Te hoo o te tiamâraa
NOA ˈTU e ua matara mai ratou na roto i te aua haamauiuiraa, tei raro aˈe noâ ta ˈu mau tamarii tamaroa i te hiˈopoaraa i roto i te hoê oire iti. Aita hoê aˈe tiaturiraa no to matou oraraa no a muri atu i Viêt-nam nei. Tau avae i muri iho, i te avae me 1978, ua horo tapuni atu vau, ta ˈu tamahine e e piti o ta ˈu mau tamaroa. Mea atea hoi to matou faaearaa i te miti, ua pou atu matou na nia i te boti nainai na roto i te anavai, a riaria noa ˈi matou ia itehia mai e te pupu communiste e ia tapeahia matou i te fare auri.
I te po, ua tae matou i te pae miti. E 53 matou, te rahiraa e vahine ïa e te mau tamarii, e ua otaa noa matou i nia i te boti. Hoê to ˈna matini, e faatere-noa-hia o ˈna i te ao. Ua faatano matou i te aveia i nia ia Malaisie, fenua e 600 kilometera te atearaa i te pae apatoa. Hoê mataˈi iti toetoe tei faahautiuti i te miti, a turama noa ˈi te avae i to matou tereraa. No to matou oaoa rahi i te mea e ua manuïa to matou hororaa, himene atura matou.
E piti mahana i muri iho, mea maitai roa te miti e ua atea roa matou. Te toru o te mahana o te mahana maitai roa ˈˈe ïa. Mea manina roa te miti, e au i te hoê hiˈo hipa rahi roa. Ua tuu matou i te tutau e ua hopu matou i te miti, ua huti maira te reira i te mao e rave rahi. No te mea hoi e mea nainai roa to matou boti, e nehenehe ïa teie mau mao e faaino ia ˈna. Ua tere faahou atu matou.
Te tiaturi nei matou e e farerei matou i te hoê pahi no te fenua eê mai i nia i te mau reni pahi iho â. E riro matou i te parauhia mai e e paiuma i nia iho e e horoa-atoa-hia mai paha te maa na matou e te pape. Mai te hora 10, ua ite atura te mau tane i te hoê pahi. Ua tupaipai to matou mafatu, no te mea ua tiaturi matou e e tauturuhia mai matou, peneiaˈe e ora atoa matou. No te mea hoi e te haafatata roa maira oia ia matou, taa ihora ia matou e teie te mea ta matou i taiâ noa: te hoê pahi no te nana eiâ no Thailande. Ua faaroo matou i te parauraahia e eiâ tera mau taata i te feia horo no Viêt-nam aita hoi to ratou e paruru e e haru atoa ratou i te vahine eita e faaherehere.
I roto i te rima o te nana eiâ
Te tia noa ra te nana eiâ i nia i to ratou pahi, e tipi i roto i to ratou rima, e ua penihia to ratou mata e au atura ïa to ratou hohoˈa i te animala. Ma te riaria rahi, oioi noa ˈtura matou i te haapou i te mau vahine apî i raro i te muaraa o te pahi e opanihia ˈtura te opani, e te ouˈa atoa mai nei ratou i nia iho i te pahi. Mai te puaahiˈohiˈo ra ratou i te huhutiraa i te mau tauihaa atoa ta ratou e hinaaro i nia ia matou: te fifi arapoa, te fifi rima, te mau tapea tariˈa piru. Ua eiâ ratou i to matou tauihaa e ua paheru atoa ratou i ta matou pute moni mai te manaˈo e e piru to roto e te moni. E te mau mea atoa ta ratou eita e hinaaro mai te aahu, te û e te faraoa ota a te mau tamarii, ua taorahia ïa e ratou i roto i te miti. I muri iho ua faarue oioi ratou i te pahi mai ta ratou i haere mai, ma te vaiiho ia matou i roto i te taa-ore-raa.
E taata rahi mau to ratou raatira, e upoo pahure, e fifi to ˈna i nia i te arapoa e te vai ra te hoê tautauraa e hohoˈa upoo taata pohe to nia iho tei tautau roa ïa i nia i to ˈna opu. Te ata ra oia ma te hiˈo te mata i nia i te raˈi, no te faaite i to ˈna oaoa. I muri iho ua faatoro oia i te rima, reva ˈtura to ratou pahi.
Tere noa ˈtura matou, hoê noa râ hora i muri iho, tupu maira te hoê vero. Rarahi atura te are, mea teitei aˈe hoi i to matou pahi. Ua tioioi noa to matou pahi i te pae atau e i te pae aui, ua pihae ihora te rahiraa i rotopu ia matou i roto i te pahi no te ino o te miti. Aita i maoro, ua aue ihora vau: ta ˈu tamahine fetii iti, o ta ˈu e tapea noa ra, aita ïa e huti faahou ra i te aho. Ua nehenehe râ ia ˈu i te faaora faahou mai ia ˈna na roto i te pupuhiraa ˈtu i te aho na roto i to ˈna vaha.
Ua iti mai te pahi i te taueue i teie nei. Ua taui ta ˈu tamaiti i te aveia no te faatano i nia i te mataˈi e te are. Aita anei te reira e faahoˈi faahou ra ia matou i te pahi o te feia eiâ ra? Oia, inaha aita i maoro ite atura matou ia ˈna. I to ratou iteraa mai ia matou, ua huti ratou i te tutau e ua tere afaro mai i nia ia matou. No te riaria rahi, ua faaino atura te mau horopatete atoa i ta ˈu tamaiti. I muri iho râ to ˈna faataaraa mai ia matou e, “teie noa ïa te ravea no te faaora i te pahi e te mau horopatete”.
Auaa pai e, ua taui rii te huru o te raatira o te feia eiâ. Ua tarape mai oia ia matou e tapiri i pihai iho ia ratou, i muri iho ua taora mai oia i te taura no te taamu i nia i to ˈna pahi. Mea puai roa râ te mataˈi, eita to matou pahi e mau. Ua pou mai te hoê taata eiâ i nia i to matou pahi e ua ani mai ia matou e paiuma i nia i to ratou pahi. Ua hutihia ˈtura matou i nia i to ratou pahi te tahi i muri iho i te tahi, mea rahi aˈe hoi to ratou pahi i to matou.
I te avatea, ua haere au e te hoê vahine e tunu i te raiti e te iˈa tei horoahia mai e te nana eiâ. I muri iho, parahi atura vau i te hoê vahi e ta ˈu tamahine fetii, o tei maitai roa hoi i teie nei. Ua mâru rii te vero, te pupuhi noa maira râ te hoê mataˈi toetoe e rave atura vau i to ˈu pereue mahanahana no te puohu i te tamahine iti. Area vau râ, te toetoe noa ra ïa vau.
Ua tauturu mai te hoê o te mau taata o ta ˈu i pii noa ma te faatura e “taata taia Tane”. Ua parau mai oia ia ˈu e e haamanaˈo oia i to ˈna metua vahine ia ite mai o ˈna ia ˈu e fatata hoê â to mauâ paari. Mea here roa hoi na ˈna e te tatarahapa nei o ˈna i te mea aita oia i faaea i pihai iho ia ˈna. Ua ui maira oia ia ˈu e e vahi anei to ˈu no te taotoraa i te po, e ma te tiai ore i ta ˈu pahonoraa, ua parau mai oia e e nehenehe ta ˈu e taoto i nia i te tahua i nia roa. Ua amo oia i ta ˈu tamahine fetii e ua apee noa ˈtura vau ia ˈna. Noa ˈtu â ïa te reira, aita vau i au i to ˈu taa-ê-raa i to ˈu pupu, tei faaea i te tahua i raro. Noa ˈtu te huru maitai o teie taata, e taata eiâ noa iho â oia.
Ia hiˈohia mai na nia i te tahua i nia roa mai, mea nainai roa to matou pahi i pihai iho i to te nana eiâ. Mapuhi aˈera to ˈu aho. Nafea matou e nehenehe ai e tere i te hoê atearaa e 600 kilometera na nia i te moana e te hoê pahi nainai roa ahiri e aita te Atua e tauturu mai ia matou? I reira to ˈu iteraa i to tatou faufaa ore i pihai iho i teie nei ao rahi e te mure ore. Ua pure ihora vau e: “E te Atua e, o oe tei faaora ia matou i te ati vero na nia i teie pahi, te ani atu nei au ia oe, a paruru mai â ia matou i teie mau nana eiâ!”
Ua aratai atura te taata eiâ ia ˈu i roto i te hoê piha rahi e ua tuu maira oia i ta ˈu tamahine fetii i nia ia ˈu. Tera râ, e riaria vau ia faaea o vau anaˈe iho e, i to ˈna iho â haereraa ˈtu, ua pou atura vau i raro no te ani e hitu taata no roto i to ˈu pupu ia haere mai na muri iho ia ˈu i roto i te piha. I te maororaa po, ua ara mai au no te mau tuô e te mau auê no raro mai. Ma te riaria, ua faaara vau i te feia i pihai iho ia ˈu. Hora 2 i te aahiata i te reira taime, ua hinaaro râ ratou e haere e hiˈo eaha ra te ohipa e tupu ra.
Ua ara pauroa te taata. Ua feufeuhia te mau vahine i te taˈi. Ua ruru te mau tane i te muriraa o te pahi, i pihai iho i te vahi tunuraa maa. Ua parauhia mai ia matou e ua moto te hoê nana eiâ i te hoê taata no roto i to matou pupu e i muri iho ua haru atu oia i ta ˈna vahine. Ua ani au i te parau faatia no te tunu i te tahi maa e ua tamaa rii matou pauroa. I te aahiata, ua tuu te raatira o te mau nana eiâ ia matou ia haere, e ua rave faahou matou i te aveia no te haere i Malaisie.
I Malaisie
I to matou tapaeraa ˈtu, ua haere atu to matou mau tia e ani i te parau faatia no te pou atu i nia i te fenua, aita râ i faatiahia. Ua parau mai te mau hui mana e e tuu ratou ia matou i roto i te fare tapearaa mai te peu e e pou matou i nia i te fenua. I roto i taua area taime ra, ua tapiri mai te nahoa taata i te pae miti e ua hiˈopoa mai ratou ia matou. Ua maere roa ratou no te mea ua nehenehe i teie pahi nainai roa i te tere na te moana. Ua ite ratou e no hia mai matou, no te mea te vai ra te tahi taata no Viêt-nam tei horo mai i to ratou fenua. Ua ouˈa matou i roto i te miti no te horohoroi ia matou, no te mea hoê hebedoma to matou tereraa na nia i te pahi. Ua ataata matou e ua arearea matou i mua i te hoê nahoa taata mataitai o te rahi noa ˈtura.
Faaroo atura matou i te hoê taata i te tuôraa mai na tatahi. E taata eê oia, e taata rahi uouo roa. Ua parau mai oia e e afai mai o ˈna i te maa, te pape e te raau na matou. Ua tuô mai oia e: “Mai te peu e eita te mau taata no Malaisie e faatia ia pou outou i raro, a faatomo i to outou pahi e a ǎu mai i tatahi.” Ua haapao taua taata ra i ta ˈna parau, e i te avatea ua tere mai te hoê boti no te afai mai i te maa e te pape na matou. Hau atu, ua hopoi te hoê tuati vahine i te feia maˈi i te fare maˈi no te rapaau ia ratou, e ua faahoˈi oia ia ratou i te po. Auê matou i te oaoa e! Ua taa ïa ia matou e eita matou e pohe i te poia!
No te faaea roa i ô nei, ua totoâ matou i te matini o te pahi. I te poipoi aˈe, i muri aˈe i te hiˈopoaraahia te pahi, ua opua te mau hui mana e e tavere ia matou i te hoê vahi e nehenehe ai matou e tatai i to matou pahi. Ua tavere ratou ia matou i roto i te hoê anavai e ua vaiiho ratou ia matou i roto i te hoê roto rahi roa. E toru mahana i mahemo. Aita ta matou e maa faahou; aita te taata eê i ite e tei hea matou. Ua opua ihora matou e faatomo i to matou pahi, noa ˈtu te tapearaa a te fatu pahi e hinaaro hoi o ˈna e hoo, e ua ǎu matou i tatahi.
Ua farii-popou-hia mai matou. Ua tamoemoe noa te huiraatira i to matou pahi, e i to ratou iteraa e ua tae pauroa mai matou i tatahi, ua horo mai ratou ia matou ra e te faraoa, te faraoa momona e te raiti. Ua faaea matou hoê mahana i reira, i muri iho ua hopoihia ˈtu matou i roto i te aua o te feia tei faarue i to ratou fenua. I reira to matou iteraa e tomitera teitei no te feia tei faarue i to ratou fenua no te pae Apatoa-Hitia o te râ no Asia, te taata i parau mai ia matou i to matou tapaeraa ˈtu.
O vau e ta ˈu na tamarii tootoru, e ono avae ïa to matou faaearaa i roto i te ati i roto i te aua o te feia tei faarue i to ratou fenua, i Malaisie. I muri iho, ua nehenehe ia matou i te haere atu i te fenua Marite e tei reira matou i teie nei. Eaha ˈtura ïa no ta ˈu euhe?
[Parau iti faaôhia i te api 18]
Ua moto te hoê nǎnǎ eiâ i te hoê o te mau taata, e i muri iho ua haru atu oia i ta ˈna vahine.
[Hohoˈa i te api 18]
Mea na nia i teie huru pahi to matou faarueraa i to matou fenua.
[Faaiteraa i te tumu]
Hohoˈa U.S. Navy