AMAGEZI AGASOBORA KUKONYERA EKA | KUKUZA ABAANA
Omulingo Kugaitururwa Kukwataho Abaana
Abali omu buswere abamu abaine obutetengerezangana, batekereza ngu kugaitururwa nikiija kugasira abaana baabo kukira kwikara n’abazaire abatarukukwatagana. Mali encwamu egi y’amagezi?
Okugaitururwa kukwataho kuta abaana?
Okuseruliiriza nikwoleka ngu okugaitururwa kuleetera abaana kubonabona. Abazaire obubagaitururwa, abaana abarukukira obwingi bahikwaho ebintu nka binu:
bahurra ekiniga, betuntura muno, kandi benuuba
bejumbira omu ngeso embi, basobora kwehikyaho akabi rundi nibakora kubi abandi
bakora kubi ha isomero rundi baleka kusoma
bakira kwikara nibarwararwara
Ekindi, abaana baingi bejunaana nibatekereza ngu obundi nubo baleetiire abazaire baabo kugaitururwa rundi ngu babaire nibasobora kugira ekibaakoraho kutanga ekintu eki kubaho.
Okugaitururwa nikusobora kukwataho omwana na hanyuma y’okukura. N’asobora kulemwa kweikiririzaamu, kandi nikimugumira kwesiga abandi. Nauwe nikiija kumwanguhira kugaitururwa kakuba atunga ebizibu omu buswere.
Ensonga enkuru: N’obukiraaba ngu abantu abatekerezaaho kugaitururwa bagamba ngu nikiija kukonyera abaana, kuseruliiriza kwoleka ngu eki tikihikire. Penelope Leach omukugu omu kurolerra abaana n’agamba ati: “Kugaitururwa kuleetera abaana kwetuntura.”a
Omusingi gwa Baibuli: “Mutarora omu omu ha bigambo byanyu inywenka, baitu inywena murole nebyabandi.”—Abafiripi 2:4.
Omwana wange arayeyongera kusemererwa obuturagaitururwa?
Abantu abamu nibasobora kwikiranganiza n’entekereza enu. Baitu kiijuke ngu omulingo omuzaire ayehurramu nigwahukana ha mulingo omwana ayehurramu. Omuntu obwaba natekerezaaho kugaitururwa, aba nagonza kutandika obwomeezi obuhyaka. Baitu uwe omwana aba atarukugonza obwomeezi bwe buhinduke kandi aba nagonza bazaire be baikale hamu.
Hanyuma y’okwetegereza abantu baingi nibagaitururwa, abahandiiki b’ekitabu The Unexpected Legacy of Divorce bakagamba ngu: “Haroho ekintu kimu ekitwetegeriize. Abaana tibakagambaga ngu basemeriirwe habw’abazaire baabo kugaitururwa. Oihireho bakira kugamba ngu, ‘Ekiro bazaire baitu baagaiturwirwemu obwomeezi bwaitu bukahindukira kimu.’” Ekitabu kinu kyongera kigamba ngu abaana banu barora ensi “nk’ekiikaro ekirukutiinisa kandi eky’akabi habwokuba abantu abubarukwesiga enkoragana yabo tegumire kandi tekyaroho.”
Ensonga enkuru: Abaana tibatunga okusemererwa hanyuma y’abazaire baabo kugaitururwa.
Omusingi gwa Baibuli: “Omwoyo ogucwekere gwomya amagufa.”—Enfumo 17:22.
Bintu ki ebinsemeriire kumanya ha kukuza omwana tutali hamu?
Abantu abamu abaagaiturwirwe balengaho kukwataniza hamu omu kukuza abaana nk’oku baakoraga batakagaiturwirwe. Baitu kinu mali kigumire. Kuseruliiriza kwoleka ngu abantu abagaiturwirwe:
tibakira kumara hamu obwire n’abaana baabo
omu ayegesa omwana kukora ekintu kandi ondi nakimutanga
baha abaana obugabe bw’okukora buli kimu kyona ekibarukugonza habwokuba omuzaire aba nahurra ngu kugaitururwa ekaba eri nsobi ye rundi aba ajwahire
Omwana ow’aine abazaire abaagaiturwirwe aba atakyabahuliiriza. Habwokuba akirora ngu bazaire be bakalemwa kuhikiiriza ekibayeragire kandi oku nukwo kwikara hamu omu buswere. Nahabweki, omwana n’asobora kwekaguza ati: ‘Habwaki nsemeriire kubahuliiriza?’
Ensonga enkuru: Kukuza abaana mutali hamu omu buswere mali kigumire hali abagaiturwirwe. Baitu kandi obukirukuhika h’abaana, kibagumira n’okukiraho abazaire.
Omusingi gwa Baibuli: “Mutabihiza abana banyu, baleke okugwa ensazi.”—Abakolosai 3:21.
Haroho omulingo omurungi ogw’okumaraho ebizibu omu buswere?
Obwire oburukukira obwingi, kiguma muno kutandika obwomeezi obuhyaka hanyuma y’okugaitururwa. Baitu kiba kirungi kakuba abaswerangaine bateekamu amaani kugonjoora ebizibu omu buswere bwabo. Ekitabu The Case for Marriage nikigamba ngu: “N’obukiraaba ngu omu buswere harumu ebizibu tikirukumanyisa ngu nibiija kwikaramu. Abali omu buswere oburumu ebizibu bahika batunga okusemererwa.” Ekirukumanyisa ngu abaana bakura kurungi bazaire baabo obubaikara hamu batagaiturwirwe.
Kinu tikirukumanyisa ngu kugaitururwa tikusobora kubaho. Baibuli eyoleka ngu kakuba omu h’abaswerangaine asiihana nibasobora kucwamu kugaitururwa. (Matayo 19:9) Baitu kandi Baibuli eyongera egamba ngu, “omuntu omwekengi arora muno omuhandagwe.” (Enfumo 14:15) Banyineeka na banyinabwenge abali omu buswere oburumu ebizibu, basemeriire kutekerezaaho muno encwamu eibarakora otwaliremu n’omulingo abaana barakwatwaho hanyuma y’okugaitururwa.
Ky’amananu ngu kinu tikirumanyisa kugumiisiriza enyikara egi kwonka. Omu Baibuli harumu obuhabuzi oburungi obusobora kukonyera banyineeka na banyinabwenge kukurakuraniza emiringo enungi ey’erabakonyera kugumiisiriza n’okuba n’obuswere oburumu okusemererwa. Eki tikirukuhuniiriza habwokuba Yahwe ayahandiikisize Baibuli nuwe yatandikireho entekaniza ey’obuswere.—Matayo 19:4-6.
Omusingi gwa Baibuli : “Ninyowe, Mukama Ruhanga wawe arukukwegesa okugasa.”—Isaya 48:17.
a Biihirwe omu kitabu Your Growing Child—From Babyhood Through Adolescence.