A-Mennonite ayeke gi tâ tënë

AMBENI missionnaire, so ala yeke aTémoin ti Jéhovah, ayeke sala kusala na kodoro ti Bolivie. Na nze ti novembre 2000, na mbeni ndapelele, ala bâ ndo na lê ti fenêtre ti ala, na ala bâ ambeni zo so ayeke luti na yanga ti gbagba ni. Azo so ayeke aMennonite. Ala yü gi asenge bongo ti kua nga ala yeke tene mbeni yanga ti kodoro so a yeke tene ni na Zamani. Na bango ala, mo bâ so mbito ayeke sala ala. Gi so amissionnaire so azi yanga ti gbagba ni, azo so atene: “E ye ti hinga tâ tënë so ayeke na yâ ti Bible.” Na lingo ti ala na yâ ti gbagba ni, ala ngbâ ti bâ ndo na peko ti bâ wala mbeni zo ayeke mû peko ti ala. Tâ gi na ngoi so ala yeke lï na yâ ti da, mbeni maseka-koli ni oko atene: “E ye ti hinga azo so ayeke di tâ iri ti Nzapa.”

Na yâ ti da kâ, bê ti ala ato nda ti dë nga a mû na ala ambeni dede ngu ti nyon. Ala londo a yo, na mbeni ndo so gi azo ti fango yaka si ayeke dä. A sala ngu omene awe so a yeke tokua na ala Tour ti Ba Ndo kâ. Ala hunda ndo, atene: “E diko na yâ ti Tour ti Ba Ndo so fade paradis ayeke duti ande na ndo sese. A yeke tâ tënë?” A-Témoin ni afa na ala kiringo tënë so ayeke na yâ ti Bible (Esaïe 11:9; Luc 23:43; 2 Pierre 3:7, 13; Apocalypse 21:3, 4). Mbeni wafango yaka ni atene na amba ti lo: “Ala bâ awe! A yeke tâ tënë, paradis ayeke duti ande na ndo ti sese.” Ambeni atene: “E pensé tâ tënë la e wara awe so.”

Me, aMennonite ayeke azo wa? Atënë ti mabe ti ala ayeke so wa? Ti kiri tënë na ahundango ndo so, zia e kiri na yâ ti ngu 1500 ti ga na ngu 1600.

A-Mennonite ayeke azo wa?

A to nda ni na ngu 1500 ti ga na ni, wungo ti aBible aga gbâ ni nga a sigigi na ni na ayanga ti kodoro so azo mingi ayeke tene ni na Poto. Ye so asala si nzara ti mandango Bible akiri asala azo. Martin Luther nga na ambeni zo so amû li ni na yâ Kota Gbiango ye so asala si Église Protestant abâ gigi ake mingi ti afango ye ti Église Catholique. Ye oko, Église Protestant so abâ gigi fini fini angbâ ti bata ambeni ye mingi so ayeke na yâ ti Bible pëpe. Na tapande, mingi ti ala aye si a batize abébé kue. Me, ambeni zo ayeke dä so ala yeke manda Bible ti hinga tâ tënë. Ala hinga so desizion so zo ayeke mû ti ga membre ti kongregation ti aChrétien ayeke luti na ndo ti hingango ye, nga zo ni ayeke mû desizion so kozoni si lo wara batême (Matthieu 28:19, 20). Ni la, akpengba wafango tënë so ayeda pëpe na tënë ti mungo batême na abébé, amû yâ ti agbata na akete kodoro ti fa Bible na akota zo nga ti kiri ti batize ala. Tongaso, a hiri awafango tënë so a-Anabaptiste, so nda ni aye ti tene “azo so akiri abatize azo.”

Mbeni zo so lo nga kue lo yeke gi tâ tënë na so lo mû peko ti a-Anabaptiste ayeke Menno Simonsz. Lo yeke lani mbeni bua ti aCatholique na yâ ti kete kodoro ti Witmarsum, na banga ti Pays-Bas. Na ngu 1536, lo sigigi na yâ ti Église ni, na tongaso akota zo ti Église ni ayeke gi lo gingo. Na ngu 1542, Charles ti Oku ni, so lo yeke togbia ti Rome, atene so ni yeke mû nginza na zo so agbu Menno. Na yâ ti ngoi ni so, Menno abungbi ambeni Anabaptiste ni na yâ ti akongregation nde nde. Kete na pekoni, a hiri lo na azo ni so amû peko ti lo aMennonite.

A-Mennonite laso

Tongana ngoi ayeke hon, a sala ngangu mingi na aMennonite. Tongaso, ambeni mingi alondo na Poto ti Do ala gue na Amerika ti Banga. Kâ, ala wara lege ti ngbâ ti gi tâ tënë na ti fa tënë na azo mingi. Me ala yeke manda Bible na ala yeke fa tënë na wâ tongana ti akotara ti ala pëpe. Ambeni mingi ayeda na tënë so a tene Nzapa ayeke oko, me na yâ lo ala yeke ota, tënë ti âme so ayeke kui pëpe nga na tënë ti enfer (Zo-ti-fa-tene 9:5; Ezéchiel 18:4; Marc 12:29). Ti laso, amissionnaire ti aMennonite ayeke luti mingi na ndo tënë ti kaïngo kobela nga na nzoni duti ti azo ahon kua ti fango tënë ti Nzapa.

A tara ti fa so wungo ti aMennonite kue ayeke  1 300 000 tongaso, nga ala yeke na yâ ti akodoro 65. Me ala ngbâ ti toto beoko so atia ala tongana ti so Menno Simonsz atoto ndali ni a sala laso ngu ngbangbo mingi awe. Na ngoi ti Kozo Bira so Amû Sese Kue, abango ndo nde nde so ala yeke na ni na ndo awusuwusu so ayeke na yâ ti sese so asala si kota kangbi aga na popo ti ala. Mingi ti aMennonite so ayeke na Amerika ti Banga ake kua ti turugu tongana ti so Bible afa. Me mbeni buku (An Introduction to Mennonite History) so asala tënë na ndo mbaï ti aMennonite atene: “Kota ye so a ngbâ ti dabe na ni na ndo Église ti aMennonite ti Poto ti Do ayeke kengo kua ti turugu na ngu 1914.” Laso, ambeni Mennonite ayeda na afini ye so ayeke sigigi na ngoi ti e. Ti ambeni, ala ngbâ ti gbu bongo ti ala gi na ambeni ye tongana épingle ahon ti zia abouton na tele ni, nga ala bâ ti ala so a lingbi akoli afâ kuä ti yanga ti ala pëpe.

Ambeni Mennonite ni aye ti mû peko ti afini ye ti laso pëpe. Tongaso, ala sala kodoro na ando so ngorogbia ti kodoro ni amû na ala si ala duti nde na aye ti laso. Na tapande, na kodoro ti Bolivie, aMennonite 38 000 tongaso akangbi yâ ti tele ti ala nde nde na ala lango na ando so ayo kete na akota gbata. Bungbi ti ala oko oko ayeke na andia ti ala so ala yeke kpe ni. Na ambeni ndo ni, ala ye kutukutu pëpe, gi ye so ala yeke fono na ni ayeke ambarata nga na apuse ti ambarata. Ti ambeni nga ala ye radio, televizion nga na mozoko pëpe. Ambeni ake même ti manda yanga ti kodoro ti ndo so ala lango dä. Mbeni Mennonite ni atene: “Apasteur ti e ake na e ti manda yanga ti Espagnol tongaso si e ngbâ na gbe ti ala.” A-Mennonite mingi abâ so a kanga lege na ala ngangu na yâ ti ambeni ye, nga ala yeke na mbito ti tene a tomba ala na yâ ti bungbi ni. Tongana a tomba ala, so ayeke mbeni kota kpale mbilimbili ndali ti mbeni zo so ade ti duti gi lo oko nde na bungbi ti atanga ni pëpe.

Lege so tâ tënë asi na popo ti ala

Johann ayeke mbeni Mennonite nga lo yeke zo ti fango yaka. Lo na sewa ti lo azia kodoro ti ala Canada, ala gue na Mexique nga na pekoni ala gue na Bolivie. Me lo yeke lakue na bezoin ti mbeni ye ti tene a mû maboko na lo ti wara tâ tënë. Ni la, tongana lo bâ mbeni Tour ti Ba Ndo na maboko ti mbeni koli so alango ndulu na lo, lo hunda ni.

Mbeni lâ, tongana Johann aga na kota gbata ni ti kä akobe ti yaka, lo bâ mbeni ita-wali Témoin ti Jéhovah so ayeke fa Tour ti Ba Ndo na azo na gala, tongaso Johann ague na tele ti lo. Ita-wali ni asala tënë ti Johann na mbeni missionnaire so ahinga yanga ti Zamani. Kete na pekoni, a to nda ti tokua Tour ti Ba Ndo ti yanga ti Zamani na Johann. Lakue tongana lo wara Tour ti Ba Ndo, lo na sewa ti lo ayeke manda ni nzoni. Na pekoni, lo yeke mû Tour ti Ba Ndo ni na ambeni sewa ti aMennonite ti ndo ni so lo yeke dä. Asewa ni so ayeke kangbi oko Tour ti Ba Ndo ni so na ambeni sewa ni nde nga. Ala yeke sala tongaso juska mbeti ni awoko kue. Na mbeni ngoi, asewa ni ayeke bungbi ndo oko na ala manda Tour ti Ba Ndo ni ngbii a si na bê ti bï. Ala yeke diko aversê kue so a zia na yâ ni. Na salango tongaso, Johann aga ti hinga biani so aTémoin ti Jéhovah ayeke azo so ayeke sala ye so Nzapa aye na ndo ti sese kue, nga ala yeke beoko. Ni la, kozo si Johann akui, lo tene na wali nga na amolenge ti lo: “I ngbâ lakue ti diko Tour ti Ba Ndo. A yeke mû maboko na i ti gbu nda ti Bible nzoni.”

Ambeni fami ti Johann ato nda ti fa na amba ti ala aye so ala manda na yâ ti Bible. Ala tene: “A yeke buba ande sese so pëpe. Me, Nzapa ayeke leke ni ti ga paradis, nga Nzapa ayeke gbi azo na wâ pëpe.” Tënë so atï na mê ti apasteur ti Église ni, na ala tene na sewa ti Johann so tongana ala zia lege ti mara ti lisoro so pëpe, a yeke tomba ala na yâ ti Église ni. Na pekoni, tongana sewa ni ayeke sala lisoro na ndo ye ti ngangu so a-ancien ti aMennonite asala na ala, mbeni maseka-koli atene tënë so dandara. Lo tene: “Mbi hinga ngbanga ti nyen la si e yeke woko go ti e na a-ancien ti Église so pëpe! E kue e hinga awe so tâ tënë la e wara so, me e sala mbeni ye ngbanga ni pëpe.” Tënë so andu bê ti babâ ti lo mingi. Ni la, ngoi kete na pekoni azo bale-oko na yâ ti sewa ni ahon na hondengo ni ti gi aTémoin ti Jéhovah. A yeke tambela so la si ague na ala na ndo ti amissionnaire so e sala tënë ni fade na tongo nda ni.

Na ndade ni, amissionnaire ni ague na kando so aMennonite alango dä ti bâ azo so aga biri na ndo ti ala. Na ndo ti lege ni, oko kutukutu so ayeke na popo ti apuse ti mbarata so ayeke gi ti amissionnaire ni. Ni la, na ngoi so ala yeke hon yeke na popo ti apuse ti mbarata so, azo ti kodoro ni ayeke bâ lê ti ala, teti so ala yeke bâ kutukutu ni tongana mbeni fini ye. Amissionnaire ni nga kue ayeke bâ apuse ti mbarata ni tongana fini ye na lê ti ala. Tongana amissionnaire ni asi awe, ala na aMennonite bale-oko so aga na iri ti asewa use so aduti na yanga ti mbeni table.

Na lango ni so, ala mû ngbonga osio ti manda kozo chapitre ti buku Hingango Ye So Ague na Fini ti Lakue Lakue.a A si na paragraphe oko oko, aMennonite so ayeke diko aversê so ala hinga ni kozo awe nga ala yeke gi ti bâ wala kozoni ala gbu nda ti aversê ni so nzoni. Na hundango tënë ti aparagraphe ni oko oko kue, aMennonite ni ayeke mû ambeni penze-ngbonga ti sala lisoro na ndo ni na yanga ti kodoro ti ala awe si mbeni zo oko aga ti kiri na tënë na yanga ti Espagnol. A  yeke lani mbeni lango so ala lingbi ti girisa ni pëpe. Me mbeni ye ti ngangu ayeke si na ala. Ala yeke tingbi na atara, legeoko tongana ti so asi na Menno Simonsz na ngoi so lo to nda ti gi tâ tënë.

Ala wara atara

Ambeni lango na pekoni, a-ancien ti Église ni aga na ndo ti sewa ti Johann, na ala be lê na ala, ala tene: “E mä a tene aTémoin ti Jéhovah aga lani na ndo ti ala. Ala tene na aTémoin ni e ye ti bâ gere ti ala ge pëpe, nga tongana ala gbi ambeti ti aTémoin ni pëpe, e yeke tomba ala na yâ ti Église.” Ye ni ayeke mbeni ngangu tara ndali ti sewa ni, ngbanga ti so a yeke gi kozo ti tene aTémoin ti Jéhovah amanda Bible na ala la.

Mbeni oko ti amokonzi ti sewa ni atene: “E yeke sala ye so ala tene so pëpe. Azo so ayeke ga ti manda Bible na e.” A-ancien ni asala nyen? Ala tomba asewa so na yâ ti Église ni. Ye ni ayeke mbeni ngangu kpale biani. Lakue ndokua ti lekengo afromage ayeke tokua mbeni puse so ayeke hon na yanga-da ti zo oko oko ti vo dulait ti sala na fromage. Ye oko, fadeso puse ti ndokua ni so ayeke hon gi hongo na yanga-da ti asewa so sân ti vo dulait ti ala. Tongaso, warango pata aga ngangu na ala. A tomba mbeni mokonzi ti sewa ni na kua. Ti mbeni, a ke na lo ti vo ye na yâ ti magazin ti kando ni, nga a tomba molenge ti lo ti wali na ekole. Molenge ni ayeke na ngu bale-oko. Azo ti tele ti da ti mbeni maseka-koli ni azi wali ti lo na maboko ti lo. Teti so a tomba lo na yâ ti Église ni awe, ala tene so wali ni alingbi ti ngbâ na lo pëpe. Atâa so kue, asewa ni angbâ lakue ti manda Bible ti wara tâ tënë.

Amissionnaire ni angbâ ti ga yenga oko oko ti sala étude na ala, atâa so lege ni ayo. Mandango ye ni akpengba asewa so mingi. Ti ga na étude ni, ambeni zo ti sewa ni ayeke sala ngbonga use na lege. Ala yeke ga na mbarata wala na puse ti mbarata. Mbeni kpengba ngoi ni ayeke lani ngoi so asewa so ahunda ti kozoni na amissionnaire ni ti sambela. Na yâ ti akando ni kâ, aMennonite ayeke sambela ka na kota go pëpe. Tongaso, ade ala mä mbeni zo ti sambela ndali ti ala pëpe. Na peko ti sambela ni, akoli ni atoto na ngu ti lê. Mbeni ye so apika bê ti ala mingi ayeke so amissionnaire ni aga na radio-kasete. A ke ti tene zo apika mozoko na yâ ti kando ni. Ni la tele ti ala anzere mingi ndali ti abia ti Royaume so amissionnaire ni azia ni si a yeke toto, tongaso ala mû desizion ti tene lakue na peko ti étude ala he abia ti Royaume. Me mbeni ye ni angbâ: gigi ti ala ayeke duti tongana nyen na peko ti kpale so ala yeke na yâ ni?

Ala wara mbeni sewa ti aita so andoye ala

So azo ni akanga lege ti aye kue na ala, asewa so ato nda ti sala fromage ti ala mveni. Amissionnaire agi na ala azo ti vo fromage ni. Mbeni ita ayeke dä na Amerika ti Banga. Lo ninga mingi na yâ ti bungbi ti Jéhovah. Me lo kono lani na ndo so aMennonite ayeke dä na Amerika ti Mbongo. Lo mä tënë ti ngangu kpale so asewa so ayeke na yâ ni. Lo ye biani ti mû maboko na ala. Gi na yâ ti yenga so lo mä na tënë ni, lo mû lapara lo ga na Bolivie ti bâ ala. Na ndo ti so lo kpengba ala na lege ti yingo, lo mû nga maboko na asewa ni ti vo kete kutukutu ti ala mveni. Ye so ayeke mû lege na ala ti gue na bungbi na Da ti Royaume nga ti kä na akungba ti ala ti yaka.

Tongana lo dabe ti lo na ye so asi na ala, mbeni zo ti sewa ni atene: “Ye ni ayeke lani ngangu mingi na e na peko ti so a tomba e. E yeke ga lani na Da ti Royaume na vundu, me e yeke kiri na ngia.” Biani, aita ti ndo ni asala ye mingi ti mû maboko na asewa so. Ambeni amanda yanga ti Zamani, nga aTémoin mingi ti Poto so ayeke tene yanga ti Zamani ague na Bolivie ti mû maboko si a sala bungbi na yanga ti Zamani. Ngoi kete na pekoni, azo 14 so alondo na popo ti aMennonite so ato nda ti fa nzo tënë ti Royaume.

Na lango 12 ti nze ti octobre 2001, ngu oko tongaso na peko ti kozo guengo ti ala na ndo ti amissionnaire ni, azo 11 so kozo ala yeke a-Anabaptiste akiri awara batême ti fa so ala mû tele ti ala na Jéhovah. Ti londo na ngoi so juska laso, ambeni mingi asala nga tongaso. Mbeni oko atene: “Ngbele ye na ngoi so e hinga tâ tënë ti si laso, e yeke bâ tele ti e tongana angbâa so a zi ala.” Mbeni nde atene: “Mingi ti aMennonite ayeke dema ngbanga ti so ndoye ayeke na popo ti ala pëpe. Me aTémoin ti Jéhovah ayeke ye amba ti ala. Mbi bâ so mbi yeke nzoni mingi na popo ti ala.” Tongana mo yeke gi ti gbu nda ti Bible nzoni, mo nga kue mo lingbi peut-être ti wara akpale. Me tongana mo hunda na Jéhovah ti mû maboko na mo, mo duti na mabe nga mo sala ye na mbito pëpe tongana ti asewa so, mo nga mo yeke sö benda na mo yeke wara ngia.

[Kete tënë na gbe ni]

[Foto na lembeti 25]

Ala yeke na ngia ti wara ambeti ti Nzapa na yanga ti Zamani

[Foto na lembeti 26]

Lakue na peko ti étude, ala yeke he bia atâa so a ke na ala ti mä mozoko na yâ ti kando ni