“E wara Messie awe”

GIRIRI, ambeni Juif use so ayeke sara kusala ti Nzapa na bê ti ala kue atene lani akpengba tënë so: “E wara Messie awe.” “E wara Lo awe, Lo so Moïse asara tënë ti Lo na mbeti ti Ndia, na aProphète nga asara tënë ti Lo na mbeti.” Fadeso, Messie ni so azo ayeke toto lo lani asi awe. A-Juif use so amä na bê biani so Messie ni la!​—Jean 1:35-45.

Tongana mo gbu li ti mo na ndo ni, na mo bâ mbaï ti azo ti ngoi ni kâ nga na dutingo ti ala na lege ti tënë ti Nzapa, biani, mabe ti aJuif use so ayeke tâ kota mingi lani. Ambeni zo aga kozoni na ala tene ala yeke azo ti zingo azo na yâ ti pasi, a sara gbâ ti asabango na ndo ti ala nga ala mû azendo mingi. Me kete na pekoni, beku so azo azia na ndo ti ala alï ngu ndali ti so ala wara lege lani pëpe ti zi aJuif na gbe ti pasi ti aRomain.​—Kusala 5:34-37.

Ye oko, aJuif use so (André na Philippe) amä na bê biani so ala wara tâ Messie ni awe; ala dë kite kete tongaso pëpe. Nde na so, na yâ ti angu so aga na pekoni, mabe ti ala akiri akono tongana ala mveni abâ akusala ti kpene so koli so asara. Aye so ague oko na aye nde nde so a sara tënë ni kozo na so Messie ni ayeke sara ni ande.

Ngbanga ti nyen akoli use so nga na ambeni zo mingi amä na bê biani so koli so ayeke gi pëpe mbeni Messie ti wataka tongana ambeni so aga kozo? Aye wa asara si lani azo ahinga biani so lo yeke tâ Messie ni?

Mbaï ti Bible ni atene so André na Philippe afa Jésus ti Nazareth, so kozo lo yeke zo ti kpakango keke, tongana Messie so a mû zendo ti lo nga so azo ayeke ku lo kungo lani (Jean 1:45). Luc, mbeni wasungo mbaï ti ngoi ni kâ so ayeke gi nda ti aye nzoni, atene Messie ni aga lani na yâ ti “ngu bale-oko na ndo ni oku ni so Tibère César akomande”. (Luc 3:1-3). Ngu 15 ni so Tibère akomande ato nda ni na nze ti septembre ti ngu 28 na ahunzi na nze ti septembre ti ngu 29. Luc atene nga so aJuif ti ngoi ni kâ “ayeke ku” lani kungo singo ti Messie ni (Luc 3:15). Ngbanga ti nyen azo ayeke ku lo kungo tâ na ngoi ni so? Zia e bâ nda ni.

Aye so a yeke hinga na Messie ni

Tongana mo bâ kota kusala ti Messie ni, mo lingbi ti yeda biani so a yeke tâ na lege ni so Wasarango ye, Jéhovah, afa ambeni ye ti mû maboko na azo so ahinga ti bâ ndo nga so ayeke be-ta-zo ti hinga na Messie ni so a mû zendo ti lo. Ngbanga ti nyen lo fa aye ni? Ngbanga ti so na lege ti kode so, peut-être aMessie ti wataka alingbi pëpe ti handa azo so ahinga ti bâ ndo, tongana ti so ala handa azo mingi lani.

Tongana lo yeke fa tere ti lo na ngorogbia ti mbeni kodoro nde, a hunda na mbeni lembe ti fa mbeti so afa atene kodoro ti lo asoro lo ti duti lembe. Legeoko nga, Jéhovah afa kozoni giriri aye so Messie ni ayeke sara. Ni la, na ngoi so “Walombe” ni ayeke ga, a yeke duti mo bâ mo tene lo ga na mbeni mbeti so afa atene lo yeke Messie ni.​—aHébreu 12:2.

A sû lani aye so afa tâ Messie ni angu ngbango mingi kozoni awe na yâ ti aprophétie mingi. Aprophétie so afa lani anzene nzene ye na ndo gango ti Messie ni, kua so lo yeke sara, pasi so ambeni zo ayeke sara na lo na mara ti kuâ so lo yeke kui. Peut-être a yeke nzere na mo ti hinga so atâ prophétie so afa nga kozoni tënë ti zingongo ti lo na kuâ, yango lo na nduzu na koti ti Nzapa nga na aye ti nzoni so Royaume ti lo ayeke ga na ni ande. A yeke tongaso si aprophétie ti Bible afa mbeni molongo ti aye so amû lege ti fa gi mbeni zo oko tongana Messie ni.

Biani, tongana Jésus ato nda ti kusala ti lo lani na ngu 29, a yeke pëpe aprophétie kue so andu Messie ni si aga tâ tënë na ngu ni so. Na tapande, a fâ lo na ngu ni so pëpe nga lo zingo na kuâ gi na oko ngu ni so pëpe. Ye oko, André, Philippe na ambeni zo mingi amä na bê na Jésus ndali ti aye so lo fa nga lo sara. Ala bâ lani aye mingi so afa biani atene lo yeke Messie ni. Tongana fade mo yeke na ngoi ni kâ, nga si mo mveni mo manda na nzoni bibe aye so afa lo Messie ni, âmanke pëpe mo kue mo yeke mä na bê biani so Jésus ayeke lani Messie ni.

Aye nde nde so abungbi oko ti fa gi mbeni zo tongana Messie

Aye wa alingbi lani ti mû maboko na mo ti yeda so Jésus ayeke Messie ni? Tongana ngoi ayeke hon, aprophète afa ambilimbili ye so afa ye na ndo ti lo Messie ni na so zo alingbi ti dë kite na ni pëpe. Tongana angu ayeke hon si aprophète ni ayeke fa anzene nzene ye so, image ti Messie ni ayeke sigigi yeke yeke. Pakara Henry H. Halley amû mbeni tapande, lo tene: “Bâ so a mû mbeni wungo ti azo ti akodoro nde nde a zia ala. Lâ oko ala bâ tere pëpe na ala sara nga lisoro na popo ti ala pëpe. Fadeso, ala oko oko alï na yâ ti mbeni da na ala zia na sese aye ti tere ti mbeni statue. Na tapande, mbeni azia maboko ni, gere ni, li ni nga na ambeni mbage ti tere ni. Tongana a mû ambage nde nde ti statue so ala zia a tingbi ni na tere ti mba, a sigigi tâ statue ti mbeni zo. Mo yeke tënë ande so mbeni zo la afa na ala mbeni mbilimbili ye na ndo ti statue ni nga lo tokua na ala ambage so ala sara ni so pëpe?” Na pekoni, lo hunda ndo, lo tene: “Ka ti akpengba nzene nzene ye so andu fini ti Jésus na kusala ti lo, so awasungo mbeti so aduti na fini na angoi nde nde si asû ni angu mingi kozoni si Jésus ni aga so, ayeke tongana nyen? A lingbi ti fa nda ni pëpe sân ti tene so mbeni zo so hingango ndo ti lo ahon ti azo si abâ ndo na ndo sungo ni.” Na nda ni, Halley atene so aprophétie so andu Jésus ayeke lani “miracle so adö bê mingi na yâ mbaï ti azo!”

“Miracle” ni so ato nda ni na yâ kozo mbeti ti Bible. Na peko ti so lo fa kozo prophétie so afa kusala ti Messie ni, wasungo Genèse atene so Messie ni ayeke ga na yâ molongo ti ahale ti Abraham (Genèse 3:15; 22:15-18). Mbeni prophétie ni afa so Messie ayeke ga na yâ mara ti Juda (Genèse 49:10). Na lege ti Moïse, Nzapa atene na azo ti Israël so Messie ni ayeke duti kota watokua nga wasongo azo ahon même Moïse.​—Deutéronome 18:18.

Na ngoi ti Gbia David, atënë ti mbeni prophétie afa so Messie ni ayeke duti héritier ti trône ti David nga Royaume ti lo ayeke ‘ngbâ lakue.’ (2 Samuel 7:13-16). Mbeti ti Michée atene polele so a yeke dü Messie ni na Bethléhem, kodoro ti David (Michée 5:1). Esaïe atene kozoni so mbeni masia la ayeke dü lo (Esaïe 7:14). Prophète Malachie atene so mbeni zo so asara ye tongana Elie ayeke to mbera ti fa gango ti Messie ni.​—Malachie 4:5, 6.

Mbeni nzene nzene tënë na ndo Messie asigigi na yâ mbeti ti Daniel. Ti fa tâ mbilimbili ngu so Messie ni ayeke si na ni, prophétie ni atene: ‘Tongaso mo hinga ye, na mo hinga nda ti ye ni, a komanse na lâ ni so A to tënë ti kiri ti leke na ti sara Jérusalem juska Gbia ni, Lo so A sa mafuta na li ti Lo, aga, a yeke semaine mbasambala, na semaine bale-omene na ndo ni use; fade a kiri a sara kota place na gbagba ti bira ti kodoro ni, même na ngoi ti ye ti vundu.’​—Daniel 9:25.

Artaxerxès, gbia ti Perse, ato “tënë” ti kiri ti leke na ti sara Jérusalem na yâ ti ngu 20 ni ti komandema ti lo. Lo to nda ti komande na ngu 474 kozo ti Christ, tongaso ngu 20 ni ti lo aduti na ngu 455 kozo ti Christ (Néhémie 2:1-8). Ni la, ayenga 69 (ayenga 7 nga na ayenga 62) so ayeke na lege ti prophétie ayeke popo so akangbi yanga so a mû ti kiri ti leke na ti sara Jérusalem na singo ti Messie ni. Tongana mo mû ayenga 69 tongana ti so a fa, a yeke gi lango 483, so ti tene ngu oko na ambeni nze na ndo ni. Me tongana mo sara kua na ndia ti dikongo angu so ayeke na lege ti prophétie, so atene “lâ oko teti ngu oko”, a fa so Messie ni ayeke ga ngu 483 na pekoni, so ti tene na ngu 29.​—Ezéchiel 4:6.a

Atâa so ambeni zo so atene ala yeke Messie asi na angu nde nde, Jésus ti Nazareth asi ti lo lani na ngu 29 (Luc 3:1, 2). Na tâ ngu ni so, Jésus ague na Jean-Baptiste na Jean-Baptiste abatize lo na yâ ti ngu. Na ngoi ni so a sa yingo vulu na ndo Jésus tongana Messie. Na pekoni, Jean, so kozoni a tene lo yeke zo ti lekengo lege tongana Elie, afa Jésus na André nga na mbeni disciple ni nde; na lo iri Jésus “Ngasangbaga ti Nzapa! Lo so alungula siokpari ti sese so.”​—Jean 1:29; Luc 1:13-17; 3:21-23.

Molongo ti asewa so amû lege ti hinga Messie ni

Aprophétie so a sû na gbe ti yingo vulu azia Messie na yâ ti molongo ti ambeni mbilimbili sewa ti aJuif. Tongaso, a yeke tâ na lege ni ti tene so Nzapa so ahinga ye kue ayeke leke si Messie ni aga na ngoi so ambeti so a sû iri ti akotara ni na yâ ni aduti dä ti mû lege ti hinga na akotara ti lo.

Mbeni kota bakari so apakara McClintock na Strong asû atene: “A lingbi ti tene so ambeti so a sû iri ti amara na asewa ti aJuif dä abuba lani na ngoi ti futingo Jérusalem [na ngu 70], me kozoni na ngu ni so pëpe.” Aye mingi ayeke dä so afa atene Matthieu na Luc asû aÉvangile ti ala kozoni na ngu 70. Tongaso, e lingbi ti tene so ala diko ambeti ti iri ti azo so na ngoi so ala sû mbeti na ndo akotara ti Jésus (Matthieu 1:1-16; Luc 3:23-38). Teti so tënë ti iri ti akotara ti Jésus ane mingi, âmanke mingi ti azo ti ngoi ti Matthieu na Luc aye lani ti bâ ni ala mveni ahon ti yeda na ye so mbeni zo la atene.

Jésus atingbi gi tongaso na gango tâ tënë ti aprophétie ni?

Ye oko, Jésus atingbi gi tongaso na gango tâ tënë ti aprophétie so andu Messie? Tongana a hunda lo tongaso, mbeni wandara atene: ‘Ye ni ayeke tongaso oko pëpe. Aye ni so aga tâ tënë na ndo ti Jésus ayeke mingi na a lingbi pëpe ti tene so Jésus atingbi na ni gi tongaso. Na tapande, mbeni zo asara lani calcul na lo bâ so ti tene gi prophétie miombe aga tâ tënë gi tongaso na ndo ti Jésus ayeke tongana ti wara lê ti mbeni sindi oko so mbeni zo abi gi tongaso na popo ti asindi ngbundangbu mingi.’ Ti mû mbeni tapande so akpa tongana ti sindi ni so, lo tene: “Ye ni ayeke tongana ti so mo mû gbâ ti alê ti nginza, mo tuku ni a mû lê ti mbeni kodoro [so akono ahon Centrafrique so kete]. Fadeso, mo zia nzoroko na lê ti mbeni nginza ni oko, mo bi ni na popo ti agbâ ti alê ti nginza so. Mo mû mbeni zo, mo kanga lê ti lo na bongo na mo tene na lo ti wara lê ti nginza so mo zia nzoroko dä so. Zo ni ayeke wara ande lê ti nginza so la?” Na nda ni, lo tene so tapande so amû lege ti fa tongana nyen “a yeke ngangu ti tene gi aprophétie miombe so [andu Messie] aga tâ tënë gi tongaso na ndo mbeni zo na yâ mbaï ti azo.”

Ye oko, na yâ ti ngu ota na ndambo so lo sara kua ti fango tënë, aprophétie gi miombe la aga tâ tënë na ndo ti Jésus pëpe, me aprophétie gbani gbani. Tongana lo bâ aye so kue, wandara so atene: “Gi Jésus lo oko la si na yâ ti mbaï kue ti azo, lo sara si aprophétie mingi aga tâ tënë.”

“Gango” ti Messie ni

Biani, Messie ni so aga lani na ngu 29 ayeke Jésus ti Nazareth. So ayeke lani gango ti lo tongana mbeni zo ti tâ be-ti-molenge, Zo so abâ pasi ti zi azo. Lo ga pëpe tongana Gbia ti ngangu so ayeke zi azo na gbe ti pasi ti aRomain, tongana ti so a bâ so mingi ti aJuif na même adisciple ti lo ayeke ku ni fade (Esaïe, chapitre 53; Zacharie 9:9; Kusala 1:6-8). Ye oko, gango ti lo ti peko, so a sara tënë ni kozo, ayeke duti ande na ngangu nga na kota ngangu ti komande.​—Daniel 2:44; 7:13, 14.

Na ndo sese kue, gingo nda ti aprophétie ti Bible nzoni aga na azo so ahinga ti gbu li ti yeda so Messie aga na ngoi ti akozo Chrétien, nga a lingbi lo kiri. Aye afa so kiringo ti lo so a sara tënë ni kozo ato nda ni lani na “singo” ti lo na ngu 1914b (Matthieu 24:3-14). Na ngu ni so, na mbeni lege so lê abâ pëpe, a zia Jésus na ndo mbata na yayu tongana Gbia ti Royaume ti Nzapa. Na yâ ti kete ngoi, fade lo yeke zi sese na gbe ti aye ti peko ti kengo yanga na Eden. Na pekoni, Komandema ti lo ti Ngu Saki Oko ayeke ga na deba nzoni na ala kue so amä na bê na lo tongana hale ni so a mû zendo ti lo, Messie ni, so “alungula siokpari ti sese so.”​—Jean 1:29; Apocalypse 21:3, 4.

A yeke nzere ande na aTémoin ti Jéhovah ti sara lisoro na mo na ndo tâ tënë so nga ti fa na mo na yâ ti Bible ye so komandema ti Messie ni ayeke ga na ni na mo nga na afami ti mo.

[Akete tënë na gbe ni]

[Atënë/Afoto na lembeti 6, 7]