Maganu Suꞌma Girikete Afiite Qullaawa Borro Giddo

Qullaawu Maxaafi fullahaano, Tetragramateni (יהוה) yinanni fidalla riqibbannohu Maganunnihu umisi suꞌmi, umite Ibiraawootu Afiite Qullaawa Borro giddo 7,000 meddi yitanno basera noota ammantanno. Ikkollana, mitu manni umite Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo kuni suꞌmi nookkihu gede asse hedanno. Hakko daafira, yannankera Haaro Gondooro yineenna fultannote roore Qullaawu Maxaafi tiro giddo Yihowa yinanni suꞌmi dino. Qullaawa Maxaafa tirtannori rooru mannooti, Tetragramateni yinanni fidalla amaddinota Ibiraawootu Afiita Qullaawa Borro qummeeshshuwa tirtanno woyite nafa, Maganunniha umisi suꞌma agurte “Mooticha” yite tirtanno.

Qullaawu Maxaafi Haaro Alame Tiro kayinni konne rosicho dihaꞌrunsitino. Tini tiro Yihowa yaanno suꞌma Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo xaphoomunni 237 basera eessitino. Tenne tiro qixxeessitinori konne assate kaꞌu yannara lame qara coye heeshshi gotti assite heddino: (1) Yannankera nooti angatenni galchinoonniti Girikete Afii borro umita diꞌꞌikkitino. Xa noote lowo kume ikkitannote tenne borro giddo roore, umi borro qixxaabbuhunni ajayi ajeenna lamu xibbi diri gedensaanni galchinoonnite. (2) Hatte yannara Qullaawa Borro angatenni galchitu mannooti, Tetragramateni yinanni fidalla bayicho “Mooticha” yitanno tiro afiꞌrinoha Kiriyos yaannoha Girikete qaale eessitino; woy borro galchitinohu umonni hatto assine soorrine kaꞌnoonni borro aaninniiti.

Qullaawa Maxaafa Haaro Alame Tiro qixxeessitu Komite, Tetragramateni yinanni fidalla umite Girikete Afii borro giddo no yine ammannanni gede assitanno taje noota huwattino. Hatto yite murtinohu aante noo taje noohuraati:

• Yesuusinna soqqamaasinesi waro horoonsiꞌnannite Ibiraawootu Afiite Qullaawa Borro giddo Tetragramateni alba noo base baalantera no. Konni albaanni boodu manni hatto yee heda digaraho yee heewisamanno. Xa kayinni, umi xibbi diro (M.D.) noota Ibiraawootu Afiita Qullaawa Borro Kumiraani yinanni basera anfoonni daafira, tini huluullammannita diꞌꞌikkitino.

• Yesuusinna soqqamaasinesi waro, Girikete Afiinni tirre qixxeessinoonnite Ibiraawootu Afiite Qullaawa Borro giddo Tetragramateni no. Fullahaano lowo xibbe diro, Girikete Septujente (Ibiraawootu Afiita Qullaawa Borro tirre qixxeessinoonni borrooti) giddo Tetragramateni dino yite heddanni keeshshitino. Hakkiinni 20^ki sani mereedhi taaera, fullahaano Yesuusi wariti Girikete Septujente tattaꞌinota lowo diro keeshshitino borro affe xiinxallitu. Tenne borro giddo Ibiraawootu Afii fidallanni borreessinoonnihu Maganunnihu umisi suꞌmi no. Konni daafira, Yesuusi waro noote Girikete Afiinni qixxaabbinote Qullaawa Borro giddo Maganu suꞌmi no yaate. Ikkollana shoolki sanira M.D., qara qara Girikete Septujente tiro, lawishshaho Koodeksi Vaatikanesinna Koodeksi Sayinaatikes yinanni tiro giddo, Kalaqamu maxaafinni kayisse Milkiyaasi geeshsha Maganu suꞌmi (hundi borrora noo basera) dino. Konni daafira, hakkuyi kawa noote Qullaawa Borro galchinoonni borro giddo, Girikete Afiita Qullaawa Borro yaamamannohu Qullaawu Maxaafi gafira Maganu suꞌmi hoogasi dhaggeeffantannita diꞌꞌikkitino.

  Yesuusi xawise, “Ani Anniꞌya suꞌminni dayommo” yiino. Qoleno, loosinore baala ‘Annisi suꞌminni loosinota’ xawise coyiꞌrino

• Girikete Afiiti Qullaawa Borro umise, Yesuusi Maganu suꞌma duucha hige horoonsiꞌrinotanna mannaho egensiisinota xawissanno. (Yohaannisi 17:6, 11, 12, 26) Yesuusi xawise togo yiino: “Ani Anniꞌya suꞌminni dayommo.” Qoleno, loosinore baala ‘Annisi suꞌminni loosinota’ xawise coyiꞌrino.—Yohaannisi 5:43; 10:25.

• Ayyaanunni borreessantinoti Girikete Afiiti Qullaawa Borro, Ibiraawootu Afiite Qullaawa Borronni aanino boco ikkitino daafira, ise giddo Yihowa suꞌmi hoogasi Qullaawu Maxaafi isi isiniiwa sumuu yaannokkiha lawissanno. Umi sani M.D. mereedhi taaera, rosaanchu Yaaqoobi Yerusaalamete gamba yitino cimeeyyera togo yiino: “Maganu dagate mereerinni suꞌmisinni woshshamanno manna gamba assiꞌrate, mite yee alba insawa higino gara Siimiooni seekke odeessino.” (Soqqamaasinete Looso 15:14) Umi sanira mittu manchino Maganu suꞌma afinokkiha woy ganannokkiha ikkiro, Yaaqoobi hatto yaasi haafa coye ikkitanno.

• Maganu suꞌmi Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo haraꞌme einowi no. Ajuuja 19:1, 3, 4, 6 aana “Halleeluyya” yaanno qaali giddo Maganu suꞌmi no. Kuni qaali noo gedeenni tirriro, “Yahi guwisse!” (Ibiraawootu afiinni, “Yahi”) yitanno tiro afiꞌrinohunni Ibiraawootu qaalinni haaꞌnoonniho. “Yahi” yinannihu, Yihowa yaanno suꞌma haransineeti. Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo noohu batinyu suꞌmi afiꞌrino tiro Maganu suꞌma amaddino. Isinni, addi addi borro Yesuusi suꞌmi umisi “Yihowa Gatisannoho” yitanno tiro afiꞌrinota xawissanno.

• Biꞌreti Ayihudootu borro, Ayihudootu Kiristaani borronsa giddo Maganu suꞌma horoonsiꞌrannota leellishshanno. Afuunni kullanna dagginota Ayihudootu higge gamba asse amadinohu 300 M.D. balla borreessame goofinohu Toseefta yinanni maxaafi, Sambatu barra giirre hunnoonnite Kiristaanu borro daafira kulanni togo yaanno: “Wongeellaawootu maxaaffanna miniimi maxaaffa [miniimi yiniri Ayihudoota Kiristaanaati yine hendanni] giiratenni gatisa didandiinoonni. Kore maxaaffa anfiwa baalankawa, giddonsa noohu Maganu Suꞌmi ledo mitteenni giirre hunnoonni.” Kuni maxaafi, layinki sani hanafora heeꞌrinohu Yosii yinanni Rosiisaanchire kulanno; Galiilu gobbahu kuni manchi lamalate giddo wole barra assinannire kulanni togo yiino: “Mittu manchi borrote giddonni [yaano, Kiristaanu borro] Maganu suꞌma mure haaꞌre maareekkanno; gattino borro kayinni giiranno.”

• Mite Qullaawu Maxaafi fullahaano, Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo qummi assinoonnite Ibiraawootu Afiite Qullaawa Borro qummeeshshuwara Maganu suꞌmi heeꞌrannota ammantanno. Ze Anker Bayibili Dikishineri yinanni maxaafi, “Tetragramateni Haaru Gondoori Giddo” yaanno birxichi hunda togo yaanno: “Haaro Gondooro umo borreessini woyite, Haaru Gondoori giddo qummi assinoonnite gama woy baalante Albi Gondoori qummeeshshuwa giddo Maganu Suꞌma Yahiwe riqibbannoti Tetragramateni noota leellishshannoti mite taje no.” Fullahaanchu Joorji Hoowardi togo yiino: “Hundi Kiristaanite Qullaawa Borro giddo yaano Girikete Afiihu Qullaawu Maxaafi [Septujente] giddo Tetragramateni noo daafira, Haaro Gondooro borreessituri Qullaawa Borro qummeeshshuwa haadhanno woyite Tetragraami noo gedeenni wortino yee ammana garaho.”

• Egennantinori Qullaawa Maxaafa tirtino mannooti Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo Maganu suꞌma horoonsidhino. Insa giddo mitootu tenne assitinohu, Haaro Alame Tiro qixxeessinara lowo diri albaanniiti. Insa giddo gamu kuriiti: Hermani Henfeteri, Vaatikaanete Borronni . . . Noo Gedeenni Tirroonniha Haaro Gondooro qixxeessino (1863); Benjaamini Wilsen, Zi Emfaatiki Diyagloti qixxeessino (1864); Joorji Barkeri Istevensi, Yannankehu Ingilizete Afiinni Tirroonnita Phaawuloosi Sokka qixxeessino (1898); W. G. Raazerfordi, Qullaawu Phaawuloosi Sokka Roomu Mannira yinanni tiro qixxeessino (1900); Lendenete Qeesichi J.W.C. Wandi, Haaru Gondoori Sokka qixxeessino (1946). Hakkiinni saeno, 20^ki sani balla Pabilo Beseni Ispeenete Afiinni qixxeessino tiro giddo, Luqaasi 2:15 nna Yihuda 14 aana “Jehova” yaanno suꞌma horoonsiꞌrino; qoleno, tirosi giddo lekkaalliidi qaagishshira 100 ale ikkanno bayicho, alba Yihowa suꞌmi noowa ikkinota qummi assino. Aleenni qummi assiniti addi addi tiro qixxaabbara lowo diri albaanni, 16^ki sani kawa noote Ibiraawootu Afiinni qixxaabbinote Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo batinye bayicho Tetragramateni no. Jarmanete Afiinni calla, ajayi ajeenna 11 Qullaawu Maxaafi tiro “Jehovah” yaanno suꞌma (woy “Yahweh” yaannoha Ibiraawootu qaale riqibbanno fidalla) Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo horoonsidhino; shoole tiro kayinni “Mooticha” yite kaꞌe aanchite Maganu suꞌma gombote malaati giddo wortino. Jarmanete Afiinni qixxaabbinoti 70 saꞌanno tiro Maganu suꞌma lekkaalliidi qaagishshira woy guwuurshu aana horoonsidhino.

  

• Xibbe saꞌꞌannohu addi addi afiinni qixxaabbinote Qullaawu Maxaafi tirora, Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo Maganu suꞌmi no. Afiriku, Ameeriku, Iisiyu, Awuroppu gobbuwanna Paasifiki giddicho giddo coyiꞌnannihu batinyu afiinni qixxaabbinoti Qullaawu Maxaafi tiro Maganu suꞌma duucha basera amaddino. (Qoola 12 nna 13 aana noore lai.) Tenne Qullaawu Maxaafi tiro qixxeessituri Maganu suꞌma horoonsidhinohu aleenni kullihu addi addi korkaatinni kainohunniiti. Tenne Girikete Afiite Qullaawa Borro tiro giddo mite qixxaabbinohu muli yannaraati; lawishshaho, Rotumani yinanniti Qullaawu Maxaafi tiro (1999) 48 qummeeshshi aana “Jihova” yaanno suꞌma 51 higge qummi assitino; Indoneezhiyaho qixxaabbinoti Baataki (Toba) (1989) yinanni tiro kayinni “Jahowa” yaanno suꞌma 110 basera amaddino.

  

Kageeshsha laꞌnummonte gede, Yihowa yinanniha Maganu suꞌma Girikete Afiite Qullaawa Borro giddo basesi qollanni gede assannohu gari korkaati no. Haaro Alame Tiro qixxeessituri konne suꞌma basesi qoltino. Insa Maganu suꞌma lowo geeshsha ayirrissanno; hattono hundi borro giddo nooha mitto coyeno fushshite hoola waajjitanno.—Ajuuja 22:18, 19.