Pse kaq shumë Bibla?

Pse sot ka kaq shumë versione ose përkthime të Biblës? Të duken ndihmë apo pengesë versionet e reja të Biblës? Kur mëson se kush i ka përkthyer dhe pse, mund ta kesh më të lehtë t’i vlerësosh siç duhet.

Por si fillim, kush e shkroi Biblën e parë dhe kur?

BIBLA E PARË

Zakonisht, Bibla ndahet në dy pjesë. Pjesa e parë ka 39 libra që përmbajnë «thëniet e shenjta të Perëndisë». (Romakëve 3:2) Zoti frymëzoi disa burra besnikë që t’i shkruanin këta libra gjatë një periudhe gati 1.100-vjeçare, nga viti 1513 p.e.s. deri diku pas vitit 443 p.e.s. E shkruan kryesisht në hebraisht, ndaj këtë pjesë e quajmë Shkrimet Hebraike, e njohur edhe si Dhiata e Vjetër.

Pjesa e dytë ka 27 libra që po ashtu quhen ‘fjala e Perëndisë’. (1 Selanikasve 2:13) Zoti i frymëzoi dishepujt besnikë të Jezu Krishtit t’i shkruanin këta libra në një periudhë kohe shumë më të shkurtër​—që nisi rreth vitit 41 të e.s. deri në vitin 98 të e.s., pra gati 60 vjet. Ata shkruan kryesisht në greqisht, ja pse këtë pjesë e quajmë Shkrimet e Krishtere Greke, e njohur edhe si Dhiata e Re.

Këta 66 libra të frymëzuar formojnë Biblën e plotë, mesazhin e Perëndisë për njerëzimin. Por, pse u bënë përkthime të tjera të Biblës? Ja tri arsye kryesore:

• Që njerëzit ta lexonin Biblën në gjuhën e nënës.

• Që të ndreqeshin gabimet e kopistëve e kështu të rivendosej teksti origjinal i Biblës.

• Që të zëvendësohej gjuha e vjetruar.

Shqyrto dy përkthime të hershme që i përfshinë këta faktorë.

SEPTUAGINTA GREKE

Rreth 300 vjet para kohës së Jezuit, studiuesit judenj nisën t’i përkthenin Shkrimet Hebraike në një gjuhë tjetër, në greqisht. Përkthimi u bë i njohur si Septuaginta greke. Cili ishte qëllimi i saj? Që të ndihmonte shumë judenj të cilët flitnin greqisht, jo hebraisht, t’i kuptonin, t’i zbatonin dhe t’i donin «shkrimet e shenjta».​—2 Timoteut 3:15.

Septuaginta ndihmoi edhe miliona jojudenj që flitnin greqisht, të familjarizoheshin me mësimet e Biblës. Në ç’mënyrë? Profesor W. F. Hauardi tha: «Që nga mesi i shekullit të parë, ajo u bë Bibla e Kishës së Krishterë, misionarët e së cilës shkonin nga sinagoga në sinagogë ‘duke provuar me pjesë nga shkrimet se Mesia ishte Jezui’.» (Veprat 17:3, 4; 20:20) Sipas studiuesit të Biblës F. F. Brus, kjo ishte një nga arsyet pse shumë judenj shpejt «e humbën interesin për Septuagintën».

Teksa dishepujt e Jezuit shkruanin nën frymëzim librat e Shkrimeve të Krishtere Greke, librat iu shtuan përkthimit Septuaginta të Shkrimeve Hebraike, e kështu mori formë Bibla e plotë që kemi sot në dorë.

VULGATA LATINE

Rreth 300 vjet pas përfundimit të Biblës, studiuesi fetar Jeronimi botoi një përkthim latin të saj, që në fund u quajt Vulgata latine. Por, pse duhej një përkthim i ri kur tashmë ekzistonin disa përkthime në latinisht? Jeronimi donte të korrigjonte «përkthimet e gabuara, gabimet trashanike dhe shtesat apo heqjet e panevojshme», thotë The International Standard Bible Encyclopedia.

Jeronimi ndreqi shumë prej këtyre gabimeve. Por, me kalimin e kohës, autoritetet kishtare shkaktuan dëmin më të madh në histori! E shpallën Vulgatën latine si të vetmin përkthim të miratuar të Biblës dhe këtë e bënë për shekuj me radhë. Në vend që Vulgata t’i ndihmonte njerëzit e thjeshtë të kuptonin Biblën, e ktheu atë në një libër të pakuptueshëm, pasi shumica s’merrte vesh fare nga latinishtja.

SHTOHEN PËRKTHIMET

Ndërkohë dolën përkthime të tjera të Biblës, si përkthimi i mirënjohur Peshita siriake, i cili u përdor gjerësisht rreth shekullit të pestë të e.s. Megjithatë, vetëm në shekullin e 14-të rinisën përpjekjet për t’i përkthyer Shkrimet në gjuhët amtare të njerëzve të thjeshtë.

Në fund të shekullit të 14-të, në Angli, Xhon Uajklifi nisi ta çlironte Biblën nga kthetrat e një gjuhe të vdekur, duke e përkthyer në anglisht, gjuhë që bashkëkombësit mund ta kuptonin me lehtësi. Pak pas kësaj, metodat e shtypjes nga Johanes Gutenbergu u çelën udhën studiuesve të Biblës të botonin e të shpërndanin përkthime të reja në gjuhë që fliteshin anembanë Evropës.

Kur u shtuan përkthimet e Biblës në anglisht, kritikët ngritën dyshime nëse duheshin versione të ndryshme në të njëjtën gjuhë. Xhon Ljuisi, klerik anglez i shekullit të 18-të, shkroi: «Gjuha vjetrohet dhe bëhet e pakuptueshme, ndaj lind nevoja të rishqyrtohen përkthimet e vjetra që të përdoret një gjuhë e kuptueshme për kohën.»

Sot studiuesit e Biblës kanë më tepër mundësi se kurrë të rishikojnë përkthimet e vjetra. I kuptojnë goxha më qartë gjuhët e lashta të Biblës dhe kanë në dispozicion dorëshkrime biblike antike, me shumë vlerë, të gjetura kohët e fundit. Këto ndihmojnë të përcaktohet më saktë teksti origjinal i Biblës.

Ja pse përkthimet e reja të Biblës kanë vlerë. S’ka dyshim se duhet të jemi të kujdesshëm kur zgjedhim se cilin të përdorim.a Ama, nëse ata që kanë nxjerrë një përkthim të ri Bible, janë motivuar nga dashuria e sinqertë për Zotin, mund të nxjerrim jashtëzakonisht dobi nga puna e tyre.