Saç Bitleri İle İlgili Neler Bilmelisiniz?
ŞOK, utanma ve suçluluk, çocuklarında bit görülen ana-babaların tipik tepkisidir. “Bu utanç verici bir şey” diyen bir anne, şunu ekledi: “Çünkü insanların, sizin temiz olmadığınızı düşündüklerini hissediyorsunuz.”
Fakat acaba ev halkınızdan birinde bit görülürse, bu utanmak için bir sebep midir?
BİTLER ÜÇ TÜRLÜDÜR
Saç bitleri, genellikle bir buçuk milimetre, yani bir susam tanesi büyüklüğünde, çok küçük ve kanatsız böceklerdir. Renkleri grimsi mavi ile ten rengi arasındadır. Sadece kişisel temizlik yapmayanlarda görüldüğüne dair yanlış bir kanıdan dolayı, insanlar bitlenmeyi, utanç verici bir şey olarak kabul ederler. Fakat aslında saç bitleri, temiz ortamı tercih ederler ve bu yüzden, düzenli şekilde banyo yapanlar bile bit kapabilir.
Saç bitinden başka iki bit türü daha insanlarda görülebilir. Bunlar vücut biti ve genital bölge bitidir. Yakın cinsel temasla geçen genital biti, cinsel organ bölgesindeki kıllarda, koltuk altlarında, sakalda, bıyıkta ve nadiren de kirpiklerde görülebilir. Bunun boyu daha kısa olup, bir yengece benzediği için, “yengeç biti” olarak da adlandırılır.
Saç ve genital bölge bitlerinin tersine vücut biti, insanın teni üstünde yaşamaz. Daha ziyade, deriye yakın olan giyeceklerde yaşar ve beslenmek için insanın vücuduna doğru uzanır. Fazla kalabalık ve temiz olmayan şartlar içinde yaşayan insanlarda yaygın olarak görülür. Geçmişte tifüs, tekrarlayan ateş ve başka bazı hummalı hastalıkları bulaştıran bir taşıyıcı olmasına rağmen, bugün, bu hastalıklar bit yoluyla nadiren bulaşmaktadır.
PROBLEM NE ÇAPTA YAYGIN?
Archives of Dermatology (Dermatoloji [Cildiye] Arşivleri) adlı tıp dergisi şunları söylemektedir: “Pedikülosis kapitis [saç bitlenmesi], Amerika Birleşik Devletleri’nde geniş çapta yaygın bir problem haline gelmiştir; hatta bazı bölgelerde salgın hastalık boyutlarına ulaşmaktadır.” Sağlık uzmanları, Amerika Birleşik Devletleri’nde her yıl altı ile on milyon kişinin bundan etkilendiğini tahmin etmektedir.
U.S. Centers for Disease Control (Amerikan Hastalık Kontrol Merkezleri)’nin araştırmalarına göre, kontrol edilen öğrencilerin önemli bir kısmında saç biti görüldü. Miami Üniversitesi Tıp Fakültesinden Profesör David Taplin şunu söylüyor: “Bazı bölgelerde vaka oranı yüzde 40’a kadar çıkmaktadır.”
Bununla birlikte, bite yakalanma oranının yüksekliğine dair endişeler, sadece Amerika Birleşik Devletleri ile sınırlı değildir. Bilimsel bir dergi olan Discover şu raporu veriyor: “Bazı okullarda saç bitine yakalanma oranının yüzde 50 veya daha fazla olduğuna dair raporlar, Kanada Şili, İngiltere, Fransa, İtalya, Doğu Almanya, Sovyetler Birliği ve hatta Avustralya’dan bile gelmektedir.”
NASIL BULAŞIYOR?
Bitlerin uçma ya da sıçrama yetenekleri olmadığı için, bulaşma, öncelikle, bite yakalanmış bir kişiyle direkt temas, genellikle de kafa teması yoluyla olmaktadır. Pennsylvania’daki okullarda yapılan bir araştırma, bite yakalanma olaylarının yüzde 73’ünün bu yolla meydana geldiğini ortaya koydu. Bazılarına göre bu sayı çok daha yüksektir. New York Sağlık Merkezi’nin, Eklembacaklılar Yoluyla Bulaşan Hastalıklar Programı müdürü Dennis White şunu söylemektedir: “Bitlenme olaylarının yaklaşık yüzde 90’ı direkt temas vasıtasıyla olmaktadır.”
Başka birinden bit kapmanın diğer yolları ise tarak, saç tokaları, eşarp, şapka, saç bağı, havlu, stereo kulaklıklar, yüzme başlığı gibi kişisel eşyaları ortak kullanmaktır. Bunun nedeni, bitlerin barındıkları yerden ayrı bir yerde 20 saat kadar (bazılarının iddiası 48 saattir) yaşayabilmeleridir.
Bitlerin çok yaygın olmasının diğer bir nedeni ise, ana-babaların sorunla ilgilenmemeleridir. Ulusal Pedikülosis Kurumu genel müdürü Deborah Altschuler şöyle dedi: “İnsanlar, genellikle zaman ayırmayı hatırlayıp gayret göstererek, çocukların saçlarında sirke [bit yumurtası] olup olmadığını kontrol edemeyecek kadar meşguldürler.” Bu konudaki üzücü gerçek şu ki, 1980’lerde bite yakalanma olayları, cahillikten ve ilgisizlikten kaynaklanmaktadır.
AİLEYİ KORUMAK
Bite yakalanmanın temel belirtisi kaşıntıdır. Saç biti, ısırarak kafa derisini tahriş eder ve bu da kaşıntıya ve arasıra da kızarıklığa neden olur. Eğer çocuğunuzun sık sık başını kaşıdığını görürseniz, şüphelenin. Dikkatli bir kontrol için, kuvvetli ışığa ve büyütece gerek vardır. Bitler gayet hareketli olduklarından ve gözden kolayca kaçabildiklerinden, saçın kafa derisine yakın kısmına sıkıca tutunmuş olan yumurtaları (sirkeleri) arayın. Sirkeler, açık sarı ile ten rengi arasında değişen renklere sahiptir. Cilt uzmanları, yanlışlıkla sirke sanılan en az 12 değişik durumu tarif etmişlerdir. Bu yüzden, başı tam olarak muayene edebilmek için büyüteç kullanın. Ense ve kulak çevrelerine de dikkat edin.
Eğer bit ya da sirke bulunursa, özel bir şampuan, merhem ya da bit öldürücü bir ilaçla (pedikülisit) yapılan tedavi, bitleri öldürür. Yayılmalarını önlemek için, bitlenen herkes aynı zamanda bu tedaviyi uygulamalıdır. Bu yüzden, tedaviden önce bütün aile üyelerini kontrol edin.
Bit öldürücü ilaçlar, saça yapışık sirkeleri her zaman öldürmeyebilir. Kalan yumurtalar, yedi ile on gün içinde tekrar yavru verirler, bundan dolayı, sağ kalan bitleri öldürmek için ikinci kez ilaçla bir tedavi gerekebilir. Bu arada şu uyarıya da kulak verin: Bütün bit ilaçlarında, küçük dozajda olsa da, insektisit (böcek öldürücü ilaç) bulunduğundan, hatalı kullanılırsa ciddi yan etkiler görülebilir. Bunun için, imalatçı firmanın tarifnamesini dikkatle uygulayın.
Bulunduğunuz yörede bit ilacı yoksa, o zaman değişik tedavi yöntemleri kullanılabilir. Birçok uzman, sirkelerin, sık dişli özel bir tarakla temizlenmesini önermektedir. Bundan başka Klinik Dermatoloji: Teşhis ve Tedavi İçin Renkli Bir Rehber (İngilizce) adlı tıbbi yayın şu öğüdü vermektedir: “Sirkeleri saç köklerine tutturan yapışkan madde, üzüm sirkesi ile 15 dakika süreyle saça kompres yapılarak çözülebilir.”
Daha etkili bir yöntem ise saçları kestirmektir. Bazıları, kafa derisine 15 ile 20 dakika süreyle az miktarda gazyağı uygulamanın hem bitleri hem de sirkeleri öldürdüğünü gördüler. Tabii ki, burada da dikkat gereklidir, zira gazyağı tahriş edicidir ve göze kaçarsa zarar verir. Solunum yoluyla vücuda girmesi de zehirleyici olabilir. Ayrıca yakınında ateş olursa, kolaylıkla tutuşabilir.
Yataklar, giysiler ve diğer kişisel eşyaların bakımı da önemlidir. Bunları yıkadıktan sonra kurutma makinesinde en az 20 dakika kurutun. Böylece bitler ve sirkeleri öldürebilirsiniz. Şilteler, mobilya döşemeleri ve yıkanamayan diğer eşyaları elektrik süpürgesiyle temizleyerek, bit ve sirkelerden kurtarabilirsiniz. Bu bakım uğraştırıcı bir iştir ama, bit istilasını önlemek için şarttır.
Bitlenmeye karşı bağışıklık kazanmak mümkün değilse de, basit birkaç kuralı uygulamakla, bite yakalanma olasılığını büyük ölçüde azaltabilirsiniz. Aynı tarakları, fırçaları ve diğer kişisel eşyaları kullanmaktan kaçınmaları için çocuklarınızı uyarın. Mümkünse ayrı yataklarda yatmalarını sağlayın. Kafa temasını azlatmak için, uzun saçlar ya örülmeli ya da at kuyruğu yapılmalıdır. Son olarak, eğer çocuğunuzda bit bulursanız, paniğe kapılmayın. Bitlenme ender olarak ciddi bir derttir. Kaldı ki, zaten çok yaygındır ve insanların saklamayı çok iyi becerdikleri sırlardan biridir.
[Sayfa 27’deki çerçeve]
Yüzyılların Sorunu
Saç bitleri, binlerce yıldan beri insanların başına bela olmuştur. THE MEDİCAL POST dergisinin 15 Kasım 1988 tarihli sayısı şunu belirtiyor: “Mısırlı mumyaların, Kolomb öncesi dönemde Peru’daki ve tarih öncesi dönemde güneybatı Amerika’daki Kızılderililerin saçlarında bit bulunmuştur.
Şimdi olduğu gibi o zaman da, bitler, krallara, rütbeye ve dinsel mevkie hiç saygı göstermemişlerdir.
Hirodes’in sarayından, Masada etrafındaki antik yerleşim merkezlerinden ve bilinen en eski Mukaddes Kitap el yazmaları olan Ölü Deniz tomarlarının çıkarıldığı Kumran’daki mağaralardan alınan saç numunelerinde ve taraklarda çok miktarda bite rastlanmıştır.”
Binlerce yıl önce kullanılan sirke tarakları, bugün kullanılanlara çok benzemektedir. Taraklar, genellikle tahtadan yapılırdı, ama Megiddo’daki eski sarayın içinde fildişi taraklar da bulundu. Müzelerdeki sirke tarakları yakından incelendiğinde, üzerlerinde çok sayıda bit ve sirkenin olduğu gözlendi.
Hassadah-İbrani Üniversitesi tıp fakültesinden Dr. Kosta Mumcuoğlu gözlemlerini şöyle dile getirdi: “Taraklardaki bit ve sirke sayısına bakılırsa, bunların, ne kadar etkili birer bit ayıklayıcı alet olduğu ortaya çıkmaktadır.”
[Sayfa 28’deki resim]
Saç biti (çok büyütülmüş resim)