Ukionyesha Ufahamu ‘Utapata Mafanikio’

1-2. Ufahamu ni nini, na unawezaje kutusaidia?

JE, UMEWAHI kutendewa kwa njia isiyo ya heshima? Je, umewahi kuhukumiwa vibaya na mtu au kukosewa? Au je, umewahi kukabili hali iliyokuogopesha? Ikiwa ndivyo, huenda unajua jinsi ilivyo vigumu kutenda au kusema jambo linalofaa katika hali kama hizo. Tunashukuru kwamba Maandiko yanataja sifa inayoweza kutusaidia katika hali hizo na nyingine nyingi: sifa ya ufahamu.

² Ufahamu ni uwezo wa kuelewa hali kwa kina—kutambua mambo yasiyoonekana waziwazi. Unatuwezesha kuelewa kwa nini jambo fulani huenda limetokea au kwa nini huenda mtu alitenda kwa njia fulani. Matokeo ni kwamba ufahamu unaweza kutusaidia kutenda kwa hekima na busara. Kwa mfano, unaweza kutusaidia ‘kudhibiti midomo yetu’ na kujua wakati wa ‘kunyamaza kimya.’ (Met. 10:19; Zab. 4:4) Unaweza kutusaidia kudhibiti hasira yetu na kuachilia kosa. Unaweza kutusaidia kukubali ushauri na kukubali kurekebishwa. (Met. 19:20) Tunapoonyesha ufahamu, hatumfurahishi tu Yehova, bali pia tunajinufaisha wenyewe na wale tunaoshirikiana nao. Hilo ni kweli hasa tunapokuwa katika hali ambazo huenda tukashawishika kutenda bila kufikiri au kushindwa kudhibiti hisia zetu. Acheni tuchunguze masimulizi matatu ya Biblia yanayoonyesha jinsi ufahamu unavyoweza kutusaidia kuendelea kuwa wanyenyekevu, watulivu, na kumtegemea kikamili Yehova.

TENDA KWA UNYENYEKEVU BADALA YA KUONYESHA KIBURI

3. Naamani alikuwa nani?

³ Ili tufanikiwe, tunahitaji kuepuka kiburi. (1 Pet. 5:5) Ufahamu unaweza kutusaidia kufanya hivyo. Jinsi gani? Fikiria mfano wa Naamani. Aliishi nchini Siria, taifa lililokuwa kaskazini ya Israeli. Naamani alikuwa mtu maarufu, mkuu wa jeshi la Siria. Hata hivyo, alikuwa na ugonjwa mbaya wa ngozi—ukoma.—2 Fal. 5:1.

4. Naamani alionyeshaje utambuzi kwa kadiri fulani?

⁴ Mke wa Naamani alikuwa na msichana kijakazi aliyekuwa Mwisraeli ambaye alimwambia kwamba kuna nabii katika Israeli ambaye angeweza kumponya mume wake. (2 Fal. 5:​2, 3) Naamani angeweza kufikiria hivi: ‘Je, kweli msichana aliye mtumwa wa hali ya chini kutoka katika taifa adui anaweza kuniambia kitu chochote chenye manufaa?’ Lakini Naamani alionyesha utambuzi kwa kadiri fulani. Badala ya kukataa kwa kiburi mambo yote ambayo msichana huyo alisema, kwa unyenyekevu alichukua kwa uzito maneno yake. Aliomba ruhusa kutoka kwa mfalme wa Siria ili aende Israeli kuponywa ugonjwa wake.—2 Fal. 5:​4, 5.

5. Ni nini kilichotokea Naamani alipofika Israeli?

⁵ Naamani alifika katika makao ya Mfalme Yehoramu wa Israeli akitumaini kwamba ataponywa ukoma. Hata hivyo, Yehoramu alifikiri kwamba mfalme wa Siria alitaka kuanzisha ugomvi kati yao. Nabii Elisha aliposikia kuhusu hilo, alimwomba Yehoramu amtume Naamani kwake. (2 Fal. 5:​6-9) Mambo hayakwenda kama Naamani alivyotarajia. Elisha hakutoka nje ya nyumba yake kumpokea Naamani au kuzungumza naye. Badala yake, Elisha alimtuma mjumbe amwambie Naamani mambo aliyohitaji kufanya ili aponywe.—2 Fal. 5:10.

6. (a) Huenda ni mambo gani yaliyosababisha Naamani aitikie kwa kiburi maagizo ya mjumbe? (b) Watumishi wa Naamani walionyeshaje ufahamu, na matokeo yalikuwa nini? (2 Wafalme 5:​13, 14)

⁶ Mwanzoni, Naamani hakuitikia vizuri maagizo ambayo mjumbe alimwambia. “Akakasirika” na “kwenda zake kwa hasira kali.” (2 Fal. 5:​11, 12) Kwa nini? Huenda ni kwa sababu alihisi kwamba hakutendewa kwa heshima ambayo anastahili akiwa ofisa wa jeshi mwenye cheo cha juu. Kwa kuongezea, huenda Naamani alihisi kwamba maagizo ya Elisha hayakuonyesha heshima kwa nchi ya Siria. Vyovyote vile, Naamani alikuwa tayari kurudi nyumbani bila kuponywa. Hata hivyo, watumishi wake walionyesha ufahamu walipomsihi abadili maoni yake. Kwa hekima, Naamani aliacha kuonyesha kiburi, na kwa unyenyekevu akafuata maagizo ya Elisha. Matokeo ni kwamba akaponywa!—Soma 2 Wafalme 5:​13, 14.

7. Tunaweza kujifunza nini kutokana na kisa cha Naamani? (Methali 22:4) (Tazama pia picha.)

⁷ Tunajifunza nini kutokana na simulizi hilo? Tunaonyesha ufahamu tunapotambua mambo yasiyoonekana waziwazi, yanayoweza kutia ndani mwonekano wa nje. Tunaonyesha pia ufahamu tunapoepuka kujiruhusu kuongozwa na hisia zetu. Ufahamu unaweza kutuchochea kuwa wanyenyekevu. Tunakubali kwamba hatujui kila kitu. Huenda tukahitaji msaada kutoka kwa wengine, hasa Yehova. Ingawa bado Naamani hakuwa mwabudu wa Yehova; alionyesha ufahamu kwa kiwango fulani kwa kuwasikiliza wengine kwa unyenyekevu, kwa mfano yule msichana Mwisraeli aliyekuwa kijakazi wa mke wake, watumishi wake, na muhimu hata zaidi, Elisha, mwakilishi wa Yehova. Naamani aliweza kuacha kukazia fikira hisia zake za kudharauliwa. Mwishowe, alifanya uamuzi wa hekima uliomletea manufaa. Kabla ya kuitikia jambo fulani—kwa mfano tunapopokea shauri la Kimaandiko ambalo hatukubaliani nalo au mwongozo wa kitheokrasi ambao hatuuelewi—je, hatupaswi kutua na kufikiria ikiwa mambo tunayotaka kusema au kutenda yanaonyesha sifa ya kiburi au unyenyekevu?—Soma Methali 22:4.

ITIKIA KWA UTULIVU BADALA YA KUKASIRIKA

8. Ni katika hali zipi inaweza kuwa vigumu kuendelea kuwa watulivu?

⁸ Ufahamu unaweza kutusaidia kuwa na utulivu na kuepuka kutenda kwa hasira tunapochokozeka. Ni kweli kwamba si rahisi sikuzote kutenda kwa njia hiyo kwa kuwa huenda tukawa na sababu nzuri ya kukasirika kwa kuwa tumeambiwa maneno au kutendewa kwa njia isiyo ya haki au isiyo ya fadhili. (Efe. 4:26 na habari za utafiti, “Be wrathful,” nwtsty.) Fikiria jinsi Daudi na Abigaili walivyoonyesha ufahamu walipokabili hali ngumu.

9. Daudi alitendewaje na Nabali?

⁹ Wazia hali hii: Daudi na wanaume wake wanaishi kama wakimbizi katika nyika ya Parani. (1 Sam. 25:1) Wakiwa huko, kwa fadhili wanawalinda wachungaji na kondoo wa mwanamume tajiri aliyeitwa Nabali. (1 Sam. 25:​15, 16) Msimu wa kukata kondoo manyoya unapofika, Daudi anatuma wajumbe kwa Nabali, akimtakia mema na kwa unyenyekevu anamwomba chakula chochote ambacho anaweza kumpatia. (1 Sam. 25:​6-8) Lakini Nabali haonyeshi uthamini wowote kwa mambo yote ambayo Daudi na wanaume wake wamemfanyia. Alijibu ombi la Daudi kwa ukali, hata alimtukana Daudi na wanaume wake.—1 Sam. 25:​10, 11.

10. Daudi na Abigaili walionyeshaje ufahamu? (1 Samweli 25:​32, 33) (Tazama pia picha.)

¹⁰ Ikiwa ungekuwa katika hali ya Daudi, ungehisije? Ni rahisi kuelewa kwa nini Daudi alikasirika sana. Alikuwa mwanamume mwenye hisia nyingi, na katika pindi hii, alikasirika sana hivi kwamba alitaka kumuua Nabali! (1 Sam. 25:​13, 21, 22) Kwa kweli, Daudi alikuwa njiani akielekea kufanya hivyo alipokutana na Abigaili, mke mwenye busara wa Nabali. Abigaili alionyeshaje ufahamu? Alitambua kwamba Daudi alikuwa mwanamume mzuri licha ya kwamba alikuwa amekasirika sana, basi akafanya yote awezayo ili kumsaidia adhibiti hasira yake. Abigaili alimletea zawadi kubwa na kwa unyenyekevu alimpa ushauri wenye hekima. (1 Sam. 25:​18, 23-31) Daudi alionyesha ufahamu kwa kusikiliza maneno ya Abigaili, akitambua kwamba maneno yake yalionyesha maoni ya Yehova kuhusu jambo hilo. Matokeo ni kwamba Daudi alitulia na akaepuka kufanya kosa zito.—Soma 1 Samweli 25:​32, 33.

11. Kuonyesha ufahamu kunawezaje kutusaidia tunapochokozeka? (Methali 19:11)

¹¹ Tunajifunza nini kutokana na simulizi hilo? Kuonyesha ufahamu kunaweza kutusaidia kudumisha amani, hata kama tuna sababu nzuri ya kukasirika. Kunaweza kutusaidia kufikiria matokeo ya maneno na matendo yetu. (Soma Methali 19:11.) Daudi alipokumbushwa njia ya Yehova ya kufikiri, aliweza kudhibiti hasira yake. Ikiwa jambo fulani litakukasirisha au kukuudhi, pinga kishawishi cha kutenda bila kufikiri. (Yak. 1:19) Sali kwa Yehova na jipatie wakati wa kufikiria suala hilo, jambo ambalo huenda litakusaidia kuwa mtulivu.

12. Watu wengine wanawezaje kutusaidia kuonyesha ufahamu na kuendelea kuwa watulivu?

¹² Kama tu ambavyo Yehova alimtumia Abigaili kumsaidia Daudi atambue mambo yasiyoonekana waziwazi, Yehova anaweza kuwatumia watu wengine kutusaidia kuwa na ufahamu kuhusu jambo fulani. Hivyo, ikiwa hali fulani itatokea ambayo itakufanya ukasirike, kabla ya kutenda, fikiria kuzungumza na Mkristo mkomavu—mtu atakayekusaidia kuona jambo hilo kwa njia inayofaa. (Met. 12:15; 20:18) Kwa upande mwingine, ikiwa utapata nafasi ya kumsaidia rafiki aliye katika hali hiyo, je, unaweza kumwiga Abigaili? Je, unaweza kumsaidia rafiki yako awe na mtazamo kama wa Yehova kuhusu jambo hilo? Kwa kweli, Yehova atabariki jitihada zako za kuwasaidia wengine waonyeshe ufahamu na kuendelea kuwa watulivu.

MTUMAINI YEHOVA UNAPOOGOPA

13. Ufahamu unawezaje kutusaidia kutokazia fikira woga wetu?

¹³ Pindi fulani, tutakabili hali zinazotufanya tuogope. Ufahamu unaweza kutusaidia kutokazia fikira woga wetu na kukumbuka kwamba matukio yoyote yenye kuogopesha katika ulimwengu huu ni madogo sana yanapolinganishwa na nguvu zenye kustaajabisha za Yehova. (Zab. 27:1) Yehova anaweza kutusaidia katika hali yoyote, hata ikiwa tunahisi kwamba hakuna suluhisho la tatizo letu. Somo hilo linaonekana wazi katika simulizi la nabii Yona. Alikuwa mwanamume wa kiroho, lakini alihitaji kuwa na ufahamu zaidi ili afanikiwe katika mgawo uliokuwa mgumu.

14. Kwa nini huenda Yona alisita kukubali mgawo ambao Yehova alimpatia?

¹⁴ Yehova alimpa Yona mgawo uliokuwa mgumu sana: aende katika jiji la Ninawi na kutangaza ujumbe wa hukumu kwa wakaaji wa jiji hilo. (Yona 1:​1, 2) Ungehisije ikiwa ungepewa mgawo huo? Safari ngumu ya kutembea kwa miguu kutoka Israeli hadi kwenye jiji la Waashuru la Ninawi ingemchukua Yona mwezi mmoja hivi. Waashuru walijulikana kuwa wakatili sana. Jiji la Ninawi hata liliitwa “jiji la umwagaji wa damu.” (Nah. 3:​1, 7) Badala ya kukubali mgawo huo, Yona aliamua kukimbia.—Yona 1:3.

15. Yona alisitawishaje uhakika mkubwa zaidi katika Yehova? (Yona 2:​6-9)

¹⁵ Yona alikuwa akikimbia mgawo wake wakati Yehova alipomkumbusha kuhusu nguvu Zake kwa kuokoa uhai wa Yona kwa njia ya kimuujiza na yenye kustaajabisha. (Yona 1:​15, 17) Yona alijifunza jambo fulani. Alianza kuacha kukazia fikira mambo yaliyomletea woga katika mgawo wake, na kukazia fikira uhakika wa kwamba Yehova anaweza kumlinda dhidi ya hatari yoyote. (Soma Yona 2:​6-9.) Yehova alipompatia fursa nyingine ya kukubali mgawo wake, Yona alitii. Alienda Ninawi, ambako huduma yake ilifanikiwa kwa kiwango kikubwa.—Yona 3:5.

16. Ufahamu unawezaje kutusaidia tunapokabili hali zenye kuogopesha? (Methali 29:25) (Tazama pia picha.)

¹⁶ Tunajifunza nini kutokana na simulizi hilo? Hatutaki kuruhusu jambo lolote, hasa woga wa wanadamu, utuzuie kumwabudu Yehova. (Soma Methali 29:25.) Kuonyesha ufahamu kulimsaidia Yona kutokazia fikira changamoto za mgawo wake na kukazia fikira utegemezo wa Yehova. Vivyo hivyo, tunataka kuacha kukazia fikira woga wetu na kutafakari kuhusu jinsi Yehova alivyotusaidia na kutulinda zamani. Tunaweza pia kutafakari kuhusu mifano ya ndugu na dada waliofanikiwa kukabiliana na hali zilizowaogopesha au waliotimiza migawo iliyo migumu kwa kumtegemea Yehova.a (Ebr. 13:6) Acheni tuonyeshe ufahamu kwa kumtumaini kikamili Yehova na kuwasaidia wengine wafanye hivyo pia.

ENDELEA KUSITAWISHA NA KULINDA UFAHAMU

17. Tunawezaje kupata ufahamu zaidi?

¹⁷ Kama tulivyozungumzia, kuonyesha ufahamu kunaweza kutusaidia kushughulikia kwa mafanikio hali ngumu. Tunawezaje kupata ufahamu zaidi? Yehova ndiye Chanzo muhimu zaidi cha ufahamu, naye anawapatia waabudu wake ufahamu kupitia Neno lake na roho yake takatifu. (Neh. 9:20; Zab. 32:8) Anatupatia ushauri tunaoweza kutumia ili kuongoza hatua zetu na kudhibiti hisia zetu. (Zab. 119:​97-101) Tunapata ufahamu tunapochunguza kwa makini yale ambayo Biblia inasema na kumwomba Yehova katika sala atupatie roho yake takatifu yenye nguvu. Hilo linatusaidia kuona mambo kwa njia iliyo wazi zaidi na kutambua njia bora ya kuyashughulikia, ili yale tunayosema na kutenda yapatane na njia ya Yehova ya kufikiri.—Met. 21:​11, maelezo ya chini.

18. Umeazimia kufanya nini?

¹⁸ Acheni tuendelee kutafuta na kuthamini ufahamu tunaopata kutoka kwa Yehova. (Zab. 14:2) Tukifanya hivyo, hatutatangatanga kamwe “kutoka kwenye njia ya ufahamu.” (Met. 21:16) Bali, tutaazimia hata zaidi kuonyesha ufahamu nyakati zote na katika kila hali. Matokeo ni kwamba “tutapata mafanikio.”