Dünyaya Bakış

Kan Naklinin Riskleri

The Toronto Star, “Kanada’nın kan stoğu şimdiden başlayarak bin yıl boyunca dikkatle incelenebilir; fakat hâlâ kan naklinin riskleri olacaktır” diyor. Kanada’nın kan stoğunun güvenliğini soruşturan bir komisyona bu konuda bilgi veren St. Michael’s Hastanesinden Dr. William Noble şöyle dedi: “Onlar (riskler) var ve her zaman var olacak.” Star gazetesi, kan nakli risklerinin, “alerjik reaksiyonlardan, bağışlanan kan yüzünden AIDS’e yakalanmaya kadar her şeyi” içerdiğini bildiriyor. Kan nakli uzmanları, bugün gittikçe daha fazla hastanın kandan AIDS’e yakalanmaktan kaygı duyduğunu ileri sürüyor. Dr. Noble şunları ekliyor: “‘Kan nakli yapmalı mıyım, yapmamalı mıyım?’ konusunu konuşmadan geçirdiğimiz gün yok”

Gezegenimizdeki İnsanlar

UNFPA’nın (Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu) istatistiklerine göre, gezegenimizdeki insanların sayısı 1994’ün ortalarında 5 milyar 660 milyona ulaştı. Tahminler, bu rakamın 1998’e kadar 6 milyara, 2025’den önce 8,5 milyara, 2050’ye kadar da 10 milyara yükseleceğini ve bu büyümenin hemen hemen tamamının Asya, Afrika ve Latin Amerika’da meydana geleceğini gösteriyor. Yüzde 2,9’luk yıllık nüfus artışı oranıyla Afrika, dünyada en hızlı büyüyen bölgedir. En yavaş büyüme yüzde 0,3’le Avrupa’da görülüyor. UNFPA ayrıca bu yüzyılın sonunda, yani sadece beş yıl sonra, dünya nüfusunun yarısının kentleşmiş bölgelerde yaşayacağını belirtiyor. Bugün gelişmekte olan ülkelerde bir milyondan fazla insanın barındığı kent sayısı 125 iken, yüzyılın sonuna kadar bu sayı 300’e çıkacak.

Sivrisineksavar Radyo Mu?

Polonya’da bir radyo istasyonunun bilinen en eski haşerelerden sivrisineğe karşı yeni bir mücadele yöntemi uygulamaya başladığı öne sürüldü. Fransız doğa dergisi Terre Sauvage Polonya’da sivrisineklerin yumurtlama mevsiminde, binlerce radyo dinleyicisi bu rahatsız edici sineklerle haşere ilacı kullanmaksızın mücadele edebildiğini bildiriyor. Onların tek yaptığı radyolarını Radio Zet adlı bir istasyona ayarlamaktı. Terre Sauvage’a göre, radyo istasyonu insanlar tarafından duyulmayan, ancak sineklerin duyabildiği sürekli bir sinyal yayınlıyor. Yayın, sivrisineklerle beslenen yarasaların yaydığı yüksek frekanslı seslerin elektronik bir taklidiydi—bu da duyuş uzaklığındaki sivrisinekleri kovmaya yetiyordu.

Seyahat Edenlerin Hastalığı

WHO (Dünya Sağlık Örgütü), her yıl seyahat eden dört milyar insanın yüzde 20 ila 50’sinin, genellikle kirlenmiş yiyecek ve su yüzünden ishal olduğunu tahmin ediyor. Seyahat yorgunluğu, saat farkından doğan yorgunluk ya da yiyeceklerin ve iklimin değişmesi seyahat edenlerin direncini zayıflatarak sorunun oluşumuna katkıda bulunabilir. İshal olasılığını azaltmak için WHO şunları öneriyor: Yiyeceklerin iyice piştiğinden ve servis yapılırken hâlâ sıcak olduğundan emin olun. Eğer içme suyunun sağlıksız olma olasılığı varsa, suyu kaynatın veya eczanelerde bulunan güvenilir tabletlerle dezenfekte edin. Soyulabilir meyve ve sebzeler dışında, çiğ yiyeceklerden kaçının. WHO, “prensibi unutmayın” diyor. “Pişir, soy ya da yeme.”

Artan Yaşlı Nüfus

İnsan ailesi yaşlanıyor. Dünya Sağlık Örgütünün bir yayını olan World Health, “şu anda dünya çapında toplam sayısı 360 milyon olan 65 yaş ve üstündeki nüfusa her ay 800.000 kişinin eklendiğini” açıklıyor. Gelecek 30 yılda yaşlıların sayısının tahminen 850 milyona ulaşması bekleniyor. World Health, “uzun zamandan beri süren düşük doğurganlık oranı ve uzayan yaşam süresi” nedeniyle Avrupa ve Kuzey Amerika ülkelerinin, yaşlı nüfus oranında belirgin bir artış yaşamakta olduklarını söylüyor. Dergi, “İsveç’in, 65 yaş veya üstündeki vatandaşlarının toplam nüfusa oranının %18’den fazla olması nedeniyle dünyanın ‘en yaşlı’ nüfusuna sahip” olduğunu belirtiyor.

Ozon Azalması

Cenevre’de (İsviçre) bulunan OMM (Dünya Meteoroloji Örgütü), yeryüzünün ozon tabakasına verilen zararı azaltmak için harcanan tüm çabalara rağmen, koruyucu tabakanın incelmesinin en azından 20. yüzyılın sonuna kadar hızlanmaya devam edeceğini tahmin ediyor. Haber ajansı France-Presse’e göre, OMM’nin sonuçları 29 değişik ülkedeki 266 bilim adamının dört yıl boyunca yaptıkları gözlemlere dayanıyor. Ozona zarar veren sanayinin havaya yaydıklarını azaltmak üzere şimdiye kadar alınan önlemlerin istenen etkiyi göstermeye başladığı anlaşılıyor. Fakat OMM raporu, yeryüzünün stratosferik ozon tabakasının sağlığında “küresel ve devam eden bir bozulma” olduğunu ortaya çıkardı ve en kritik dönemin “hâlâ önümüzde olduğunu” belirterek uyardı.

Yıldızları Saymak

Hiç yıldızlı bir gecede gökyüzüne bakıp kaç tane yıldız görebildiğinizi merak ettiniz mi? Bu çok eski soru geçenlerde Sky & Telescope dergisinde ele alındı; sorunun cevabını bulmak ise tahmin edildiği kadar basit değil. Bu dergi, astronomi başvuru kitaplarına göre sıradan bir gözlemcinin, kuzey enlemlerinde, şehir merkezi dışında oldukça karanlık bir bölgede, gökyüzünde 2.862 yıldız görebileceğini belirtti. Fakat bütün bu yıldızlar, devamlı o yöredeki ufkun üzerinde değildir; çoğu doğar ve batar. Bundan başka tam tepedeyken kolay görülen birçok yıldız, ufka daha yakınken görünmez. Bunun nedeni, yıldız ışığının böyle düşük yüksekliklerde gözlemcinin gözlerine ulaşması için dünya atmosferinde daha fazla yol alması gerektiğidir. Sky & Telescope, 40° kuzey enlemindeki bir gözlemciye, yıl boyunca yaklaşık 1.809 yıldızın görüneceği sonucuna varıyor.

Çocuklar ve Savaş

Britanya Çocukları Koruyun yardım kurumunun yeni bir raporuna göre, geçen on yıl boyunca savaş, siviller özellikle de çocuklar için askerlerden daha tehlikeli oldu. Kurumun denizaşırı ülkelerdeki sözcüsünün şu sözleri Associated Press’te yer aldı: “Savaşta hayatını kaybeden her 10 kişiden dokuzu sivil. Genellikle savaşta hayatını kaybedenler çocuklardır ve gerçekten de onların savaşta hayatını kaybetme olasılığı askerlerden daha fazladır.” Yirmi beş sayfalık rapor, şu korkunç istatistikleri vererek son 10 yılda tüm dünya çocuklarına ödetilen yıkıcı faturayı hesaplıyor. Dünya çapındaki savaşlarda 1,5 milyondan fazla çocuk öldürüldü; 4 milyondan fazlası sakat kaldı, kör oldu, beyin hasarına uğradı ya da yaralandı; 12 milyondan fazlası evlerini kaybetti; 10 milyonu sığınmacı oldu; 5 milyonu sığınmacı kamplarında yaşamaya zorlandı ve 1 milyonu ailelerinden ayırıldı. Geçen 10 yılda dünyadaki her 200 çocuktan biri savaşın sarsıcı etkisini derinden hissetti ve bu duygusal rahatsızlığı yenmek için yardıma ihtiyaç duydu.

Amerika Birleşik Devletlerinde Başlıca Ölüm Nedenleri

Amerika Birleşik Devletlerinde başlıca ölüm sebepleri nelerdir? The Journal of the American Medical Association’da yayımlanan yeni bir çalışma, bir yılda ölümlere katkıda bulunan dış, yani genetik olmayan faktörleri araştırdı. İstatistiklerle ilgili geniş kapsamlı bir araştırmadan sonra bu çalışma, 1990 yılında Amerika Birleşik Devletlerindeki 2.148.000 ölümün yaklaşık 400.000’inin tütünden; 300.000’inin beslenme ve egzersiz alışkanlıklarından; 100.000’inin alkolden; 90.000’inin mikroplardan; 60.000’inin çevreyi kirleten maddeler ya da gıda ve sudaki pislikler gibi zehirli maddelerden; 35.000’inin silahlardan; 30.000’inin cinsel davranışlardan; 25.000’inin motorlu araçlardan ve 20.000’inin yasa dışı uyuşturucu kullanımından kaynaklandığı sonucunu çıkardı. Çalışma tüm bu dış etkenlerin bir yıl içindeki ölümlerin yarısına katkıda bulunduğunu gösterdi.

Tuzdaki İyot

Birleşmiş Milletler Çocuk Fonu, gıdalardaki iyot eksikliğinin en az 600 milyon insanın sağlığını etkilediğini tahmin ediyor. Bu eksiklikten etkilenenler arasında, yılda yaklaşık 100.000 bebeğin, bu yüzden kretin (şiddetli tiroit yetersizliği nedeniyle fiziksel açıdan iyi gelişmemiş ve zihinsel açıdan da yetersiz) çocuklar olarak doğduğuna ve başka 50 milyon çocuğun fiziksel ve zihinsel gelişimlerinde aksaklıklar olduğuna inanılıyor. İyot eksikliği aynı zamanda tiroit bezi şişmesi olan guatra sebep olur. İyot eksikliğini önlemek kolay ve ucuzdur, sadece iyotlu tuz kullanmak yetiyor. 1995 yılı boyunca dünyanın tuz stoklarını iyotlamak ve 2000 yılına kadar iyot eksikliği bozukluklarını gidermek üzere pek çok çaba harcanıyor.