A fa tënë na aturugu ti Gbia ti Rome

Na ngu 59, gbâ ti azo ti kanga alï na Rome na yanga ti gbagba so a iri ni Porta Capena; aturugu la ague na ala. Yangbo ti Togbia Néron ayeke na ndo ti Hoto ti Palatin. Aturugu ti Gbia ti Rome la ayeke bata yangbo ni. Ala yeke na a-épée ti ala so ala honde ni na gbe ti kota bongo ti ala.a Turugu ti kota kamba Julius na azo ti kanga ti lo ahon na mbeni ndo so a iri ni Forum Romain ala montê na ndo ti Hoto ti Viminal. Ala hon na yâ ti mbeni jardin so gbâ ti gbalaka ti anzapa ti aRomain ayeke dä na ala si na place so aye ti bira ayeke dä nga so aturugu ayeke tara tere ti ala dä.

Bazengele Paul ayeke na popo ti azo ti kanga ni. Na yâ ti anze so ahon ade ti ninga pëpe, na ngoi so Paul ayeke lani na yâ ti bateau so kota pupu ayengi ni ngangu, mbeni ange ti Nzapa atene na lo, a tene: “A lingbi mo luti na gbele César.” (Kus. 27:24). Paul aga nduru ti si na gbele César awe? Kite ayeke pëpe so na ngoi so Paul abâ li-kodoro ti kodoro-togbia ti Rome, li ti lo atï na ndo ti tënë so Seigneur Jésus atene na lo na li ti Tour ti Antonia na Jérusalem. Jésus atene: “Mo sara mbeto oko pëpe! Teti legeoko tongana ti so na Jérusalem mo fa nda ti tënë kue na ndo ti aye so andu mbi, a lingbi mo fa nga tënë ti témoin ni na Rome.”​—Kus. 23:10, 11.

Peut-être Paul aluti kete lo bâ Castra Praetoria, mbeni kota da so yongoro gbagba so a leke ni na abengba brique angoro ni nga atour ayeke na ndo ti gbagba ni. Na yâ ti kota gbagba so a yeke wara aturugu ti Gbia ti Rome so asara kusala tongana azo ti batango togbia nga ala sara kusala tongana azo ti lapolice ti gbata ni. Abungbi ti aturugu ni ayeke 12b nga na gbâ ti abungbi ti azo ti lapolice ni. Ye so afa so na yâ ti gbagba so a lingbi ti wara aturugu saki na saki so na popo ni a yeke wara nga aturugu ti ambarata. Castra Praetoria asara si azo ahinga so kodoro-togbia ti Rome ayeke lani ngangu mingi. Teti so aturugu ti Rome la ayeke bâ ndo na ndo ti azo ti kanga so ayeke na yâ ti akodoro-komanda, Julius alï na groupe ti azo ti lo na mbeni oko ti akota yanga ti gbagba osio ti Rome. Na peko ti mbeni sioni voyage so aninga anze mingi, Julius asi na azo ti kanga so ayeke na gbe ti lo na ndo so ala yeke gue dä.​—Kus. 27:1-3, 43, 44.

‘YE OKO AKANGA LEGE NA PAUL PËPE’ TI FA TËNË

Na ngoi ti voyage ni, Paul abâ lani ambeni suma so afa na lo so mangboko ni ayeke lï ngu me zo oko ayeke kui pëpe. Mbeni sioni ngbo adë lo me ye oko asara lo pëpe. Lo sava lani kobela na tere ti azo na zoa ti Malte, ndo so azo ni akomanse ti tene so lo yeke mbeni nzapa. Âmanke sango ti aye so ague juska atï na mê ti aturugu ti Gbia ti Rome so amä na bê ngangu na atënë ti pande.

Paul abâ aita so alondo na Rome ‘aga na Gara ti Appius na Da-ota-ti-lango-ti-agene ti tingbi na lo’ so kozo awe (Kus. 28:15). Ye oko, teti so Paul ayeke zo ti kanga na lo ye fango nzoni tënë mingi, lo yeke sara tongana nyen ti sara ni na Rome? (aRom. 1:14, 15). Ambeni zo apensé so a yeke mû ande azo ti kanga ni na mokonzi ti aturugu ni. Tongana a yeke tongaso, âmanke a mû lani Paul na Kota komanda ti aturugu Afranius Burrus, peut-être use zo so ayeke na ngangu mingi na peko ti togbia.c Atâa ye ni ayeke so wa, ahon ti tene aturugu ti kota kamba la abata Paul, a yeke gi mbeni senge turugu ti Rome oko la ayeke bata lo fadeso. A mû lege na Paul ti wara mbeni da ti lo wani nga azo alingbi ti ga ti bâ lo na “ye oko akanga lege na lo pëpe” ti fa tënë na ala.​—Kus. 28:16, 30, 31.

PAUL ASARA TËNË TI TÉMOIN NA AKETE ZO NGA NA AKOTA ZO

Peut-être kua ti Burrus so andu fango ngbanga asara si lo hunda atënë na bazengele Paul na yangbo ti gbia wala na camp ti aturugu kozo ti tene lo gue na lo na gbele Néron. Paul agbu ngoi so ti ‘sara tënë ti témoin na akete zo nga na akota zo’. (Kus. 26:19-23). Atâa aye wa la Burrus abâ na ndo ti Paul, a kanga Paul pëpe na yâ ti camp ti aturugu.d

Da so Paul aloué ni so akono amû lege na lo ti yamba “akota zo ti aJuif” nga ti fa tënë na ala nga na ‘azo so aga gbani ahon ti kozo na mbage ti lo na da so lo lango dä’. Ambeni turugu ti Rome adengi nga mê amä lo na ngoi so lo ‘fa nda ti tënë ni kue’ na aJuif na ndo ti Royaume nga na Jésus, “lo to nda ni na ndapre juska na lakui.”​—Kus. 28:17, 23.

Lâ oko oko bungbi ti aturugu ni ayeke changé tere. Aturugu so ayeke bata Paul nga kue ayeke changé tere lakue. Na yâ ti ngu use so bazengele Paul ayeke na kanga, aturugu amä lani atënë so lo yeke tene ti tene a sû ni na yâ ti alettre so lo ye ti tokua na aChrétien so ayeke na Éphèse, Philippe na Colosses nga na aChrétien so ayeke aHébreu. Ala bâ nga lo na sungo lettre na mbeni Chrétien so iri ti lo ayeke Philémon. Na ngoi so Paul ayeke na kanga, lo bi bê ti lo na Onésime, mbeni ngbâa so akpe, ‘lo so Paul aga babâ ti lo na ngoi so lo yeke na yâ ti zingiri’ na lo tokua lo ti kiri na wa ti lo (Philem. 10). Kite ayeke nga pëpe so Paul abi bê ti lo na aturugu so ayeke bata lo (1 aCor. 9:22). Tara ti bâ na yâ ti li ti mo Paul na ngoi so lo yeke hunda mbeni turugu na ndo ti nda ti aye ti bira oko oko so aturugu ayeke yü ka. Aye so lo hinga so la lo sara kua na ni na yâ ti mbeni pendere tapande.​—aÉph. 6:13-17.

“TENE TËNË TI NZAPA NA MBETO PËPE”

Kanga so Paul asara asara si ‘nzoni tënë akiri amaï’ na popo ti aturugu kue ti Gbia ti Rome nga na ambeni zo (Phil. 1:12, 13). Azo so ayeke na Castra Praetoria ayeke hinga ye kue so asi na yâ ti kodoro-togbia ti Rome, aye so asi na togbia ni nga na azo kue so ayeke na yâ ti da ti lo. Azo ni so ayeke asewa ti lo, azo ti kua, nga na angbâa, so ambeni aga aChrétien (aPhil. 4:22). Fango tënë ti Paul na mbeto pëpe asara si aita ti Rome awara ngangu “ti tene tënë ti Nzapa na mbeto pëpe.”​—Phil. 1:14.

Fango tënë so Paul afa na Rome ayeke nga mbeni ye so amû ngangu na e tongana e yeke fa ‘tënë na ngoi so aye atambela nzoni wala na ngoi ti wusuwusu’. (2 Tim. 4:2). Ambeni zo na popo ti e ayeke na da wala na hôpital ndali ti kobela wala ndali ti so ala ga mbakoro na ala lingbi ti sigigi ape. Ambeni ayeke na da ti kanga teti mabe ti ala. Atâa dutingo ti e ayeke tongana nyen, e lingbi ti fa tënë na azo so aga ti bâ e wala aga ti mû maboko na e. Tongana na mbeto pëpe e fa tënë na alege kue so azi na e, e wani e yeke bâ so ‘a lingbi ti kanga tënë ti Nzapa pëpe.’​—2 Tim. 2:8, 9.