AMAGEZI AGASOBORA KUKONYERA EKA | KUKUZA ABAANA
Omulingo Osobora Kwegesa Abaana Baawe
Eky’osemeriire kumanya
Omu biikaro ebimu, abaana kibanguhira kubaza n’abazaire baabo n’okubasaba obuhabuzi. Baitu omu biikaro ebindi, abaana kibanguhira kuserra obuhabuzi hali banywani baabo.
Abaana obubaserra obuhabuzi hali banywani baabo, kibaleetera kutesiga abazaire baabo ebibabagambira. Kandi abaana obubafooka nsinganto, abazaire behurra ngu tibakyasobora kubagambira eky’okukora. Baitu eki tirukuhuniiriza! Abaana obubamara obwire bwingi bali n’abaana abandi, begesangana bonka omu kiikaro ky’abazaire baabo kubegesa.
Habwaki kyanguhira abaana kuhuliiriza banywani baabo kukira abazaire? Leka tubazeeho zimu ha nsonga.
Isomero. Abaana obubamara obwire oburukukira obwingi bali n’abaana abandi, bafooka banywani muno kandi batandika kubahuliiriza kukira abazaire baabo. Eki nikisobora kweyongera abaana obubahika omu myaka y’ensinganto.
Abaana basemeriire kuhuliiriza abazaire baabo kukira abeegi bataahi baabo
Abazaire kumara obwire butaito n’abaana baabo. Omu maka agarukukira obwingi, abaana obubaruga ha isomero, basanga muka ha taliyo muntu wena, obundi habwokuba abazaire baabo bakyali ha mulimo.
Omulingo ensinganto betwazaamu. Abaana obubahika omu myaka y’ensinganto, batandika kugonza kujwara, kubaza, n’okwetwaza nk’ensinganto abandi. Batandika kwebembeza entekereza y’abanywani baabo hatali entekereza y’abazaire baabo.
Eby’obusuubuzi. Ebintu ebirukukira obwingi ebirukuturukibwa hamu n’eby’okwesemeza, by’ensinganto. Kandi kinu kiretiire abazaire n’abaana kulemwa kwetegerezangana. Dr. Robert Epstein akahandiika ati: “Kakuba ensinganto baleka kuhondera enyehurra zaabo, amakorro maingi na kampuni nyingi nibihwaho.”a
Eky’osemeriire kukora
Ikara oine enkoragana enungi n’omwana waawe.
Baibuli egamba eti: “Nebigambo binu, ebindukukuragira hati birabaga ha mutima gwawe: kandi oyekambege okubyegesa abana bawe, kandi obazege hali ebi obwoikarra omu nju yawe, kandi obwogenda omu muhanda, kandi obwobyama, kandi obwoimuka.”—Ekyebiragiro 6:6, 7.
Abaana abandi nibasobora kunywana omwana waawe, baitu tibasobora kumuha obuhabuzi nkaiwe obw’osobora kumuha. Ekirungi kiri ngu: Abakugu baingi bagamba ngu abaana abarukukira obwingi bateekamu ekitiinisa abazaire baabo kandi bagonza kubasemeza. Kakuba oikara aine enkoragana enungi n’abaana baawe, nibaija kukwikiririzaamu kukira banywani baabo.
Lorraine n’agamba ati: “Nikyetaagisa kumara obwire n’abaana, nimukora hamu emirimo, nk’okucumba, kuyonja, n’okukora ebibahairwe ha isomero. Muzaane hamu, kandi murole hamu tiivi. Otatekereza ngu kinu nikyetaagisa obwire bwingi. Kumara esaaha nke oli nabo nakyo nikisobora kubakwataho. Tosobora kunywana abaana baawe otarukumara nabo obwire.”
Omwana waawe atatunga abanywani ab’emyaka ye bonka.
Baibuli egamba eti: “Obudomadoma bubohwa omu mutima gwomwana.”—Enfumo 22:15
Abazaire abamu basemererwa obubarora abaana baabo baine abanywani baingi. Baitu ijuka ngu omwana nayetaaga kutunga abanywani ab’emyaka erukwahukana abaramukonyera kukura, hatali ab’emyaka ye bonka. Abaana ab’emyaka ye tibasobora kumuha obuhabuzi oburukukira oburungi obw’abazaire be..
Nadia n’agamba ati: “Banywani b’omwana waawe basobora kuba bamanyire ebintu ebimu, baitu tibaine obukugu n’amagezi kumukonyera kukora encwamu enungi. Abaana obubaserra obuhabuzi kuruga hali bazaire baabo, bakura omu bitekerezo kandi bakora encwamu enungi kusigikirra ha myaka yabo.”
Bahe obuhabuzi oburungi.
Baibuli egamba eti: “Gendaga nabantu abamagezi, kandi olifoka owamagezi.”—Enfumo 13:20.
Abaana n’obubarayeyongera kukura, bagasirwa obubamara naiwe obwire. Nahabweki, batereho ekyokurorraho ekirungi.
Katherine n’agamba ati: “Abazaire nubo basemeriire kukirayo kuteraho abaana baabo ekyokurorraho ekirungi. Abaana obubegesebwa kugonza n’okuteekamu abazaire baabo ekitiinisa, obubakura bagonza kukora abazaire ekibaabegeseze.”
a Biihirwe omu kitabu Teen 2.0—Saving Our Children and Families From the Torment of Adolescence.