Hikuyini a matshinya ya milayo ya Bhibhiliya ma nga ya lisima?

1-2. a) Hikuyini ku wuliwako lezvaku a Bhibhiliya i bhuku ga kale? b) Hikuyini a Bhibhiliya gi simamako ku vhuna vanhu kala nyamutlha?

A BHIBHILIYA i bhuku ga kale nguvhu. A bhuku go sangula ga Bhibhiliya gi tsalilwe kwalomo ka 3500 wa malembe ma hundzileko niku a bhuku go gumesa gi mbhelile ku tsaliwa kwalomo ka 2000 wa malembe ma hundzileko. Hambulezvo, “a mhaka ya Nungungulu” yi tsalilweko lomu ka Bhibhiliya ya hanya niku yi na ni ntamu wa ku vhuna vanhu nyamutlha. (Mah. 4:12; 2 Tim. 3:16, 17) A vanhu vo tala va wula lezvaku a Bhibhiliya ga va vhuna ku lwisana ni zvikarato lezvi va kumanako nazvo tikweni legi.

² Kanilezvi, zvi kotekisa kuyini ku a bhuku lego ga kale gi simama ku vhuna vanhu kala nyamutlha? Ku na ni zvigelo zvimbiri zva tshinya. Co sangula: A Bhibhiliya gita hi ka “Nungungulu a hanyako”, a Muvangi a nga ni wutlhari gontlhe. (1 Tim. 4:10; Rom. 16:26, 27) Ca wumbiri: A Bhibhiliya gi tsalilwe hi ndlela ya ku a matshinya ya milayo ya gona ma nga hundzelwi. Hikwalaho, a matshinya ya milayo ma simama ku vhuna vanhu kani va hanya ka nguva muni kutani zvikarato muni va kumanako nazvo.

3. Zviwutiso muni zvi to hlamuliwa ka ndzima leyi?

³ Zvini a matshinya ya milayo ya Bhibhiliya? Hikuyini ma nga ya lisima ka hina nyamutlha? Hi nga ma polisa kuyini a matshinya ya milayo a cikhati leci hi lerako Bhibhiliya? A ndzima leyi yi ta hlamula zviwutiso lezvo. Hi ta tlhela hi wona lezvi a tigondzo ta Jesu ti khanyisisako zvona a lisima la matshinya ya milayo.

ZVINI A MATSHINYA YA MILAYO YA BHIBHILIYA?

4. Zvini a matshinya ya milayo ya Bhibhiliya?

⁴ A matshinya ya milayo ya Bhibhiliya lisine-tshinya laha a milayo ya Nungungulu yi seketelwako kona. Ka zvikhati zvin’wani, a tshinya ga nayo gi nga kumeka ka nayo wo kari. (Mat. 22:37) Hambulezvo, a matshinya ya milayo ma na ni ntamu nguvhu a ku hundza milayo yo kongoma. A milayo yo kongoma yi nga gumelwa. Hi cikombiso, yi nga tira ka cikhati co kongoma kutani ka ciyimo co kongoma. Kanilezvi a matshinya ya milayo ya Bhibhiliya ma hi vhuna ku tiva a maalakanyo ya Jehovha ka zviyimo zvo hambanahambana. Hi nga wula ku a matshinya ya milayo hi wona mamani wa milayo. A nayo wun’we ni wun’wani wa Jehovha wu yimisiwa hi cigelo co kari. Kanilezvi, a matshinya ya milayo lawa a milayo yi seketelwako ka wona ma nga tira ka zviyimo zvo hambanahambana niku a ma hundzelwi. (Lis. 119:111) A milayo yi nga tshuka yi cica, kanilezvi a matshinya ya milayo a ma cici ne a ma hundzelwi. — Isa. 40:8.

5. Nyika mufananiso wu kombako a kuhambana ka milayo ni matshinya ya milayo? (Wona ni mifota.)

⁵ A hi woneni mufananiso wu to hi vhuna ku zwisisa a kuhambana ka milayo ni matshinya ya milayo. Hi nga alakanyela mamani wo kari na a byela mufanyana wakwe, aku: ‘U nga henyi fugawu.’ Leco cileletelo kutani nayo. Kanilezvi a nayo lowo wu seketelwa ka tshinya ga nayo kutani maalakanyo yaku: U nga henyi nchumu wo hisa hakuva u taswa. A tshinya lego ga nayo a gi tireli laha ka ku henya fugawu basi. Gi nga tira kambe ka fero ya ku pasara tinguwo, khala ga ndzilo, mati yo hisa kutani zvilo zvin’wani zvo hisa zvi nga vangako mhango. A tshinya legi ga nayo a gi tiri basi laha kaya, kanilezvi ga tira ni ka matshamu man’wani kambe. Kunene, laha a n’wanana loye a yako a kula i ta yi tirisa fugawu. Hambulezvo, zvi ta lava ku a simama ku ti wonela, kasi a nga khomi wutshamu ga ku gi nga mu vangela mhango. Lezvo zvi komba ku a nayo wu nga cica, kanilezvi a tshinya ga nayo legi wu seketelwako ka gona a gi cici.

HIKUYINI A MATSHINYA YA MILAYO YA BHIBHILIYA MA NGA YA LISIMA?

6. a) Zvini lezvi Jehovha a hi nyikako hi ku tirisa Bhibhiliya? b) Jehovha i zvi kombisa kuyini ku wa hi tsumba?

⁶ Kota lezvi a hi randzako, Jehovha i hi nyika zvileletelo zvo kongoma hi ku tirisa milayo kasi ku hi vhikela. (Jak. 2:11) A cin’wani kambe, Jehovha i hi vhuna ku zwisisa maalakanyo yakwe kutani cigelo ci mu mahako a hi nyika milayo leyo. Jehovha a nga vekangi milayo ka ciyimo cin’we ni cin’wani. Kanilezvi i hi nyikile zvileletelo zva zvinene hi ku tirisa Bhibhiliya zvi nga hi vhunako ku maha zviboho zva zvinene ni ku maha zvo lulama hambu loku ku nga hi na nayo wo kongoma ka ciyimo co kari. Hi ku hi nyika matshinya ya milayo, Jehovha o komba ku wa tsumba ku hi ta tirisa kutlhatlheka ka hina kasi ku maha zviboho zvi kombako ku ha mu randza niku ha yi randza a milayo yakwe. — Gal. 5:13.

7. Nyika cikombiso ci kombako lezvaku a matshinya ya milayo ya Bhibhiliya ya lisima nguvhu. (Wona ni mufota.)

⁷ Kasi u zvi zwisisa khwatsi lezvi a matshinya ya milayo ya Bhibhiliya ma hi vhunisako zvona, ehleketa hi tisinali leti ti vekelweko vafambisi va mimovha lomu maruweni. A kutala ka tisinali leto ti vhuna a vafambisi a ku tiva lezvi va faneleko ku maha kutani ku nga mahi laha ruweni. Hi cikombiso, a tokari ti va byela ku va fanele ku famba hi vhelosidhadhe muni ni lomu zvi nga cikurumeta a ku va nyima. Loku a mufambisi a nga landzeli zvileletelo lezvi a zvi wonako ka tisinali leto i biwa multa. Hambulezvo, ku na ni tisinali tin’wani ta ku a ti veki milayo kanilezvi ti komba timhango leti a mufambisi a faneleko ku ti wonela. Hi cikombiso, a tisinali leto ti nga tlharihisa a mufambisi lezvaku le phambeni ku na ni wutshamu go retemuka kutani wutshamu ku talako ku tsemakanya zvihari. A cikhati leci a mufambisi wo buvha a wonako tisinali leto i ehleketa hi lezvi a nga fambisisako zvona kasi a nga mahi mhango. Hi cikombiso, loku ku kari kuna vhula kutani ku hi ni hunguva, a mufambisi i ta hungula vhelosidhadhe ka zviyimo lezvo zva mhango. Hi kufanana, a Bhibhiliya gi na ni milayo yi hi byelako lezvi hi faneleko ku maha ni lezvi hi nga faneliko ku maha. Kanilezvi a ku fana ni lezvi ku nga ni tisinali ti kombako timhango ti nga humelelako, a Bhibhiliya gonawu gi na ni matshinya ya milayo. A ku zwisisa matshinya lawo ya milayo zvi hi vhuna ku potsa ni wahi maalakanyo kutani zvimaho zvi nga hi mahako hi tshova milayo ya Nungungulu.

8. Hi kuya hi va Le Roma 12:1, 2, a ku hlota matshinya ya milayo ya Bhibhiliya zvi hi vhunisa kuyini?

⁸ Ku na ni mabhindzu man’wani ya lisima hi ma kumako hi ku hlota matshinya ya milayo ya Bhibhiliya ni ku hanya hi wona. Hi cikombiso, ha gondzisiwa ku zwisisa lezvi Jehovha a ti wonisako zvona a timhaka to kari. A cikhati leci hi lerako a matimu ya Bhibhiliya, hi ti karatela ku kuma zvigondzo hi nga zvi tirisako wutomini. Hi ti wutisa ku hikuyini Jehovha a nga patsa timhaka leto lomu ka Mhaka yakwe niku ti hi vhunisa kuyini. A cikhati hi mahako lezvo, hi gondza ku tirisa a “ntamu wa kupima” ka hina kasi ku tirela Jehovha. Loku hi maha lezvo, hi komba lezvaku ha ku “tiva a kurandza ka Nungungulu, loku ka kunene, ku amukelekako, ni kumbheleleko”. — Lera va Le Roma 12:1, 2.a

9. Hi wahi mabhindzu man’wani hi ma kumako hi ku hanya hi matshinya ya milayo ya Bhibhiliya? (Mahebheru 5:13, 14)

⁹ A ku gondza ku hanya hi matshinya ya milayo ya Bhibhiliya zvi hi vhuna kuva maKristu yo buvha. A cikhati leci hi hanyako hi matshinya ya milayo ya Bhibhiliya, a wunghana ga hina na Jehovha go kula. (Lera Mahebheru 5:13, 14.) A vanana zvi nga lava ku va nyikiwa lixta ya milayo kasi va tiva lezvi va faneleko ku maha ka ciyimo cin’we ni cin’wani. Kuzvilava va nga ingisa milayo leyo ntsena hi ku chava ku tsayisiwa. Kanilezvi Jehovha a nga hi khomi kota vanana, i hi wona kota vanhu va hombe. Wa hi tsumba lezvaku hi ta maha a zviboho zvi yelanako ni kurandza kakwe niku loku hi maha lezvo hi tsakisa mbilu yakwe. — Lis. 147:11; Mav. 23:15, 26; 27:11.

HI NGA MA POLISA KUYINI A MATSHINYA YA MILAYO YA BHIBHILIYA?

10. Hi nga ma polisa kuyini a matshinya ya milayo ya Bhibhiliya?

¹⁰ A cikhati leci hi lerako Bhibhiliya, hi fanele ku hlota zvigondzo zvi hi vhunako ku zwisisa mawonela ya Jehovha ni lezvi a ti zwisako zvona hi timhaka to kari. A yin’wani ndlela ya ku pola matshinya ya milayo ku zama ku zwisisa ku hikuyini ku nyikilweko milayo yo kari. Laha hi yako hi zwisisa a zvigelo zva kona, hi ta zwisisa a mawonela ya Jehovha. Kanilezvi kasi hi zwisisa a maalakanyo Yakwe hi fanele ku khongela, hi mu kombela ku a hi vhuna. (Mav. 2:10-12) Hi nga ti maha zviwutiso zvo kota lezvi: ‘Hikuyini Jehovha a nga veka nayo lowu? Loku a mahanyela lawa ma nga mu tsakisi Jehovha, i ta ti zwisa kuyini loku ndzi maha zvilo zvo fana nawo? Ndzi gondza yini ka matimu lawa ya Bhibhiliya niku ndzi nga ma tirisisa kuyini wutomini ga mina?’ A cikhati leci hi zwisisako a zvigelo zvi mahileko Jehovha a veka nayo wo kari ni zvigondzo hi zvi kumako a cikhati leci hi lerako matimu ya Bhibhiliya, hi ta zvi kota ku maha zviboho zva zvinene wutomini — a zviboho zvi yelanako ni kurandza ka Jehovha.

11. Ka Kanelo yakwe ya le Citsungeni, Jesu i hi vhunisile kuyini ku pola matshinya ya milayo ya Bhibhiliya? (wona ni mufota.)

¹¹ Ka Kanelo yakwe ya le Citsungeni, Jesu i hi kombile lezvi hi nga ma polisako zvona a matshinya ya milayo ya Bhibhiliya. A hi kambisiseni a zvikombiso zvinharu. Ka cikombiso cin’we ni cin’wani, Jesu i sangulile hi ku wula nayo. Hi kulandzela, a komba a maalakanyo kutani tshinya ga nayo gi seketelako nayo lowo. Laha hi ehleketako hi lezvi Jesu a nga wula, hi ta wona lezvi hi nga ma tirisisako zvona a matshinya lawo nyamutlha hi tlhela hi wona lezvi hi nga vhunekisako zvona loku hi tirisa zvigondzo lezvo wutomini ga hina.

12. Hi gihi tshinya ga nayo gi seketelako nayo wu nga ka Matewu 5:21, 22? (Wona ni mufota.)

¹² Lera Matewu 5:21, 22. “U nga dayi”. Hi gihi tshinya ga nayo gi seketelako nayo lowu? Jehovha a nga lavi ku hi zonda van’wani — ne hi mitiro, hi magezu kutani hi maalakanyo. Jesu i kombile ku hambu loku a munhu a nga dayi mun’wani hi kukongoma, loku a mu venga o hambunyeta cigelo ci mahileko lezvaku ku vekiwa nayo lowo. Loku a wokari a ‘simama ku zangarela makabye wakwe’ kutani a tshamela ku mu ruka, a munhu loye a zangarileko i ta “yisiwa tribhunali”. Hakuva zvi sukela kwalaho kasi a munhu aza ava mudayi. — 1 Joh. 3:15.

13. Hi nga gi tirisisa kuyini a tshinya ga nayo gi nga ka Matewu 5:21, 22? (wona ni mufota.)

¹³ Hi nga gi tirisisa kuyini a tshinya ga nayo gi nga ka Matewu 5:21, 22 masikwini ya hina? Hi fanele ku potsa ku va vekela civiti van’wani. (Lev. 19:18; Joba 36:13) Hikuyini? Hi ku a civiti ci nga vhuxa livengo mbilwini ya hina niku lezvo zvi nga hi maha hi wulawula kutani ku maha zvilo zvi tlhavako van’wani. (Mav. 10:12) Lezvo zvi patsa mahlevo ni ku wulawula kubiha hi van’wani, ku nga zvilo zvi nga chakisako kutani ku wonha a wumunhu ga van’wani. (Mav. 20:19; 25:23) Hambu lezvi masikwini ya Jesu ku nga kala ku nga hi na zvihaxa-mahungu, ni maredhi social, ni vamahi va tivhidhio lomu ka internet kutani maaplikativho ya ku tsalelana mahungu, Jesu i nyikile a tshinya ga nayo legi gi tlharihisako maKristu yo buvha lezvaku ma ti wonela a cikhati leci ma tirisako zvilo lezvo zva cinyan’waka. Kani cini hi ci tirisako, hi fanele ku potsa ku wula kutani ku tsala zvilo zvi nga wa ta chakisa a wumunhu ga mun’wani.

14. Hi gihi tshinya ga nayo gi seketelako nayo wu nga ka Matewu 5:27, 28? (Wona ni mufota.)

¹⁴ Lera Matewu 5:27, 28. “U nga mahi wubhayi.” Hi gihi tshinya ga nayo gi seketelako nayo lowu? Jehovha a nga nyenyi basi a wubhayi, kanilezvi i nyenya ni maalakanyo lawa ma mahako munhu a maha wubhayi. Jesu i tlhamusele lezvaku loku a wanuna kutani wasati a chadhileko a simama ku cuwuka munhu wo kala a nga hi sati kutani nuna wakwe laha ka kuza a mu navela, o wonha. Hikwalaho, hi fanele ku potsa hi kumbhelela a maalakanyo yo kala kuhlazveka, hambu loku a ku maha lezvo zvi lava ku hi ti karata nguvhu. (Mat. 5:29, 30) A tshinya legi ga nayo gi tira ni ka maKristu lawa ma kalako ma nga chadhangi.

15. Hi nga gi tirisisa kuyini a tshinya ga nayo gi nga ka Matewu 5:27, 28? (wona ni mufota.)

¹⁵ Hi nga gi tirisisa kuyini a tshinya ga nayo gi nga ka Matewu 5:27, 28 masikwini ya hina? Hi fanele ku potsa ku tshama hi ku pimisa zvilo zva masango. (2 Sam. 11:2-4; Joba 31:1-3) Kunene, a muKristu wo buvha i fanele ku potsa pornografiya hi kumbhelela. A nga tshuki a pimisa ku ndzo wona mifota ni tivhidhio basi, a hi ku ndzo maha wubhayi. Ne a nga zami ku ti yimelela a ku lezvi ndzi zvi wonako ‘a zvi tshingangi’ a zviyi hi ku kombisa a pornografiya. Masikwini ya Jesu ku wa nga hi na michini, mafilmi ne vasusi va mifota. Hambulezvo, Jesu i hi nyikile tshinya ga nayo gi hi gondzisako lezvi Jehovha a ti zwisako zvona hi tivhidhio kutani mifota yi kombisako zvilo zva masango. Lezvo zvi hi vhuna ku zwisisa ku zva mu swira nguvhu Jehovha a zvilo lezvi zvi mahiwako nyamutlha, zvo kota ku rumelelana timesaji, mifota kutani tivhidhio ti wulawulako hi zvilo zva masango hi ku tirisa fone. A cikhati leci a muKristu a chadhileko a hanyako hi tshinya legi ga nayo, zvi mu vhuna ku a tsumbeka ka nuna kutani sati wakwe. (Mala. 2:15) Zvi vhuna kambe wontlhe maKristu, lawa ma chadhileko ni lawa ma kalako ma nga chadhangi, a ku potsa ni wihi nchumu wu nga ma mahako ma maha wubhayi. — Mav. 5:3-14.

16. Hi gihi tshinya ga nayo gi seketelako nayo wu nga ka Matewu 5:43, 44? (Wona ni mufota.)

¹⁶ Lera Matewu 5:43, 44. “Randza muakelani wa wena”. Hi gihi tshinya ga nayo gi seketelako nayo lowu? Jehovha i lava ku hi wona vanhu vontlhe kota vaakelani va hina hi tlhela hi va randza. A ya hava hi ku a vaJudha masikwini ya Jesu va wa soholota a cileletelo leci va ku ci wula ku loku a munhu loye a hi nala wabye, va nga mu venga. Kanilezvi Jesu i wa zvi tiva ku lego gi wa nga hi gona kungo ga nayo lowo. I wa zvi tiva ku a Papayi wakwe wa lirandzo wa le tilweni i lava ku hi wona vanhu vontlhe kota vaakelani va hina, na hi nga cuwuki a hlonge yabye kutani mudhawuko wabye. — Mat. 5:45-48.

17. Hi vhunekisa kuyini hi ku hanya hi tshinya ga nayo gi nga ka Matewu 5:43, 44? (wona ni mufota.)

¹⁷ Hi nga gi tirisisa kuyini a tshinya ga nayo gi nga ka Matewu 5:43, 44 masikwini ya hina? A ku randza vaakelani va hina zvi ta hi kuca a ku hi nga ti ngheniseli ka tiyimpi ni gujeguje ya tiko legi. (Isa. 2:4; Mika 4:3) Lezvo zvi ta hi vhuna ku hi va khoma khwatsi a vanhu va hlonge yin’wani, mudhawuko wun’wani kutani wukhongeli gin’wani. (Miti. 10:34, 35) Zvi ta hi vhuna kambe a ku tsetselela lava va hi khunguvanyisileko kutani va khunguvanyisileko lava hi va randzako. — Mat. 18:21, 22; Mar. 11:25; Luka 17:3, 4.

TI YIMISELE KU HANYA HI MATSHINYA YA MILAYO YA BHIBHILIYA

18. a) Zvini hi faneleko ku ti yimisela ku maha? b) Hi ta bhula hi yini ka ndzima yi landzelako?

¹⁸ A ho ku tsaka hi lezvi Jehovha a ti yimiseleko ku hi khoma kota vanhu va hombe na ku nga hi vanana! Jehovha i lava ku hi tirisa matshinya ya milayo ya Bhibhiliya kasi ma hi vhuna ku maha zviboho zva wutlhari. (1 Kor. 14:20) Laha hi mahako zviboho lezvo, a hi ti yimiseleni “ku tiva ku cini a kurandza ka Jehovha”. (Efe. 5:17) A ku randza Jehovha ni ku lava ku mu tsakisa zvi hi kuca ku hi maha zviboho zva zvinene. A hi mahi lezvo hi ku chava ku tsayisiwa. Kanilezvi ku na ni cinyikiwo cin’wani ci to hi vhuna ku maha zviboho zvi tsakisako Jehovha. A cinyikiwo leco livhalo. Hi ta bhula hi lona ka ndzima yi landzelako.