Bogadi—Bakeresete ba Tshwanetse go bo Leba kung?

Ngwao ya bogologolo ya go duela bogadi a santse a dirwa mo dinageng tse dintsi. mo mabakeng a mantsi, go duelwa ka madi, gammogo le ka dimpho tsa tlhwatlhwa e e kwa godimo. tlhwatlhwa e farologana go ya ka mafelo, le go ya ka malapa, go ikaegilwe ka maemo a motho a botshelo, thutego, le mabaka a mangwe. mo dinageng tse dingwe bo tlhomilwe ke molao lemororo a le batho ba sekae fela ba ba dirisang tlhwatlhwa e e beilweng.

Go akanyetsa seno ka kelotlhoko go bontsha gore ngwao eno ya gompieno a kopanyeletsa seo se fetang fela go duela bogadi. Ka jalo, go botlhale go akanyetsa gore seno se go ama jang jaaka Mokeresete.

Kwa Papua New Guinea, bogadi bo tshwana fela le go fudusa dithoto go tswa mo lelapeng le lengwe, eleng lelapa la gaabo monyadi go ya go setlhopha se se tshwanang mo letlhakoreng la monyadiwa. Tuelo a ka tloga go R250 go ya go R115 000, go ikaegile ka gore lelapa la gaabo monyadi le itsholetse go le kana kang. Kwa Sri Lanka, go dirwa se se farologaneng. Batsadi ba monyadiwa ba naya monyadi mpho nngwe. Seno se ka akareletsa majana a a tlhokegang, dithoto, ntlo, kana madi. E le gore dithoto tseo di seke tsa tswa mo lapeng, go tlwaelegile gore motho a nyale ntsalae.

Mo dikarolong tse dintsi tsa Afrika, tuelo eno ke a nngwe ya dilo tseo ka tlwaelo di tlhokegang go dira gore kgolagano ya lenyalo e nne e e feletseng le gore a amogelwe. “Gareng ga BaIgbo,” go bua jalo rre wa MoNigeria yo morwadie a neng a baakanyediwa lenyalo, “go duelwa ga bogadi go a tlhokega gore lenyalo leo le amogelwe mo morafeng. Go bo amogela ke tshupo ya gore lelapa loorramosetsana le a dumalana. Bo kgotsofatsa kgopolo ya batho ka lenyalo. Ka lebaka leno, le eleng fa lenyalo le ka direlwa kwa kerekeng kana la kwadisiwa kwa pusong ga le kake la lejwa a le lone ke batho ba lefelo leo fa bogadi bo sa duelwa.”

Ka moo Seno se ka Amang Rre ka Gone

Mo bathong bano ba Afrika, tuelo eno a ne e ntse a le bosupi jwa gore monna o ka kgona go tlamela lelapa. Maloko a lelapa la gagwe a ne a etela batsadi ba mosetsana go ya go buisana ka bogadi. Mo dinageng tse dintsi ga go tlhole go dirwa jalo, ka jaana jaanong borre tota ba batla madi a a kwa godimo a ba ka kgonang go a bona. Go batliwa ditlhwatlhwa tse di tlogang go mo a ka nnang R30, eo e tlhomilweng ka molao kwa dikarolong dingwe tsa Nigeria, go fitlha go R3 500. Go lebelelwa gore go ntshiwe madi le dimpho le eleng pele ga ketelo ya ntlha ya batsadi ba monyadi. Jalo, jaaka kwa Zaire, go ka nna ga tshwanela go duelwa mo go oketsegileng go “bula rre molomo,” ke gore, go mo dira gore a buisane ka bogadi jwa ngwana wa gagwe. Le eleng morago ga gore go duelwe tlhwatlhwa e e rileng, go ka nna ga batliwa dituelo tse dingwe gape le dimpho.

Ditlwaelo tse di ntseng jalo di ka nna tsa tlhotlheletsa bopelotshetlha mo mading. Lefa go le jalo, Bibela a bua jaana: “Go rata madi ke moewe oa mashula mafiwe le mafiwe aotlhe.” (1 Timotheo 6:10) Ka ntlha ya bopelotshetlha, batho ba ka fetoga baikgagapeledi, mme seno se dira gore motho a seka a amogelwa ke Modimo. Bibela a re bolelela gore “motho yo o pelotshetlha—seo se rayang moobamedi wa medimo ya disetwa—ga a kitla a rua bogosi jwa ga Keresete le jwa Modimo.”—Baefesia 5:5, NW; bapisa Diane 20:21; 1 Bakorintha 5:11; 6:10.

Lefa go le jalo, ga go sepe se se phoso ka go ntsha bogadi jaaka sengwe seo o lebogelang g a ka nna a leba tuelo eno jaaka e e tshwantshetsang go anaanela ga gagwe katiso eo a filweng yo a tlileng go mo nyala. Lefa go ntse jalo, batsadi bangwe ba leka go bona ditshenyegelo tsotlhe tsa bone, ba ikutlwa gore morwadiabone yo o nyetsweng ga a kitla a ba thusa go ruta bana ba babotlana. Batsadi ba ba jalo ba batla bogadi jo bo kwa godimo jo bo ka kgonegang, jaaka ekete bana ba bone ke dithoto tse di rekisiwang. Mme ba ne ba tshwanetse go godisa bana ba bone ka tsela e e molemo. Ba tshwanetse go ipelela go bo ba diragaditse boikarabelo jono, eseng mo go boneng gore ba ka bona madi kana tlotlomalo go le kana kang ka bogadi jo bo kwa godimo. Go na le go dira gore batsadi ba akanye ka dilo tse di bonalang tseo bana ba bone ba ka di ba leretseng, Bibela a bua jaana: “Bana ga baa chwanela go beela batsadi ba bonb, ha a se batsadi go beela bana.”—2 Bakorintha 12:14.

Borre ba bangwe ba ba ipitsang Bakeresete gantsi ga ba tlhokomele boemo jwa madi jwa Bakeresete ba basha bao ba ba nyalelang. Ebu, go na le mabaka ao mo go one borre ba ba ntseng jalo ba ileng ba gana go tsaya madi ao bakaulengwe ba bone ba Bakeresete ba neng ba batla go a ba neela ka go bo banna ba lefatshe ba ne ba ka ba naya madi a a fetang ao? Bangwe ba letla bamasika a bone ba lefatshe gore a nne bone ba dirang ditumalano, bao go tswa foo ba batlang bogadi jo bo kwa godimo. Fa dipuisano tseno di ntse di tswelela, seemo se ka nna sa dira gore basha ba wele mo kgokafalong. Seno ke seo se diragalang mo bathong ba lefatshe. Gantsi basha ba ba katlegileng tlhogo bao ba dirisa go ithwala jaaka mokgwa o o bonolo o o ka dirang gore lelapa looramosetsana le amogele seo monyadi a ka se ba nayang.

Bakeresete ga ba a tshwanela go dira jalo. Lefoko la Modimo le iletsa kgokafalo, mme ba ba bo dirang ba ka lelekwa mo phuthegong. (1 Bakorintha 6:9; Bahebera 13:4) Rre ga a kake a re ga a na molato fa ka boikgagapeledi go batla ga gagwe madi a a kwa godimo go ile ga dira gore morwadie a wele mo boitsholong jo bo sa siamang. Molato o o ntseng jalo o ka ama boemo jwa gagwe mo phuthegong fela thata. Ka mo go tshwanang, go amogela madi a bogadi a ka ne a le a a kana kang go tswa mo mothong wa lefatshe a le gore a tle a nyale ngwana wa mosetsana wa Mokeresete yo o ineetseng ga go dumalane le tsamaiso ya bolegodimo. Go dira seno go ka dira gore mokaulengwe a latlhegelwe ke ditshiamelo dingwe tse di kgethegileng mo phuthegong. Batsadi ba Bakeresete ba tshwanetse go eletsa gore basha ba bone ba nne ba ntse ba nonofile mo phuthegong ya Bokeresete mme ba tshwanetse go ba thusa gore ba nne le boitsholo jo bo siameng. Ba tshwanetse go eletsa gore bomorwadiabone ba nne le manyalo a a itumetseng “mo Morenen hela,” le banna bao le bone ba ratang Jehofa mme ba tlotla melao le melaometheo ya gagwe fela thata.—1 Bakorintha 7:39.

Ga se Bokeresete go tsaya bogadi jaaka tsela ya go dira madi ka ngwana wa gago, ka boikgagapeledi o batla go feta seo se tshwanetseng. Rre wa Mokeresete o tshwanetse go itlhokomela gore a se nne pelotshetlha le bogagapa, ka jaana seno se ka nna sa ama bomoya jwa gagwe le ditshiamelo tse a nang le tsone mo phuthegong.—1 Bakorintha 6:9, 10.

Ka mo go kgatlhisang, borre ba bantsi ba Bakeresete ba ile ba bontsha go akanyetsa fa ba ne ba batla bogadi, mme seno se bontsha boikutlo jo bo siameng. Ba bangwe ba ile ba ba ba seka ba kopa bogadi gotlhelele, a le gore ba itise mo go sa diriseng ngwao eno sentle le go tsoseng mathata a semoya.

Ka moo Seno se ka Amang Monyadi le Monyadiwa ka Gone

Mo makgetlong a mantsi, tlhwatlhwa a batsadi ba neng ba a baya jaaka bogadi a ile ya tlhotlhelediwa ke bopelotshetlha jwa mosetsana. Go na le ba ba batlang lenyalo la madi a a kwa godimo le le le maphatsiphatsi, ba sa jese batsadi ba bone diwelang ka seno. Ba bangwe ba batla gore batsadi ba bone ba ba rekele dilo tse di tlhwatlhwakgolo tseo ba ileng go di dirisa kwa legaeng le lesha. Rre a ka nna a fitlhela go tlhokega gore a oketse bogadi gore a fitlhelele dilo tseno.

Kwa morago, seno, se dira gore monyadi a simolole botshelo jwa gagwe jwa lenyalo a na le dikoloto tse dintsi tse di tlisitsweng ke lenyalo le le kwa godimo le dilwana tse di tlhwatlhwa-kgolo tsa ntlo. Lefoko la Modimo la re “botlhale yo bo cwafi kwa godimo . . . bo [dira ka tlhaloganyo, NW].” Banyalani ba basha ba tshwanetse go letla ‘go dira ka tlhaloganyo ga bone go itsiwe mo bathong botlhe’ ka go rulaganya lenyalo le le ka sekeng la rwesa ope mokgweleo o mogolo wa madi.—Yakobe 3:17; Bafilipi 4:5.

Morago ga lenyalo, mosadi a ka nna a simolola go lekanya lerato la monna wa gagwe ka madi ao a a ntshitseng bogadi. O ka nna a ikutlwa a sa bolokesega fa a duetse madi a mannye. O ka nna a akanya gore fa a sa tlhole a mmatla mme a batla go mo koba, o tla dira jalo kwantle ga ketsaetsego, ka a sa tshwenyege go ka latlhegelwa ke madinyana a mannye a o a duetseng. Ke boammaaruri gore banna bangwe ba ne ba busetsa basadi ba bone kwa batsading ba bone ka mabaka a a farologaneng, a a tshwanang le go bo ba ne ba sa tshole bana kana ba se boikokobetso. Seno se tlhotlhelediwa ke bao ba rayang monna yo monnye yo o duetseng bogadi ba re: “O rekile mosadi.” Fa a duetse tlhwatlhwa e e kwa godimo, a ka nna a leba mosadi wa gagwe jaaka motlhanka yo o rekilweng go na le tsala e a atamalaneng nayo thata. Gape, ka mabaka a a farologaneng, borre bangwe ba ile ba busa bogadi mme ba pateletsa bana ba bone go tlogela banna ba bone.

Go na le bao ba tatalalang ka go re bogadi jo bo kwa godimo bo thusa go thibela seno ka go bo go se motlhofo gore o busediwe kana o buse madi a mantsi ao. Ba ikutlwa gape gore tlhwatlhwa e e kwa godimo a thusa go fokotsa manyalo a basha, ereka go tsaya lobaka gore monna a kgone go kokoanya madi a go nyala. Dikakanyetso tseno, ba ikutlwa gore di felela ka borre ba ba godileng ba ba nang le maikarabelo le manyalo a a nonofileng.

Lefa seno se ka nna boammaaruri ka dinako tse dingwe, go nonofa ga lenyalo la Bokeresete ga go a tshwanela go ikaega ka go akanyetsa dilo tse di bonalang. Go ikanyega ga monna wa Mokeresete ga go a tshwanela go ikaega ka gore a ka latlhegelwa go le kae ke dilo tse di bonalang fa lenyalo le senyega. Go na le moo, o tshwanetse go kaelwa ke molaomotheo ono wa Dikwalo o o reng: “Se se kopancwefi ke Modimo, a se se kgaogafiwe ke motho.” (Mathaio 19:6) Go na le go leba mosadi wa gagwe jaaka thoto e e rekilweng, banna ba laelwa go ‘ba naya tlotlo.’ (1 Petere 3:7) Jesu o ne a bolela gore monna le mosadi, ba nna “nama a le Awe hela,” fa ba nyalana. (Mathaio 19:5; Genesise 2:24) Bibela a kgothaletsa banna go rata basadi ba bone, go ba pepetletsa le go ba tlhokomela, fela jaaka ba dira ka mebele ya bone. (Baefesia 5:28, 29) Mo godimo ga moo, lerato la monna le tshwanetse go bontshiwa ka tsela eo a tshwarang mosadi wa gagwe ka yone mo dingwageng tsa morago ga lenyalo. Lefa monna a duetse bogadi kana a sa bo duela, fa a tlhokomela mosadi wa gagwe mme a ikanyega mo go mo rateng ga gagwe, a mongwe a ka belaela gore o a mo rata?

Bogadi bo ka nna jwa ama tsela eo monna a lebang batsadi ba mosadi wa gagwe ka yone. Fa a duetse bogadi jo bo kwa godimo, a ka nna a swetsa ka gore ga a sa tlhola a ba kolota sepe, lefa ba ka tlhoka sengwe. Lefa go le jalo, Bibela a bua jaana: “Ha mosadi moñwe eo motlholagadi a na le bana, kgotsa ditlogolo, a bauo ba ithute pele go ichupa bopelonomi mo go ba ga bone, le go leboga batsadi ba bone: gonne mo, go lebosega mo mathloñ a Modimo.” (1 Timotheo 5:4) Bakeresete ba latela kgakololo eno, mme bothata bo ka nna gone fa monna a letlelela ntlha ya gore o duetse bogadi jo bo kwa godimo go faposa tlhaloganyo ya gagwe mo boikarabelong jono.

Nna le Pono e e Lekalekaneng

Ditlwaelo dingwe tse di amanang le bogadi di ka nna tsa direla monna yo mmotlana yo o batlang go nyala kgaitsadi wa gagwe wa semoya yoo batsadi ba gagwe eseng Bakeresete mathata mangwe a a kgethegileng. Ba ka nna ba batla gore a kopanele mo ditlwaelong dingwe tse di theilweng mo go obameleng baswi le go dumela mo go sa sweng ga moya. (Moreri 9:5, 10; Esekiele 18:4) Mme a o ka dira seno kwantle ga go latlhegelwa ke kamogelo ya Modimo le masego ao Jehofa a a beetseng ba ba ‘itshepisitseng meya ya bone ka go ineela mo boammaaruring’? (1 Petere 1:22; Tshenolō 18:4) Mokeresete yo o ineetseng fa a lebagane le ditopo tse di jalo, o tshwanetse go ikemisetsa ka metlha go “utlwa Modimo bogolo go batho.”—Ditihō 5:29.

Dikakgelo tse di fa godimo mabapi le boikgagapeledi, go tila kgokafalo, le go nyala modumedikawena fela di dira fela ka go tshwana le fa batsadi ba monyadiwa a le bone ba ntshang mpho e e ntshiwang ke monyadi. Mosetsana wa Mokeresete gammogo le batsadi ba gagwe ba tshwanetse gore ba seka ba kaelwa ke ditekanyetso tsa lefatshe fa ba tlhopha monna. Go nyala motho yo eseng Mokeresete ke go tsuologela Modimo. O ne a bolelela Baiseraele ka Moshe jaana: “U seka ua nyalana nabo: nwana oa gago oa mosetsana a se ka ua mo naea nwana oa bone oa mosimane, le gona a se ka ua tseisa nwana oa gago oa mosimane nwana oa bone oa mosetsana.” (Duteronome 7:3, 4; 1 Bakorintha 7:39) Go bonala sentle gore go tla bo go sa tshwanela gore makawana a Bakeresete kana makgarebe a anamise mo dikoranteng gore ba batla balekane ba ba tshwanetseng ba lenyalo. Ba tshwanetse go batla balekane ba ba tshwanetseng mo gare ga bakaulengwe le bokgaitsadi ba bone ba Bakeresete.

Lenyalo ke paakanyetso e e boitshepo ya ga Jehofa, mme rotlhe re tshwanetse go kaelwa ke seo a se buang ka lone mo Lefokong la gagwe. Go rata Jehofa, bana ba rona, le badumedikarona, ka lerato le le tukang go tshwanetse go re tlhotlheletsa go tlogela ditlwaelo dipe fela tse di sa dumalaneng le se se siameng le se se molemo. (Pesalema 119:105; Bahebera 4:12) Ba ba letlelelang Lefoko la ga Jehofa go ba kaela fa ba dira ditshwetso eseng fela tse di mabapi le bogadi le mpho e e ntshiwang ke ba gaabo monyadiwa mme le mo dikgannyeng tsotlhe tsa botshelo ba tla ikamogelela masego a ga Jehofa.—Diane 10:22.