Abaana Hamu n’Esimu—Ekicweka 2: Yegesa Abaana Baawe Kukozesa Kurungi Esimu

Esimu etugasira muno kakuba tugikozesa kurungi, baitu n’esobora kuba y’akabi kakuba tugikozesa kubi. N’osobora ota kwegesa abaana baawe kukozesa kurungi esimu? Ekyokurorraho, basemeriire kumara obwire ki bali ha simu?a

• Eky’osemeriire kumanya

• Eky’osobora kukora

• “Omuzaire ow’okugonza ateraho abaana be ebiragiro”

Eky’osemeriire kumanya

• Esimu ziroho ebintu ebisobora kuba by’akabi ha mwana waawe. Nk’oku kyolekerwe omu kicweka “Abaana hamu n’Esimu—Ekicweka 1: Omwana Wange Aine Kuba n’Esimu?” esimu esobozesa omuntu kurora ebintu byona ebiri ha intaneeti otwaliiremu ebirungi n’ebibi.

  Omuzaire arukwetwa Brenda n’agamba ati: “Kyanguhire kwebwa ngu esimu n’esobora kuleetera abaana kubaza n’abantu ababi n’okurora ebintu ebibi.”

• Abaana betaaga kubahabura. Abaana bazairwe omu mulembe gw’okukozesa ebyoma bya kalimagezi, baitu abazaire abarukukira obwingi nubwo baakatandika kubikozesa. Baitu kinu tikirukumanyisa ngu abazaire tibaine kyona ekibamanyire ha bya kalimagezi kandi ngu tibasobora kukonyera abaana baabo kumanya omulingo basemeriire kukozesa esimu.

  Abaana baawe nibasobora kuba nibamanya kukozesa esimu kukukira, baitu tikirukumanyisa ngu bamanyire kugikozesa kurungi. N’abaana abamanyire kurungi eby’amasimu nibetaaga abazaire kubakonyera kukozesa kurungi esimu zaabo.

  Seth n’agamba ati: “Kuha omwana waawe esimu otamwegeseze kugikozesa kurungi, nikisisana n’okumwikaliza omu motoka, okamuha ebisumuruzo atandike kugivuga hanyuma okamugambira kuvuga kurungi baitu otabandize kumwegesa kugivuga.”

Eky’osobora kukora

• Manya omulingo esimu y’omwana waawe ekoramu. Manya ebintu ebiri omu simu ebisobora kukonyera omwana waawe kukozesa kurungi esimu ye. Ekyokurorraho:

  Harumu setingi ezisobora kukonyera omuzaire kuteekaho obwire omwana aramara ha simu rundi emikura eyatasemeriire kugendaho?

  Okimanyire ngu tikirukumara kuteekamu setingi ezirukutanga emikura ey’eroho ebintu ebibi?

  Obworamanya kurungi esimu y’omwana waawe nikiija kukwanguhira kumukonyera kugikozesa kurungi.

  The more you know about your child’s smartphone, the better prepared you will be to help him use it responsibly.

• Omusingi gwa Baibuli: “Omuntu owokumanya ayeyongeraho obusobozi.”—Enfumo 24:5.

  Mutereho ebiragiro. Mugambire ebyoramwikiriza kukora n’ebyotarukwija kumwikiriza kukora. Ekyokurorraho:

  Oraikiriza omwana waawe kukozesa esimu obumuraaba nimulya rundi obumurukuba mubungiire abanywani?

  Abaana baawe baine kuba n’esimu omu kisiika bagenzere kubyama?

  Bintu ki rundi app ki ezoramwikiriza kuteeka ha simu?

  Asemeriire kumara bwire ki nakozesa esimu?

  Oramuteraho obwire obwasemeriire kumara ha simu buli kiro?

  Mugambire ebiragiro eby’otaireho kandi omuhane kakuba atabihondera.

• Omusingi gwa Baibuli: “Otaleka [kuhana] omwana.”—Enfumo 23:13.

  Ikara norora ebintu ebiri ha simu y’omwana waawe. Manya pasiwadi kandi oikale norora ebiri ha simu ye otwaliremu obutumwa, app, ebisisani n’emikura eyagendaho.

  Lorraine n’agamba ati: “Tukagambira muhara waitu ngu nitwija kwikara niturora ebiri ha simu ye tutabandize kumusaba. Kakuba tusanga ngu nagikozesa kubi, nitumuteraho obwire obw’asemeriire kugikozesa.”

  Nk’omuzaire, oine obugabe kumanya omulingo omwana waawe akozesa esimu ye.

• Omusingi gwa Baibuli: “Nomwana omuto amanyirwa ha ngesoze, omulimogwe guraba gusemiire, guraba guli omurungi.”—Enfumo 20:11.

  Yegesa omwana waawe ekihikire. Konyera omwana waawe kugonza kukora ekihikire. Habwaki kikuru? Habwokuba kakuba omwana aba n’agonza kukora ekihikire tarukwija kukozesa kubi esimu ye, omuzaire n’obwarukuba atarukumurora.b

  Nahabweki, yegesa omwana waawe kuba n’emiringo enungi nk’obwesigwa, okwetanga, n’okukimanya ngu najunanizibwa habw’ebi byona ebyakora. Omwana ow’aine engeso enungi naija kukozesa kurungi esimu ye.

  Omusingi gwa Baibuli: “Abakuzire, nibo abatungire amagezi obwokwemanyiza okubaganizamu ebirungi nebibi.”—Abaheburaniya 5:14.