Feto Kristaun merese simu gaba no respeitu
“Imi laʼen sira, kontinua moris . hamutuk ho imi-nia feen hodi komprende sira. Hatudu respeitu ba sira tanba feto sira fraku liu imi, hanesan vazu neʼebé fraku.”—1 PEDRO 3:7.
1, 2. (a) Bainhira Jesus koʼalia ho feto Samaria ida, feto neʼe no dixípulu sira-nia reasaun mak oinsá, no tanbasá? (Haree mós nota-rodapé.) (b) Hodi haklaken ba feto Samaria, Jesus hatudu saida?
IHA loron ida besik tinan 30 EC nia rohan, Jesus fó sai ninia hanoin kona-ba feto sira. Dadeer tomak nia laʼo iha área Samaria no toʼo sidade Sikar. Nia sente kole, hamlaha no hamrook. Bainhira nia tuur hela besik bee-posu, feto Samaria ida mai atu kuru bee. Jesus hatete ba nia: “Fó bee mai haʼu atu hemu.” Feto neʼe hakfodak no husu: “Ita ema Judeu no haʼu feto Samaria, tanbasá mak Ita husu bee husi haʼu?” Dixípulu sira bá sosa hahán ruma no bainhira sira fila ba bee-posu, sira mós hakfodak no hanoin tanbasá Jesus “koʼalia hela ho feto ida”.—João 4:4-9, 27.
2 Tanbasá feto neʼe husu pergunta no dixípulu sira mós hakfodak? Razaun ida mak tanba feto neʼe mak ema Samaria, no ema Judeu la gosta ransu ho ema Samaria. (João 8:48) Maibé iha mós razaun seluk. Iha tempu neʼebá, relijiaun Judeu nia mestre sira hanorin katak la diʼak ba mane atu koʼalia ho feto iha fatin públiku.a Maski nuneʼe, Jesus la dala an atu haklaken ba feto neʼe, no fó-hatene katak nia mak Mesias. (João 4:25, 26) Jesus hatudu katak nia la husik ema nia tradisaun fó influénsia ba nia, inklui tradisaun neʼebé hatún feto sira. (Marcos 7:9-13) Duké hatún, nia hatudu husi ninia liafuan no hahalok katak feto sira merese simu gaba no respeitu.
Oinsá Jesus trata feto?
3, 4. (a) Jesus halo saida ba feto neʼebé kona ninia roupa? (b) Oinsá mak Jesus hatudu ezemplu diʼak ba mane Kristaun, liuliu ba katuas sira?
3 Jesus hanoin ema seluk. Nia hatudu ida-neʼe liuhusi dalan neʼebé nia trata feto sira. Loron ida, feto ida neʼebé moras raan suli ba tinan 12 hakbesik ba Jesus iha ema-lubun nia leet. Tuir ukun-fuan, ema neʼebé iha moras hanesan neʼe mak la moos, no labele besik ema seluk. (Levítico 15:25-27) Maibé tanba feto neʼe hakarak tebes atu hetan kura, nia hakbesik ba Jesus husi kotuk. Bainhira nia kona Jesus nia roupa, ninia moras sai diʼak kedas! Maski Jesus iha dalan atu bá Jairo nia uma hodi kura ninia oan-feto neʼebé moras todan, Jesus para. Nia sente katak ninia kbiit sai husi nia, tan neʼe nia hateke ba ema-lubun atu buka sé mak kona nia. Ikusmai, feto neʼe hakneʼak ho nakdedar no fó sai katak nia mak kona Jesus. Jesus hirus nia tanba nia besik ema seluk ka la husu lisensa uluk antes kona Jesus nia roupa ka lae? Lae, ho laran-diʼak, Jesus hatete ba nia: “Haʼu-nia oan-feto, ó-nia fiar mak halo ó sai diʼak.” Neʼe mak dala ida deʼit neʼebé Jesus bolu feto ida nuʼudar “oan-feto”. Ita fiar katak liafuan neʼe halo feto neʼe sente kmaan duni!—Mateus 9:18-22; Marcos 5:21-34.
4 Jesus komprende prinsípiu husi Ukun-Fuan duké haree deʼit ba mandamentu, tan neʼe nia hatene katak laran-sadiʼa no hanoin ema mak importante. (Kompara ho Mateus 23:23.) Jesus nota feto neʼe nia situasaun susar no komprende katak fiar mak book feto neʼe atu kona ninia roupa. Neʼe mak ezemplu diʼak ba mane Kristaun, liuliu ba katuas sira. Porezemplu, se irmán ida hasoru problema pesoál ka susar ruma, katuas sira labele haree deʼit ba ninia hahalok ka liafuan, maibé sira presiza buka-hatene ninia situasaun no motivu. Hodi halo nuneʼe, katuas sira bele komprende katak importante liu atu hatudu pasiénsia no laran-diʼak duké fó konsellu ba irmán neʼe.—Provérbios 10:19; 16:23; 19:11.
5. (a) Tuir mestre relijiaun Judeu nia hanorin, feto sira la merese atu halo saida? (Haree nota-rodapé.) (b) Bainhira Jesus moris hiʼas, sé mak hasoru uluk nia no fó sasin kona-ba nia?
5 Tuir mestre relijiaun Judeu nia hanorin, feto sira la merese atu fó sasin iha kazu legál.b Maibé hanoin toʼok saida mak akontese iha loron 16 Nisan tinan 33 EC bainhira Jesus moris hiʼas. Sé mak hasoru uluk Jesus iha dadeer-saan no fó sasin ba dixípulu sira seluk katak Naʼi Jesus moris hiʼas ona? Neʼe mak feto sira neʼebé la husik Jesus mesak bainhira nia mate iha ai-riin.—Mateus 27:55, 56, 61.
6, 7. (a) Jesus hatete saida ba feto sira neʼebé bá ninia rate? (b) Mane sira-nia reasaun mak oinsá bainhira rona feto sira-nia liafuan? Ita bele aprende saida?
6 Iha dadeer-saan iha loron primeiru ba semana neʼe, Maria Madalena no feto balu tan bá rate atu tau buat morin iha Jesus nia mate-isin. Maibé sira haree rate mamuk, no Maria halai atu bá fó-hatene Pedro no João. Feto sira seluk nafatin iha rate. Lakleur, anju ida mosu no hatete katak Jesus moris hiʼas ona, no dehan: “Bá fó-hatene ninia dixípulu sira.” Bainhira sira iha dalan atu lori notísias neʼe, Jesus rasik mós mosu ba sira no dehan: “Bá fó-hatene haʼu-nia maun-alin sira.” (Mateus 28:1-10, nota; Marcos 16:1, 2; João 20:1, 2) Maria Madalena seidauk hatene buat neʼebé akontese, tan neʼe nia fila fali ba rate neʼebé mamuk ho laran-triste tebes. Iha momentu neʼe, Jesus mosu ba Maria. Bainhira Maria rekoñese katak neʼe mak Jesus, Jesus hatete: “Bá hasoru haʼu-nia maun-alin sira no dehan ba sira: ‘Haʼu sei saʼe ba haʼu-nia Aman no imi-nia Aman, ba haʼu-nia Maromak no imi-nia Maromak.’”—João 20:11-18; kompara ho Mateus 28:9, 10.
7 Tuir loloos, Jesus bele mosu uluk ba Pedro, João, ka mane sira seluk. Maibé nia hili atu mosu uluk ba feto sira no fó knaar ba sira atu sai sasin kona-ba ninia moris-hiʼas ba mane sira. Oinsá ho mane sira-nia reasaun? Bíblia konta: “Apóstolu no dixípulu sira seluk hanoin katak liafuan neʼebé feto sira-neʼe hatete mak lia bulak, entaun sira la fiar.” (Lucas 24:11) Karik susar ba mane sira-neʼe atu fiar tanba feto mak koʼalia. Ita la hatene ho loloos, maibé ikusmai sira hetan evidénsia barak katak Jesus moris hiʼas ona. (Lucas 24:13-46; 1 Korinto 15:3-8) Nuneʼe mós ho ohin loron, diʼak se mane Kristaun sira rona didiʼak kuandu irmán sira fó sai sira-nia hanoin.—Kompara ho Génesis 21:12.
8. Jesus hatudu saida liuhusi dalan neʼebé nia trata feto sira?
8 Kuandu ita haree oinsá Jesus trata feto sira, neʼe halo ita sente kmaan no kontente. Nia hanoin feto sira-nia diʼak no hatudu balansu hodi la gaba demais no mós la hatún sira. (João 2:3-5) Liuhusi ninia hahalok, nia hatudu katak nia la simu mestre relijiaun Judeu nia tradisaun neʼebé hatún feto sira-nia dignidade no halo Maromak nia Liafuan sai folin-laek. (Kompara ho Mateus 15:3-9.) Hodi trata feto sira ho respeitu, Jesus hatudu sai Maromak nia hanoin kona-ba dalan neʼebé diʼak atu trata feto sira. (João 5:19) Jesus mós hatudu ezemplu diʼak ba mane Kristaun atu banati-tuir.—1 Pedro 2:21.
Jesus nia hanorin kona-ba feto sira
9, 10. Oinsá mak ema Jesus hatudu katak nia la tuir mestre relijiaun Judeu nia tradisaun, no oinsá Jesus hatán ba ema Farizeu sira-nia pergunta kona-ba soe-malu?
9 Jesus la tuir mestre relijiaun Judeu nia tradisaun, no nia hatudu respeitu ba feto sira laʼós deʼit liuhusi ninia hahalok, maibé mós liuhusi ninia hanorin. Haree toʼok saida mak nia hanorin kona-ba soe-malu no sala seksuál.
10 Loron ida, ema Farizeu sira husu pergunta ba Jesus hodi dehan: “Tuir ukun-fuan, mane ida bele soe malu ho ninia feen tan razaun naran deʼit ka lae?” Tuir Evanjellu Marcos, Jesus hatán: “Ema naran deʼit neʼebé soe ninia feen no kaben fali ho ema seluk, nia halo adultériu no la hatudu laran-metin ba ninia feen [só deʼit kuandu feen halo sala seksuál mak ninia laʼen bele soe nia] no se feto ida soe malu tiha ho ninia laʼen no kaben fali ho mane seluk, feto neʼe halo adultériu.” (Marcos 10:10-12; Mateus 19:3, 9) Jesus nia liafuan hatudu katak nia respeitu feto sira-nia dignidade. Oinsá?
11. Jesus nia liafuan “só deʼit kuandu feen halo sala seksuál” hatudu saida kona-ba arranju kaben nian?
11 Primeiru, hodi hatete “só deʼit kuandu feen halo sala seksuál” (tuir Evanjellu Mateus), Jesus hanorin katak arranju kaben nian mak buat neʼebé sériu no labele soe malu ho razaun kiʼik. Iha tempu neʼebá, ema barak simu mestre relijiaun Judeu nia hanorin katak mane bele soe ninia feen ho razaun kiʼik hanesan teʼin la diʼak ka koʼalia ho mane oin-foun. Dala ruma mane mós soe nia feen tan deʼit hetan feto neʼebé bonita liu! Matenek-naʼin ida kona-ba Bíblia hatete: “Bainhira Jesus hatete ida-neʼe, . . . nia defende feto sira hodi hadiʼa ema nia hanoin kona-ba arranju kaben nian.” Tuir loloos, moris kaben nian mak arranju neʼebé permanente no bele halo feto sira sente seguru.—Marcos 10:6-9.
12. Kuandu Jesus hatete “halo adultériu no la hatudu laran-metin ba ninia feen”, nia fó sai ideia saida?
12 Segundu, hodi hatete “halo adultériu no la hatudu laran-metin ba ninia feen”, Jesus fó sai ideia foun neʼebé mestre relijiaun Judeu sira la rekoñese iha tribunál. Neʼe mak kuandu laʼen ida halo adultériu, nia halo sala hasoru ninia feen. Livru ida neʼebé esplika kona-ba Bíblia hatete: “Tuir mestre relijiaun Judeu nia hanorin, kuandu feen ida halo adultériu, nia halo sala hasoru ninia laʼen. Maibé kuandu laʼen ida halo relasaun seksuál ho mane seluk nia feen, laʼen neʼe halo sala hasoru mane neʼe. Laʼen neʼe nunka halo sala adultériu hasoru ninia feen. Maibé Jesus fó sai katak laʼen no feen iha obrigasaun neʼebé hanesan. Hodi fó sai ideia neʼe, Jesus foti aas feto sira-nia pozisaun no dignidade.”—The Expositor’s Bible Commentary.
13. Oinsá mak Jesus hatudu katak mane no feto iha direitu neʼebé hanesan kona-ba soe-malu?
13 Terseiru, hodi hatete “se feto ida soe malu tiha ho ninia laʼen”, Jesus rekoñese feto nia direitu atu soe ninia laʼen neʼebé la laran-metin. Ema iha tempu neʼebá hatene kona-ba toman hanesan neʼe, maibé sira neʼebé iha ema Judeu nia ukun-fuan okos la halo ida-neʼe.c Sira-nia toman mak “mane bele soe nia feen kuandu mane neʼe hakarak maski ninia feen lakohi, maibé feto la iha direitu atu halo nuneʼe ba ninia laʼen”. Maski nuneʼe, Jesus hanorin katak mane no feto hotu iha direitu neʼebé hanesan.
14. Buat neʼebé Jesus hanorin hatudu saida kona-ba ninia Aman?
14 Jesus nia hanorin hatudu katak nia hanoin feto sira. Tan neʼe, la susar atu komprende tanbasá feto balu kontente hodi uza sira-nia rikusoin rasik atu fó apoiu ba Jesus. (Lucas 8:1-3) Jesus hatete: “Buat neʼebé haʼu hanorin ba imi laʼós haʼu-nian, maibé husi Ida neʼebé haruka haʼu mai.” (João 7:16) Liuhusi buat neʼebé Jesus hanorin, nia haleno ninia Aman Jeová nia domin ba feto sira.
“Hatudu respeitu ba sira”
15. Apóstolu Pedro fó matadalan saida ba laʼen sira?
15 Apóstolu Pedro haree ho matan rasik oinsá Jesus trata feto sira. Liutiha maizumenus tinan 30 bainhira Pedro ho domin fó konsellu ba feen sira, nia mós hakerek: “Imi laʼen sira, kontinua moris hamutuk ho imi-nia feen hodi komprende sira. Hatudu respeitu ba sira tanba feto sira fraku liu imi, hanesan vazu neʼebé fraku, tanba sira mós sei simu prezente moris nian nuʼudar liman-rohan hamutuk ho imi. Se imi la halo nuneʼe, Maromak sei la rona imi-nia orasaun.” (1 Pedro 3:7) Bainhira Pedro dehan “hatudu respeitu ba sira”, neʼe katak sá?
16. (a) Liafuan Gregu neʼebé tradús nuʼudar “respeitu” signifika saida? (b) Iha tempu neʼebé Jesus nakfila an, oinsá mak Jeová hatudu respeitu ba nia, no ita bele aprende saida?
16 Tuir matenek-naʼin ida neʼebé esplika kona-ba liafuan, liafuan Gregu neʼebé tradús nuʼudar “respeitu” iha versíkulu neʼe signifika “folin no valór”. Liafuan neʼe bele mós tradús nuʼudar “prezente” no “folin-boot”. (Apóstolu 28:10; 1 Pedro 2:7) Atu aprende “hatudu respeitu” katak sá, diʼak atu buka-hatene oinsá Pedro uza liafuan neʼebé hanesan iha 2 Pedro 1:17. Bainhira Pedro konta kona-ba tempu neʼebé Jesus nakfila an, nia hatete: “[Jesus] simu respeitu no glória husi Aman Maromak kuandu Maromak glória nian dehan liafuan tuirmai neʼe ba nia: ‘Neʼe mak haʼu-nia Oan-Mane neʼebé haʼu hadomi, neʼebé halo haʼu-nia laran kontente.’” Bainhira Jesus nakfila an, Jeová hatudu respeitu ba nia hodi fó sai ba ema seluk katak Nia kontente ho Ninia Oan. (Mateus 17:1-5) Mane neʼebé hatudu respeitu ba ninia feen sei la hatún ka hamoe nia. Maibé liuhusi liafuan no hahalok, mane neʼe hatudu ho klaru katak nia hafolin ninia feen, no nia halo ida-neʼe iha ema seluk nia oin no mós kuandu ema seluk la haree.—Provérbios 31:28-30.
17. (a) Tanbasá feto Kristaun merese simu respeitu? (b) Tanbasá mane ida labele hanoin katak nia mak folin-boot liu fali feto?
17 Tuir Pedro nia matadalan, laʼen Kristaun sira presiza hatudu respeitu ba sira-nia feen laʼós tanba laʼen sira mak hatudu laran-diʼak, maibé tanba feen sira iha direitu atu simu respeitu. Tanbasá mak feen sira merese simu respeitu? Pedro hatete: “Tanba sira mós sei simu prezente moris nian nuʼudar liman-rohan hamutuk.” (Roma 8:16, 17; Galásia 3:28) Iha tempu uluk, mane no feto hotu neʼebé simu Pedro nia karta iha esperansa atu bá lalehan. Sira-nia responsabilidade iha kongregasaun la hanesan, maibé ikusmai sira sei ukun hamutuk ho Kristu iha lalehan. (Apokalipse 20:6) Nuneʼe mós ohin loron, maski maioria husi Maromak nia povu iha esperansa atu moris iha mundu, maibé se mane Kristaun ida hanoin katak nia mak folin-boot liu fali feto tanba nia iha knaar oioin iha kongregasaun, ninia hanoin mak sala duni. (Kompara ho Lucas 17:10.) Iha Jeová nia haree, mane no feto hanesan deʼit tanba Jesus nia sakrifísiu fó oportunidade neʼebé hanesan ba sira hotu, neʼe mak atu sai livre husi sala no mate, no hetan esperansa atu moris ba nafatin.—Roma 6:23.
18. Pedro fó tan razaun importante saida atu laʼen ida hatudu respeitu ba ninia feen?
18 Pedro mós fó tan razaun importante ida tanbasá laʼen tenke hatudu respeitu ba ninia feen. Se laʼen ida la halo nuneʼe, ‘Maromak sei la rona ninia orasaun’. Tuir matenek-naʼin ida naran Vine nia disionáriu (Expository Dictionary of New Testament Words), iha lian Gregu orijinál, fraze neʼe fó ideia kona-ba “hanetik ema atu labele liu hodi halo dalan aat ka tau buat ruma iha dalan”. Tan neʼe, kuandu laʼen ida la hatudu respeitu ba ninia feen, neʼe bele hanetik ninia orasaun atu toʼo ba Maromak. Karik mane neʼe sente la merese atu hakbesik ba Jeová, ka Jeová la see tilun ba ninia orasaun. Klaru katak Jeová haree didiʼak oinsá mane sira trata feto.—Kompara ho Lamentasaun 3:44.
19. Oinsá mak feto no mane iha kongregasaun bele serbisu hamutuk no hatudu respeitu ba malu?
19 Klaru katak laʼós laʼen deʼit mak iha obrigasaun atu hatudu respeitu. Laʼen ida tenke hatudu respeitu ba ninia feen hodi hafolin no hadomi nia, maibé feen mós tenke hatudu respeitu neʼebé kleʼan ba ninia laʼen no hakruʼuk ba nia. (1 Pedro 3:1-6) Paulo mós haruka ema Kristaun atu ‘buka uluk atu hatudu respeitu ba malu’. (Roma 12:10) Neʼe katak mane no feto hotu iha kongregasaun laran presiza serbisu hamutuk no hatudu respeitu ba malu. Kuandu ema hotu hatudu respeitu ba malu, feto Kristaun sira sei la koʼalia iha dalan neʼebé hatún irmaun sira neʼebé dirije kongregasaun. Duké hatún, irmán sira sei apoia katuas sira no serbisu hamutuk ho sira. (1 Korinto 14:34, 35; Ebreu 13:17) Katuas Kristaun sira mós sei trata ‘feto sira neʼebé idade liu hanesan inan, no feto joven sira hanesan feton, no halo nuneʼe ho hahalok neʼebé moos’. (1 Timóteo 5:1, 2) Katuas sira sei hatudu matenek kuandu sira prontu atu rona ba irmán sira. Se nuneʼe, bainhira irmán ida hatudu respeitu ba arranju kona-ba ulun no husu pergunta ka hatete buat ruma, katuas sira sei kontente atu rona no ajuda irmán neʼe.
20. Tuir Bíblia, mane presiza trata feto iha dalan oinsá?
20 Husi tempu neʼebé ema primeiru halo sala iha jardín Eden, iha nasaun barak feto sira hetan susar tanba ema la hafolin no la respeitu sira. Maibé, neʼe laʼós buat neʼebé Jeová hakarak. Maski kultura oioin fó influénsia ba ema atu hatún feto sira, maibé Eskritura Lian Ebraiku no Lian Gregu fó sai ho klaru katak mane sira tenke hatudu respeitu ba feto sira neʼebé hamtaʼuk Maromak. Neʼe mak direitu neʼebé Maromak fó ba feto sira.
[Nota-rodapé]
a The International Standard Bible Encyclopedia esplika: “Se mane mak vizita uma nuʼudar bainaka, feto sira la han hamutuk ho sira, no mane tenke kuidadu atu la koʼalia ho feto. . . . Liuliu se mane ida konversa ho feto ida iha fatin públiku, neʼe sei lori moe ba sira.” Livru Míxena neʼebé fó sai mestre relijiaun Judeu nia hanorin hatete: “Keta koʼalia barak ho feto. . . . Ema neʼebé koʼalia barak ho feto sei lori susar ba ninia an, haluha atu estuda Ukun-Fuan, no ikusmai tenke tama Gehena.”—Aboth 1:5.
b Livru Palestine in the Time of Christ hatete: “Iha situasaun balu, ema trata feto hanesan atan. Porezemplu, feto ida labele fó sasin iha tribunál, nia bele fó sasin só deʼit kona-ba ninia laʼen nia mate.” Kona-ba Levítico 5:1, livru Míxena hatete: “[Ukun-fuan kona-ba] ‘fó sasin’ aplika deʼit ba mane, laʼós ba feto.”—Shebuoth 4:I.
c Matenek-naʼin Judeu ida naran Josefo neʼebé moris iha apóstolu sira-nia tempu fó sai katak Liurai Herodes nia feton Salomé haruka dokumentu ida ba ninia laʼen atu “hakotu sira-nia moris kaben nian, maibé neʼe la tuir ukun-fuan Judeu nian, tanba só laʼen deʼit mak hetan lisensa atu halo nuneʼe”.—Jewish Antiquities, XV, 259 [vii, 10].
Oinsá Ita hatán?
◻ Jesus hatudu ezemplu saida kona-ba gaba no respeitu feto sira?
◻ Oinsá mak Jesus nia hanorin hatudu respeitu ba feto sira?
◻ Tanbasá mak laʼen ida presiza hatudu respeitu ba ninia feen Kristaun?
◻ Ema Kristaun hotu iha responsabilidade saida kona-ba respeitu malu?
[Dezeñu]
Bainhira Jesus moris hiʼas, nia hasoru uluk feto sira neʼebé laran-metin, no fó knaar ba sira atu fó sasin kona-ba ninia moris-hiʼas ba dixípulu sira seluk