35 MANASE
Akatunga Obumanzi obw’Okwegarukamu
OKUZAARWA kwa Manase kikaba kiri kyamahano kuruga hali Yahwe. Hezekiya obu akaba arwaire kandi ali haihi kufa, Ruhanga akamukiza. Obu yakizire, akazaara omwana omwojo, arukwetwa Manase. Hezekiya akaba ali Omukama omurungi, ayaramyaga Yahwe. Eky’obusaasi, akafa Manase obu akaba aine emyaka 12. Manase akafooka omukama akyali muto, baitu atahondere ekyokurorraho kya ise ekirungi.
Manase akakora ebintu bingi ebibi. Kumara emyaka nyingi, yaramyaga baruhanga ab’ebisuba hamu n’ebisisani, kandi yayekambisaaga n’abantu kukora ekintu nikyo kimu. Yakoraga eby’oburaguzi kandi akahonga n’abaana be. Obu akaba naalema, ebikorwa eby’okurwana bikeeyongerra kimu. Akaita abantu baingi omu Yerusaalemu, baitu habw’ekyokurorraho kye ekibi, n’abantu omu Yerusaalemu bakatandika kukora ebintu ebibi muno. Yahwe akatuma banabbi kumuhabura, baitu atahuliirize. Hati, noosobora kwekaguza, Manase naasobora ata kuba omu h’abantu abataireho ekyokurorraho ekirungi eky’okwoleka obumanzi? Leka turole habwaki.
Kiro kimu, obwomeezi bwa Manase bukahinduka ahonaaho. Habwokuba akanga kuhuliiriza obuhabuzi kuruga hali banabbi ba Ruhanga, Yahwe akaikiriza ihe ry’Asura kutaahirra Yuda. Ekyahandiikirwe nikigamba ngu: ‘Baakwata Manase n’amarobo, baamuboha n’empingo ibiri ez’omulinga, baamutwara Bbabburooni.’ Kinu kiine kuba kyaswaize muno omukama ogu ow’emyehembo, kandi aine kuba yasaaliirwe muno kandi yabonabona, obu bakaba nibamutwara aboherwe habw’orugendo oruraihire muno.
Manase akaba ali muntu mubi muno, baitu Yahwe akamuha omugisa ogw’okuhinduka
Manase obu akaba aboherwe omu Bbabburooni, ali omu bujune obw’amaani muno, akatunga obwire obw’okwecumiitirizaaho ebintu ebibi ebi akaba akozere. Akeehurra ali wenka ataine bukoonyezi, kandi aine kuba yateekeriize ngu talyongera kutunga obugabe. Naasobora kuba yakyetegeriize ngu kikaba kiri kintu eky’obudoma kuramya baruhanga ab’ebisuba abataine maani ag’okumukoonyera. Kandi aine kuba yahuliire kubi muno habw’okuhonga abaana be hali baruhanga abo. Akakyetegereza ngu aine kukora empindahinduka. Eky’okubanza, akaleka emyehembo yasaba Yahwe amukoonyere. Manase ‘akaikara naayebundaaza muno omu maiso ga Ruhanga owa baisenkuru.’ Yahwe akarora Manase naakora empindahinduka, kandi yahuliiriza okusaba kwe. Manase obu yayeyongiire kuba muntu omwebundaazi, na Yahwe akeeyongera kumwirra haihi. (Zab. 138:6) Manase akasaba “[Yahwe] Ruhanga we,” yamwesengereza amugirre embabazi. Kandi akaikara naasaba omu mulingo ogu.
Esaara ezi, zikaleetera Yahwe kwehurra ata? Baibuli egamba eti: “Yahurra okusabakwe” hamu n’okwesengereza kwe. Nahabweki, Ruhanga ow’amananu akamwoleka embabazi kandi yamukorra ekintu ekirukuhuniiriza. Yahwe “yamugarra Yerusalemu omu bukamabwe.” Hati, Manase akaba aine omugisa ogw’okwoleka ngu ayegarukiremu kwo kandi ngu enteekereza ye ehindukire.
Manase obu yagarukire Yerusaalemu, akaba aine kwesiga Yahwe amukoonyere, akoonyere abantu kuhindura engeso zaabo embi. Yerusaalemu ekaba ijwire abantu abakaba ayekambisize kukora ebintu ebibi kumara emyaka nyingi. Naasobora kuba yayeraliikiriire ngu tibarukwija kumuhuliiriza, rundi ngu nibaija kumukwatirwa ekiniga habwokuba akozere empindahinduka. Binu byona noobu biraaba byamweraliikiriize, akatunga obumanzi obw’okukora ebihikire. Akombeka ebisiika ebigumire kulinda Yerusaalemu, hanyuma, ebisisani ebikaba biri omu rubuga n’omu yekaru ya Yahwe byona akabiihamu, yabihwerekereza. Akadabiriza ekyoto kya Yahwe kandi yakihongeraho ebihongwa. Kandi ekisobora kuba kyakizireyo kumugumira nukwo kubaza n’abantu be. Akabagambira ngu bakaba baine kuleka kukora ebintu ebi akaba abeekambisize kukora kumara emyaka nyingi, kandi akeekambisa Yuda “okukorra [Yahwe], Ruhanga wa Isareri.” Manase ayakoraga ebintu ebibi muno, akaba ahindukire. Yahwe akahaisanizibwa habwokuba akongera yayeyoleka ngu “murungi, arahuka okuganyira.”—Zab. 86:5.
Eky’obusaasi, Manase atasobole kutereekereza ebintu byona ebibi ebi akaba akozere. Yahwe akamuganyira, baitu ataitire eriiso ebikorwa byona eby’okurwana n’eby’obwisi ebyakozerwe Manase obu akaba naalema. Noobu kiraaba ngu Manase akahinduka, abantu batahinduke. Na mutabani we Amoni akanga kwegarukamu, yaikara naakora ebintu ebibi. Baitu nikisobora kuba ngu Manase akakoonyera omwijukuru we omuto Yosiya kugonza Yahwe. Hataroho kugurukyagurukya, Yosiya akaikara naijuka obumanzi isenkuru obu yayolekere, kusobora kuba muntu omwebundaazi n’okwegarukamu. Hanyuma y’okumara emyaka nyingi naakora ebikorwa ebibi muno, Manase akakora empindahinduka, kandi obwomeezi bwe bwona yaikara naijuka ngu ise ow’okugonza akaba amuganyiire.
Soma Ebyahandiikirwe ebirukumubazaaho:
2 Ekyabakama 21:1-26
2 Ekyebyomubusinge 33:1-25
Kuleeta hamu ebiteekerezo:
Miringo ki Manase ei yayolekeremu obumanzi?
Yega Ebirukukiraho
1. Abamooli bakaba nibaikara omu nsi ya Kanaani, Abaisaleeri batakatandikire kwikarayo. Habwaki nikihuniiriza ngu Manase ‘akakora ebintu ebibi muno okukira Abamooli abaamubandize’?(2 Bakam. 21:11; w00 10/15 16 ¶5-6-wcgr; gl 10 ¶5, obugambo obuli hansi.-wcgr)
2. Bintu ki abaseruliiriza ha bisigarra eby’omu itaka ebi baazoire ebirukwoleka ngu Manase akabaho kandi ngu ihe ry’Asura likaba liri ry’amaani obu akaba naalema? (it “Manase” Na. 4 ¶2-wcgr) A
© The Trustees of the British Museum. Licensed under CC BY-NC-SA 4.0. Source
Ekisisani A: Ebigambo “Manase, omukama wa Yuda,” nibisangwa ha ibaale erikaba liroho kurugira kimu omu kasumi k’Omukama wa Asura arukwetwa Esarhaddon
3. Kiki ekirukwoleka ngu Abaasura baabohaga abantu n’amarobo abaatwarwaga omu bunyagwa? (2 Byom. 33:11; it “Akooma,” rundi “Irobo” ¶4-wcgr) B
Ekisisani B: Ekisisani ky’omukama w’Asura ekikaba kiroho kurugira kimu nk’omu kyasa kya munaana Y.A
4. Yahwe akakozesa ata “omuguha” hamu “nekirukulenga” hali Yerusaalemu? (2 Bakam. 21:13; it “Ekirukulenga” ¶2-wcgr)
Ebikaguzo eby’Okwecumiitirizaaho
Ekyokurorraho kinu nikitwegesa ki obukirukuhika ha kwegarukamu?
Kusigikirra ha kyokurorraho kya Manase, noobu kiraaba ngu Yahwe aganyira abo abakora ebibi, habwaki ataihaho ebizibu ebiruga omu kusiisa? (Yer. 15:3-5) C
Ekisisani C
Noosobora ota kwegera ha bumanzi bwa Manase?
Eki Birukunyegesa Hali Yahwe n’Ekigendererwa Kye
Isomo linu nirikwegesa ki hali Yahwe?
Ekyokurorraho kinu nikihikaana kita n’ebigendererwa bya Yahwe?
Kiki eki waakugondeze kukaguza Manase obu alihumbuuka?
Manya na Binu
Rora omulingo ekyokurorraho kya Manase kyakoonyiire ow’oruganda kugaruka hali Yahwe.
Kakuba oba nooyejunaana habw’ebibi ebi wakozere kara, ekyokurorraho kinu nikisobora kita kukuhuumuza?