Te mau mahana hopea—‘E aro mai te tahi Basileia i te tahi Basileia’
“Te tamaˈi tei tupu i rotopu i te mau nunaa i te mau matahiti 1914 e tae atu i te matahiti 1918, e ere ïa ‘i te hoê noa tamaˈi’. Ua avari oia i te hoê huru tamaˈi apî, te tamaˈi rahi matamua o te ao nei i roto i te aamu o te huitaata nei. Hau aˈe ïa to ˈna maoro, to ˈna puai e to ˈna rahi i tei itehia aˈenei e aore ra i tei manaˈo-noa-hia. Tupu atura te tamaˈi rahi o te ao nei. — Te ao i roto i te auahi hamani-ino-raa (beretane), a Bernadotte Schmitt e o Harold Vedeler.
NO TE rahi o te haamouraa e te feia pohe ta te tamaˈi 1914-1918 i faatupu, i itehia ˈi te mau tii haamanaˈoraa no te feia i pohe i roto i te Tamaˈi rahi i te mau vahi atoa i Farani. Ua faahiti te taata papai marite ra o Ernest Hemingway i te reira i muri iho e “aita i itehia aˈenei te hoê taparahiraa taata rahi roa ˈˈe, e te ino roa ˈˈe, e te mea tano ore roa mai teie te huru i nia i te fenua nei.” Ua tauihia te iˈoa o te “Tamaˈi Rahi” na roto i te “Tamaˈi rahi Matamua” i te tupuraa mai te Piti o te Tamaˈi rahi o te ao nei (1939-1945).
Ua taa ê te Tamaˈi rahi Matamua i te mau tamaˈi atoa i tupu aˈenei i roto e rave rahi mau tuhaa. Ua taparahi te mau milioni faehau o te nuu te tahi i te tahi i roto i te mau mataeinaa e te mau uru raau no Europa tooa o te râ. Tei te pupuhi haapurara te parau, na ˈna e faatopa i te mau rahiraa taata i roto i te anairaa faehau haere avae noa. Ua papai o Gwynne Dyer i roto i ta ˈna buka Te tamaˈi (beretane) e: “Piti avae noa te tupuraa te tamaˈi, ua hau atu i te hoê milioni taata tei pohe. (...) Te mau mauhaa tamaˈi faito apî — te mau pupuhi fenua ohie e te mau pupuhi haapurara o te pupuhi ra e ono hanere ofai pupuhi i te minuti hoê — e au ra ïa i te hoê ûa ofai pupuhi haapohe.” Ua faataui te haamaniraahia te pereoo pâ auri, te pahi hopu e te manureva i te huru feruriraa e te huru raveraa a te nuu. Mai reira mai, e topa mai ïa te pohe na nia mai i te raˈi e na raro mai i te miti.
Na roto i te tamaˈi i faatupuhia i roto i te mau apoo e te faaohiparaahia te mau mahu tamaˈi, ua naeahia ïa i te taata te faaoromai, te mauiui e te ino aita e faaauraa. Teie te tahi atu â tapao taa ê mau o te Tamaˈi Rahi: “Teie te tamaˈi matamua i reira te iteraahia te hoê numera rahi o te mau mau auri (8 400 000 te taatoaraa) e ua tapeahia ratou no te hoê taime maoro roa.” (Te ao i roto i te auahi hamani-ino-raa). A tahi ra atoa, fatata te taatoaraa o te huiraatira tivira tei ô i roto i te tamaˈi na roto i te aroraa e te hamaniraa i te mauhaa tamaˈi e aore ra na roto i te poheraa i te tomoraa mai te mau enemi e aore ra i roto i te mau aroraa.
Mai te matahiti 1914 mai â to te mau Ite no Iehova iteraa na roto i teie tamaˈi riaria mau te haamataraa o te tupuraa o te mau parau tohu a Iesu. Mea ino roa ˈtu â râ te mau ohipa e tupu mai a muri aˈe.
Te Piti o te Tamaˈi rahi o te ao nei—Te hoê puai haamouraa aita to ˈna e faaauraa
I teie nei mahana, te vai ra i te taata ra te ravea no te haamouraa ia ˈna iho. O te reira ïa te hoê tapao faaite e tei roto tatou i te mau mahana hopea, ia au atoa i te hiˈoraa a te taata iho. Ua faaite te taote Bernard Lown i roto i ta ˈna oreroraa parau no nia i te re a Nobel no te hau, e: “Ua avari te Piti o te Tamaˈi rahi o te ao nei i te manaˈo no te tamaˈi o te taatoaraa: e fariihia te mau huru ravea atoa, aita e otia no te haavîraa puai, e aita e hiˈoraa i te huru o te taata e pohe ra. Ua amui mai te mau taninaraa taata i Auschwitz e te tutuiraa taata atomi i tupu i Hiroshima e i Nagasaki i te tuhaa atâata roa ˈˈe o te aamu o te mau ohipa taehae a te taata nei.”
Ua haapii anei te mau taata i te aroha e te hamani maitai i to ratou iteraa i teie ohipa riaria mau? Te pahono ra te taote Lown e: “Aita teie haamauiuiraa no te haapoheraa e 50 milioni taata [fatata te taatoaraa o te huiraatira no Farani, no Beretane, aore ra no Italia] i horoa mai i te niu papu no te tuuraa i te rima i raro aˈe i te parau faaearaa tamaˈi e te mau peu taehae. Aita, ua tupu mai râ te mau haapueraa mauhaa tamaˈi, e to ratou mau puai rahi haamouraa, e rave rahi tausani taime puai aˈe to te mau mauhaa i faaohipahia i roto i te Piti o te Tamaˈi Rahi o te ao nei.” — Na matou e haapapu nei.
Aita e feaaraa: Ua ite maitai mai tatou i te tiaraa mai ‘te tahi nunaa no te aro atu i te tahi nunaa e te tahi basileia no te aro atu i te tahi basileia’; ua faatupu mau iho â tei parahi i nia iho i te puaahorofenua uteute i te hoê taparahiraa taata rahi mau i nia i te fenua taatoa nei (Mataio 24:7; Apokalupo 6:4). Eaha ïa te ohipa apî ta te hamaniraa e te faarahiraa i te mau mauhaa atomi e faatupu i te roaraa o te mau “mahana hopea”? — Timoteo 2, 3:1.
[Tumu parau tarenihia/Hohoˈa i te api 6]
“Ia faaau-anaˈe-hia na senekele e piti i mahemo aˈenei, e itehia ïa i te XXraa o te senekele i te hoê ohipa taa ê mau maoti râ te maraaraa te haavîraa uˈana. (...) Ua ite-aˈena-hia i roto i te XXraa o te senekele e 237 mau tamaˈi, oia hoi te mau tamaˈi o te haapohe hau atu i te 1000 taata i te matahiti hoê.”
“E ere noa e ua maraa te numera o te mau aroraa, e haamouraa hau atu â râ ta ratou atoa i faatupu mai. Tae roa mai i teie mahana, ua haapohe te mau tamaˈi o te XXraa o te senekele e 99 milioni taata, oia hoi 12 taime hau atu i to te XIXraa o te senekele, e ua hau atu i te 22 ia faaauhia i to te XVIIIraa o te senekele. (...) I roto i te senekele i mairi aˈenei ua tupu ïa e piti tamaˈi e ua haapohe hau atu i te hoê milioni taata, i to tatou nei râ senekele ua naeahia ïa 13 tamaˈi.” — Te haamauˈaraa a te nuu e to te pae sotiare o te ao i te matahiti 1986 (beretane), a Ruth Leger Sivard.
[Faaiteraa i te tumu]
Hohoˈa U.S. Army