite ia ratou, vaiiho maira ratou ia ˈu ia haere. O teie noa te hoê o te mau taime fifi mau ta ˈu i farerei i to ˈu oraraa i Kereta i te Piti o te Tamaˈi rahi. Te ora ra vau i nia i teie motu no te Miti rahi ei mau auri no te tamaˈi tei horo tapuni.

Mea nafea to ˈu taeraa i Kereta

Ua fanauhia vau i te matahiti 1919 i Corowa, te hoê oire iti i te pae apatoa-hitia o te râ no Auteralia, e ua faaipoipohia vau na mua iti noa ˈˈe o Helemani i haru ai ia Polonia, i te avae setepa 1939, e tupu atura ïa te Piti o te Tamaˈi rahi. Na te haaparareraa i te parau no nia i te nuu i faaitoito oioi i te here aiˈa, no reira te mau tausani taurearea Auteralia i hinaaro ai e faaô i roto i te nuu faehau. Ua paruparu te manaˈo here aiˈa o to ˈu metua tane na roto i te mau mea o ta ˈna e haamanaˈo noa ra no nia i te Tamaˈi rahi Matamua. No reira, e ere to ˈna manaˈo i te mea papu no nia i te ohipa e tia ia ravehia. To ˈu râ mama, ua aˈo mai ïa oia ia ˈu e i to ˈu tuaana, ia rave mâua i te ohipa o ta mâua e manaˈo ra e e mea maitai.

I te avae i muri iho, i te avae atopa 1939, ua faaô atura vau i roto i te nuu Auteralia a te Hau Emepera beretane. Aita i maoro, tonohia ˈtura vau i Beretane e i reira, ua faaea vau fatata hoê matahiti, e i muri aˈe reva ˈtura vau i te tahua aroraa i Heleni. I te mea hoi e te hiˈopoa tamau noa ra te mau Helemani i te tuhaa rahi o te Miti rahi, faaati roa ˈtura to matou pahi ia Afirita na te otue o te Bonne-Espérance, e a haere atu ai i te miti Uteute na roto i te canal no Suez e tae atu ai i Heleni.

Taata tapuni i Kereta

Tei Heleni au i haru ai te mau Helemani i te fenua i te avae eperera 1941. To matou pǔpǔ amui, ua hoˈi ïa i muri i Kereta, i te hoê hanere kilometera te atearaa, i te pae apatoa-hitia o te râ no Heleni. I te avae i muri aˈe, i to te mau Helemani haruraa i te motu, ua tiahi ratou i te rahiraa o te mau nuu amui area vau ra, mau atura ïa vau i te auri. Hoê avae i muri iho, tapuni atura vau e e toru taata mau auri.

Tapuni atura matou i nia i te mouˈa, i reira matou i te farii-maitai-raahia e te mau taata no Kereta. Mea aupuru roa ratou ia matou mai te hoa ra te huru. E maha matou, e ua opua ˈtura hoi matou e faataa ê no te mea ia faaea amui noa anaˈe matou, e oioi roa ïa te mau taata i te ite e o vai râ matou. Ua tapuni haere noa vau i na matahiti e piti i muri aˈe, ma te haere i tera e tera oire i te pae hitia o te râ no Typhlos, i te fenua ra o La Canée. I reira, ite ihora vau e e mea fifi roa ia ora i rapaeau, i te tau mahanahana e i te tau toetoe atoa.

Ua haamauiui tamau noa te poia ia ˈu. Mea fifi roa ˈtu râ na ˈu ia imi i te tiaa i te maa. Tau avae noa te tiaa poiti iri puaa i te mutumuturaa i nia i te mau purumu ofaifai no Kereta, e mea varavara roa hoi te iri puaa i reira. E pinepine to ˈu avae i te mauiui e te opǔpǔhia. Hau atu, e pohe-pinepine-noa-hia vau i te maˈi. Te reo, o te tahi atoa ïa fifi e no te ora mai, ua haapii atura vau i te reo heleni.

Ua noaa ia ˈu i te hoê parau ihotaata haavare na te hoê tavana oire tei taero roa e tei aroha roa ia ˈu. Na te hoê taote apî no Kereta te reira i hamani mai. Ua rave au i te iˈoa o Phillippos Paschalakis, e ua tarima vau i taua parau ihotaata apî ra i taua iˈoa ra. I te mea e ua rave au i taua iˈoa ra o Paschalakis, no to ˈu ïa au ore i te ohipa haavarevare a te Ekalesia no nia i te haapaeraa maa i te mau Pasa (Pasch), inaha, te pohe poia noa ra te mau taata atoa.

Ua faaere uˈana te mau Helemani i te huiraatira i te maa. Aita roa ˈtu hoi te mau faatere haapaoraa orthodoxe i tauturu noa ˈˈe ia ratou. Noa ˈtu e te vai ra ta ratou mau fare e te mau fenua, te faahepo noa ra ratou ia horoa mai teie huiraatira pohe poia i te maa e te moni na ratou. Hau atu â, ua faature ratou i te oraraa o taua mau taata ra na roto i te mau peu moˈa e rave rahi e te mau tutuu, aita râ i haamaramarama noa ˈtu ia ratou i te pae varua. Te mau huru maitai o te mau taata Kereta, mea taa ê roa ïa i te huru aroha ore a te mau tia faaroo.

Ua maere roa vau i te ohipa a te mau tia faaroo i roto i te tamaˈi. Ua farerei au i te hoê perepitero o tei ore e tâuˈa i te mau hamani-ino-raa i ravehia i nia i te mau Helemani i taparahi-pohe-roa-hia e te mau taata o te aro atoa ra i te mau Helemani. E ite pinepine au ia ˈna no te mea, te imi-atoa-hia ra oia e te mau nazis. Hau atu, ua ite roa vau i te mau perepitero orthodoxes heleni i te aratairaa i te mau taata aro e ere i te faehau e te hamani-ino-raa e te haamauiuiraa i te taata.

E ere to ˈu metua tane e metua vahine i te mea tâuˈa roa i te haapaoraa — mea faatura râ raua i te mau aˈoraa morare teitei — e ere atoa vau i te mea tâuˈa i te haapaoraa. Inaha, i to ˈu faaôraa ˈtu i roto i te nuu faehau, riro atura vau ei taata tiaturi ore. Na te mau ohipa e ravehia e te mau tia haapaoraa i turu i to ˈu huru feaa no nia i te Atua. Na te tahi atu â mau tupuraa huru ê i taui i to ˈu huru feruriraa, na te ohipa iho â râ ta te mau tia haapaoraa i rave i roto i te tamaˈi i taui roa ˈtu â i to ˈu huru.

I te rahiraa o te taime, e tapuni noa vau i nia i te mouˈa, ua nehenehe ia ˈu i te feruri hohonu e rave rahi mau hora. I te tahi taime, e haamanaˈo vau i te taata i taparahi to ˈna metua tane fetii e o tei parau no ˈu e: ‘No tatou o ˈna.’ E parau mau iho â. Ua taparahi atoa vau i te taata. Mea taa ê anei ïa vau ia ratou? Ua haaferuri te reira ia ˈu. Ua ite atoa vau e ua rave te mau taata i te mau ohipa riaria mau no te huru oraraa fifi mau te tia ia ratou ia faaruru atu.

I roto i te hoê o te mau oire iti o ta ˈu i tapuni, ua faaea vau i roto i te tahi utuafare fetii, mai te mau utuafare e rave rahi, e pohe ra i te poia. Ua taparu atu te hoê o te mau tamahine i te hoê tǎpû faraoa i to ˈna metua tane. Riri roa ˈtura oia, e tairi atura oia i taua tamahine ra i mua ia ˈu. I muri aˈe, taˈi atura taua taata ra, e tatarahapa roa ˈtura oia i te ohipa o ta ˈna i rave. O te tahi atoa ïa ohipa apî teie, tei ô mai i roto i te mau mea atoa ta ˈu i ite ê na.

No reira, a opua noa ˈi au e faarue ia Kereta, mea rahi to ˈu taime no te feruri hohonu i nia i te mau fifi o te oraraa. I te rahiraa o te taime, e taoto noa vau i rapaeau, e e uiui noa vau ia ˈu iho e no te aha râ te mau fetia o ta ˈu e haafaahiahia noa nei i vai noa ˈi, area te oraraa o te taata, e mea poto roa ïa e te papu ore hoi. I te mea hoi aita i itehia ia ˈu i te pahonoraa, na ô ihora ïa vau e aita iho â e pahonoraa.

I te tau puâraa raau i te matahiti 1943, e piti matahiti te maoro aita vau i noaa i te mau Helemani e to ratou mau taata, ua faarue au e te tahi pǔpǔ taata i taua motu ra. Reva ˈtura matou na te hoê vahi taata ore i te pae apatoa, tae atura matou i Tobrouk, i Libia. To matou tere na nia i te pahi tamaˈi, na te hoê ïa taata beretane i faanaho, mea tonohia mai oia i Kereta no te faaineine i te mau taata tivira no te tiahi i te mau Helemani. I muri aˈe to matou faaearaa tau hebedoma i Aiphiti, hoˈi atura vau i Auteralia, i reira mau atura vau i roto i te fare maˈi; horoahia maira ta ˈu parau eiaha vau e hoˈi faahou i te tamaˈi.

Aita i maoro roa i muri noa ˈˈe i to ˈu hoˈiraa ˈtu i te fare, pia ˈtura te Australian Women’s Weekly i te 24 no tiurai 1943 i te parau no to ˈu oraraa taata tapuni ma te faatia e mea nafea to ˈu oraraa i Kereta i taua na matahiti e piti ra. Ua tapiri-atoa-hia te hoê hohoˈa i nia i te api o taua tumu parau ra, o vau e ta ˈu vahine o Gwen e o Anita, ta mâua tamahine e piti matahiti e te afa tei fanauhia i to ˈu revaraa. Hoê atoa hohoˈa no ta ˈu parau ihotaata haavare. E itehia teie mau hohoˈa i roto i teie tumu parau.

Ua itehia ia ˈu i te tumu no te oraraa

Ua turai te mau hopoia o te utuafare e te poheraa to ˈu mama ia imi au i te tamǎrûraa na roto i te oraraa no te reira iho mahana. Haamata ihora to ˈu utuafare i te peapea. Te manaˈo nei iho â vau e e tumu to te oraraa, eaha râ ïa?

I ta ˈu vahi raveraa ohipa, te vai ra hoê taurearea o Eric Gosden, mea taa ê roa to ˈna huru i to te tahi pae. Aita râ vau i ite e mea apî roa to Eric riroraa ei Ite no Iehova. I muri iho, ua haapapu aˈera oia e: “I to ˈu iho â papuraa e ua itehia ia ˈu te parau mau, ua hinaaro vau e faaite atu ia oe.” Ua manuïa oia ma te aravihi i te taui i to ˈu manaˈo feaa e ua faatitiaifaro i te mau tiaturiraa faaroo a ta ˈu vahine, e inaha aita vau i faaea tiaturi ore noa i te Atua.

Ua ani atura oia i te tauturu a te tahi atu mau Ite, o tei pahono mai i ta ˈu mau uiraa atoa. Monohia ˈtura to ˈu tiaturi ore i te tiaturi papu e e haamauhia iho â te hoê paradaiso i nia i te fenua nei e e nehenehe e tupu te hoê here taeae i rotopu i te mau taata atoa. Ua haamata te reira i to ˈu iteraa e te faahapa ra te Bibilia i te haavarevare a te haapaoraa, o ta ˈu i au ore roa i te tau tamaˈi ra. Ua hape roa vau i te faarueraa i te Parau a te Atua, te hoê hoi buka faufaa rahi mau, i te hoê â taime e te mau haapiiraa hape a te faaroo e te haerea iino o te mau taata i roto i te Ekalesia.

I te matahiti 1950, ua bapetizo mâua toopiti atoa o Gwen e o vau i te hoê tairururaa mataeinaa a te mau Ite o Iehova. Ua fanauhia o Anita i te matahiti 1941, e o Pauline i te matahiti 1947, ua pee atoa hoi raua i to mâua haerea. Ua itoito-roa-hia vau i te iteraa vau i ta ˈu vahine e ta mâua na tamahine toopiti i te riroraa mai ei mau tuahine pae varua no ˈu e i te faatupuraa i te mau huru maitatai.

Te tautururaa i te feia e hinaaro mau ra

I te mea hoi e ua paari ta mâua na tamahine, opua ˈtura mâua e rave i te taviniraa mitionare. I roto i to ˈna tere haaati i Auteralia i te matahiti 1956, ua titau o Nathan Knorr, peretiteni o te Taiete Watch Tower, i te mau utuafare ia haere e faaea i roto i te hoê o te mau motu no Patitifa i te vahi eita e faatiahia te mau mitionare faatoroahia i te Haapiiraa no Gilea. Ua farii matou e te tahi atu feia i taua titauraa ra. Ua hoo matou i to matou fare, e te moni i noaa mai, ua faaohipa ïa matou no te aufauraa i to matou tere i Nouvelle-Calédonie.

E piti anaˈe Ite i taua motu ra i to matou taeraa ˈtu. E tia ia matou ia faaitoito e ia haamatau i te mau peu huru rau e te haapiiraa i te tahi atu reo. Ua riro râ to ˈu huru oraraa i Kereta i roto i te mau taime fifi roa ˈtu â ei maitai no ˈu. E haamaitairaa faahiahia mau i te tautururaa i to ˈu mau hoa auteralia ia matau atoa ratou, e te afairaa i te parau apî maitai no nia i te mau opuaraa a te Atua i te mau taata maohi. I te matahiti 1963, ua hoˈi atu te mau utuafare auteralia tei haere mai e tauturu i te mau taata no Nouvelle-Calédonie, e 58 ïa Ite i te reira taime i taua motu ra.

I to matou hoˈiraa i Auteralia, ua ite matou i te hoê tauiraa rahi. Ua tae mai e rave rahi hanere tausani taata no Europa mai. E aita i maoro, tae faahou mai nei tau tausani taata no Asia Apatoa-Hitia o te râ mai. No reira, aita e faufaa ia matou ia haere atea roa no te farerei i te mau huru taata atoa. No te mea e ua ora vau mai te hoê taata tapuni i Kereta, ua taa ïa ia ˈu i te huru o te mau taata tae apî mai e ta ratou atoa mau fifi e faaruru nei no nia i te taa-ê-raa o te reo e te nohoraa. Ua oaoa roa ˈtura vau i te faatupuraa 14 pǔpǔ e amuiraa na roto i te reo ěê i Auteralia i te matahiti 1974 e 1975. E i teie nei, 85 ïa rahiraa amuiraa.

To ˈu hinaaro i te autaeae mau i te hopea o te Piti o te Tamaˈi rahi, ua tupu ïa te reira ma te faahiahia mau. I to ˈu hoˈiraa mai mai Nouvelle-Calédonie mai, ua oaoa roa vau i te taviniraa e rave rahi matahiti i roto i taua pǔpǔ taeae ra ei tiaau haaati, ma te tere e farerei i te mau amuiraa no Sydney, no Melbourne e no Adélaïde, e tae noa ˈtu i te taime vau i roohia ˈi i te tahi mau fifi e na te reira i taui i ta ˈu ohipa.

I roto i te feia ta matou e tauturu tamau nei, te vai ra te mau tariˈa turi, te mau matapo, te taata o ratou anaˈe to ratou oraraa, te mau huma i te pae tino e i te pae feruriraa, e tae noa ˈtu te feia e rave i te raau taero, te mau taata inu hua i te ava e te feia tiaturi ore e te mau taata e manaˈo ra e aita e Atua. E ere i te mea ohie i te iteraa i te huru o taua mau taata ra, no hea mai ratou, ta ratou mau peu, ta ratou mau ohipa i matau e to ratou mau fifi. Ua haapii vau e, eiaha e haapao noa i te huru rapae o te taata, e tamata râ i te haaputapû i te mafatu ia nehenehe te ‘taata ia ora’ na roto i te aroha faito ore o te Atua. (Korinetia 1, 9:22, 23.) — Faatiahia mai e Farleigh James.

[Hohoˈa i te api 20]

GUNNER FARLEIGH JAMES, escapee from Crete, with his wife and 2 1/2-year-old daughter, Anita. Anita was born after Gunner James went overseas.

[Faaiteraa i te tumu]

No roto mai i te Australian Women’s Weekly, Sydney

    Papai reo Tahiti (1985-2026)
    Haere i rapae
    Haere i nia
    • Tahiti
    • Hapono
    • Ta oe e hinaaro
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Parau no te faaohiparaa
    • Eita e puharahia
    • Maiti eaha te ore e puhara
    • JW.ORG
    • Haere i nia
    Hapono