Mbaï ti fini
Fango ye so angbâ ti mû maboko na mbi
TËNË TI HAROLD GLUYAS
A hon ngu 70 awe so mbi ngbâ ti dabe ti mbi na mbeni ye so asi na ngoi so mbi de kete. Mbi duti na ndo so Mama ayeke tö ye dä, na mbi yeke bâ mbeni kete ndulu mbeti so a sû tënë so na ndo ni: “Dutee ti Ceylon.” Na ndo ti mbeti ni, a zia foto ti ambeni wali so ayeke ko apendere kugbe ti dutee so ayeke na yâ ti ayaka ti Ceylon (fadeso Sri Lanka). Ndo so mbi yeke dä na Australie ti Mbongo ahule mingi, tongaso foto so mbi bâ apika bê ti mbi mingi. Ti mbi, kite ayeke pëpe so Ceylon ayeke pendere kodoro. Na ngoi ni kâ, mbi hinga nga pëpe so mbi yeke sala ande kua ti missionnaire na yâ ti pendere zoa so teti ngu 45.
A DÜ mbi na avril 1922. Ndo ni na ngoi ni kâ ayeke tâ nde mingi na ti laso. Sewa ti mbi ayeke fâ yaka na mbeni ndo ndulu na gbata ti Kimba, mbeni gbata so ayeke na bê ti kodoro ti Australie nga na mbongo ti kota yando so ayeke kâ. Dutingo ni kâ ayeke ngangu mingi ndali ti so, fani mingi, ndo ni ahule hulengo, asi singo na gbâ ti akete kete nyama so ayeke buba kobe ti yaka mingi, nga ndowa ayeke mingi. Mama ayeke sala kua ngangu ti bâ lege ti Babâ nga na e amolenge omene na yâ ti mbeni kete da so a leke ni gi na tôle.
Ye oko, ti mbi, ndo ni so anzere na mbi mingi nga mbi lingbi ti sala ye ti bê ti mbi. So lani mbi de kete, ambeni ye apika bê ti mbi mingi: bango gbâ ti akoli-bagara so ayeke fâ yaka wala gbâ ti poussière so alondo na asala si zo alingbi ti bâ ndo pëpe. Na lege so, mbi komanse ti manda ye kozoni ti gue na mbeni kete ekole so wafango mbeti ni ayeke gi oko na so ayo na da ti e kilomètre oku.
Atâa so ala yeke gue na da ti Nzapa lâ oko pëpe ndali ti yongo ti lege ni, babâ na mama ti mbi ayeke azo so tënë ti Nzapa agbu bê ti ala mingi. Ye oko, na tongo nda ti ngu 1930, Mama ato nda ti mä adiskur ti Juge Rutherford, so ayeke fa pekoni na da-fonono ti Adélaïde . Ti mbi, Juge Rutherford ayeke mbeni oko ti azo ti fango tënë ti Nzapa na Adélaïde, nga mbi yeke na nzara ti mä lo mingi pëpe. Me yenga oko oko, Mama ayeke ku kungo ti mä go ti Rutherford nga lo yeke dengi mê ti lo mingi ti mä ni ndali ti so go ti lo ayeke sigigi nzoni pëpe.
Mbeni lâ, na mbeni peko ti midi so ndowa nga na poussière ayeke mingi, mbeni kutukutu aluti na devant ti da ti e na akoli use so ayü bongo pendere asigigi na yâ ni. Ala yeke aTémoin ti Jéhovah. Mama amä tënë ti ala nzoni nga lo mû mbeni matabisi ndali ti ambeti ti Nzapa so ala ga na ni, na lo to nda ti diko ni fade fade. Teti so ambeti ni agbu bê ti lo mingi, ngoi kete na pekoni lo hunda na Babâ ti gue na lo na ndo ti avoizin ti e si lo fa na ala ye so lo yeke manda.
Ye ti nzoni so mbi wara na dutingo ndulu na apionnier
Kete na pekoni, dutingo ti e kâ na yâ ti ngonda ni so ayeke ngangu mingi asala si e zia ndo ni ti gue na gbata ti Adélaïde, so ayo kilomètre 500. Sewa ti e ato nda ti gue na bungbi na kongregation ti aTémoin ti Jéhovah ti Adélaïde nga e yeke gue na li ni na lege ti yingo. Gango ti e na Adélaïde asala nga si mbi sala ekole mbeni pëpe. Mbi zia ekole na ngoi so mbi yeke gi na ngu 13, na peko ti so mbi hunzi klase ti 6e. Mbi yeke mbeni zo so ayeke gi kpô, na ye so alingbi fade ti gue na mbi yongoro na aye ti yingo tongana mingi ti aita pionnier wala awakua ti ngoi kue, so abi bê ti ala mingi na mbi, amû maboko na mbi pëpe.
Tongana ngoi ayeke hon, wâ ti apionnier so asala si mbi nga kue mbi wara wâ na lege ti yingo. Mbi ye mingi ti duti na tele ti ala na ti bâ bibe ti ala ti zo so aye kua mingi. Ni la, na ngoi ti mbeni kota bungbi so a sala ni na Adélaïde na 1940, tongana a sala mbeni tokua so awa azo teti kusala ti ngoi kue, mbi hinga nga mbilimbili ye so apusu mbi pëpe, me mbi mû iri ti mbi. Na ngoi ni so, ade mbi wara batême pëpe nga mbi de ti wara akode na yâ kusala ti fango tënë pëpe. Ye oko, ambeni lango na pekoni, a tisa mbi ti ga na popo ti mbeni kete groupe ti apionnier so ayeke na Warrnambool, mbeni gbata so ayo kilomètre ngbangbo mingi na Adélaïde, ndulu na Victoria.
Atâa so na tongo nda ni mbi yeke sala ye ni gi tongaso, kete na pekoni kusala ti fango tënë agbu bê ti mbi mingi, na mbi yeke na ngia ti tene so ndoye ti mbi teti kusala ni akiri na peko pëpe juska laso. Teti biani, a yeke ngoi so aye agbian na yâ ti fini ti mbi, na mbi to nda ti gue na li ni biani na lege ti yingo. Ge la si mbi hinga nene ti dutingo ndulu na azo so andoye aye ti yingo. Mbi ga ti hinga tongana nyen nzoni ngangu so ala yeke sala na ndo ti zo alingbi ti sigigi na ye ti nzoni so ayeke na yâ e atâa hingango ye ti e ayeke tongana nyen, nga lege so aye so e manda na tele ti ala alingbi ti sala nzoni na e na yâ ti gigi ti e kue.
Atara asala si mbi kpengba
Ade mbi ninga na kua ti pionnier ni pëpe na a kanga lege na kua ti aTémoin ti Jéhovah na Australie. Teti so mbi hinga tâ ye ti sala pëpe, mbi hunda wango na mbage ti aita, na ala fa na mbi so a kanga lege pëpe ti sala tënë na azo na ndo Bible. Tongaso, legeoko na ambeni pionnier, mbi to nda ti gue da na da ti fa tënë ti Bible na azo. Salango tongaso akpengba mbi ndali ti atara so ayeke ga.
Nze osio na peko ti so mbi wara ngu 18, a hunda mbi na ngangu ti sû iri ti mbi na mbeti ndali ti kua ti turugu. Ye so amû lege na mbi ti fa tënë ti mabe ti mbi na mingi ti aturugu ti kota kamba nga na mbeni wafango ngbanga. Na ngoi ni so, ambeni ita 20 tongaso ayeke na da ti kanga ti Adélaïde ndali ti so ala duti nde. Kete na pekoni, a tokua mbi na peko ti ala. A zia e na tele ti ngangu kua ti kpongo atênë nga na lekengo alege. Ye so amû lege na mbi ti duti zo so ahinga ti kanga bê nga zo so ayeke luti ngangu na ndo adesizion ti lo. Nzoni salango ye ti e nga na gbungo ngangu ti e asala si mingi ti aturugu ti batango da ti kanga ni ane e.
So a zi mbi na peko ti anze mingi so mbi sala na da ti kanga, mbi te ye nzoni na mbi kiri na kusala ti pionnier. Ye oko, a yeke ngangu ti wara amba ti mbi pionnier, na tongaso a hunda mbi wala mbi oko mbi lingbi ti sala kusala na yâ ti akota ndo ti fango yaka so ayeke na Australie ti Mbongo. Mbi yeda na mbi mû mangboko ti gue na kete zoa ti Yorke. Mbi mû gi aye so ahunda teti fango tënë nga na vélo. Tongana mbi si kâ awe, mbeni sewa so asala nzara ti tâ tënë ague na mbi na mbeni kete dä so agene ayeke lango dä, ndo so mbeni wali so ayeke na nzobe asala ye na mbi mo bâ mo tene mbi yeke molenge ti lo. Na kota lâ, mbi yeke mû vélo ti gue ti fa tënë na yâ ti akete gbata so ayeke na ambage nde nde ti zoa ni. Ti fa tënë na ando so ayo, ngoi na ngoi na bï mbi yeke lango na yâ ti ada so agene ayeke lango dä. Na lege so, mbi yeke gue kilomètre ngbangbo mingi nga mbi yeke wara aye ti nzoni mingi na fango tënë. Mbi gi bê ti mbi mingi pëpe so mbi yeke gi mbi oko na yâ ti kusala ni, nga mbi bâ lege so Jéhovah abi bê ti lo na mbi, na mbi ga ndulu mingi na lo.
Tiringo na bibe ti bango tele ti mbi so mbi lingbi pëpe
Na 1946, mbi wara mbeni lettre so a hiri mbi na kusala ti guengo na ndo nde nde tongana wakua ti aita (so a hiri lo fadeso surveillant ti circonscription). Kusala ni andu salango vizite na mbeni wungo ti akongregation so ayeke ti circonscription ni. Ti tâ tënë ni, mbi bâ ni tongana mbeni kua so ayeke ngangu mingi. Mbeni lâ, mbi mä mbeni ita na tenengo: “Harold ayeke nzoni zo ti mungo diskur pëpe, me lo yeke fa tënë nzoni mingi.” T ënë ni so amû ngangu na mbi mingi. Mbi mveni mbi hinga nzoni mingi so mbi yeke na kpale ti mungo diskur nga na ti lekengo aye, me ti mbi, kua ti fango tënë la ayeke kozo kua ti aChrétien.
Na 1947, a yeke mbeni ye ti kota ngia mingi ti wara vizite ti Ita Nathan Knorr na Ita Milton Henschel so alondo na kota ndokua ti aTémoin ti Jéhovah na Brooklyn. Ngbele ye na peko ti so Ita Rutherford aga lani na 1938, a yeke ti kozoni ti wara mara ti vizite so. A sala mbeni kota bungbi na Sydney ndali ti vizite so. Legeoko tongana mingi ti amaseka pionnier, mbi yeke lani na nzara ti gue na Galaad, Ekole ti Mandango Bible ti Société Watchtower, so a zi ni ade ti ninga pëpe na so ayeke mû fango ye na azo so aye ti ga missionnaire. Mingi ti e so e ga e yeke hunda tele ti e wala ti tene a yeda na mo ti gue na ekole ni a hunda ti tene mo manda mbeti ayo. Ye oko, Ita Knorr afa so tongana e lingbi ti diko mbeni article ti Tour ti Ba Ndo na ti bata akota tënë ti yâ ni, e lingbi ti sala nzoni mingi na Ekole ti Galaad.
Teti so mbi manda mbeti ague ayo pëpe, mbi bâ ti mbi so a lingbi pëpe ti yeda na mbi ti gue na ekole ni. Li ti mbi akpe ti bâ so anze mingi na pekoni a tisa mbi ti sû demande ti guengo na Ekole ti Galaad ni. Na pekoni, a yeda na mbi tongana mbeni élève, na mbi gue na klase 16 ni so a sala ni na 1950. Guengo na ekole ni ayeke mbeni pendere ye so amû maboko na mbi ti bâ so mbi lingbi ti sala mbeni ye. A fa na mbi so mandango mbeti ague ayo si ayeke kozo ye so asala si mo ga zo pëpe. Nde na so, mungo bê ti mo kue na kua nga na mango yanga si ayeke akota ye so a hunda. Azo so afa ye na e na ekole ni awa e ti sala ye kue so e lingbi ti sala. Teti so mbi sala ye alingbi na wango ti ala, mbi gue na li ni nzoni juska mbi wara lege ti manda aye so afa na e na ekole ni nzoni.
Ziango Australie ti gue na Sri Lanka
Na peko ti so mbi wara kota mbeti ni, mbi na ambeni ita-koli use so e londo na Australie a tokua e na Ceylon (fadeso Sri Lanka). E si na Colombo, kota-kodoro ni, na septembre 1951. Ndo ni ayeke wâ mingi na gbiki ayeke yuru na tele ti zo. Gi so e sigigi na yâ ti mangboko ni, gbâ ti aye so e bâ, e mä nga e mä fion ni ayeke tâ nde mingi. Na oko ngoi ni, mbeni oko ti amissionnaire so ayeke kâ ayamba e na mbeni kete ndulu mbeti na maboko ti lo so asala tënë ti mbeni diskur na ndo Tënë ti Nzapa. A yeke duti na dimanche ti peko na mbeni place ti yâ ti gbata ni so azo mingi ayeke bungbi tele dä. Ye so apika bê ti mbi ayeke so a zia iri ti mbi na gbe ti mbeti ni tongana zo so ayeke fa tënë ni! Tara ti bâ tongana nyen mbi yeke gi bê ti mbi. Me angu so mbi sala na kusala ti pionnier na Australie asala si mbi manda ti yeda na kua kue so a mû na mbi. Jéhovah amû maboko na mbi, na mbi mû diskur ni nzoni. Legeoko na aita-koli osio so ade kumbamba so ala yeke kozoni awe na yâ ti da ti amissionnaire ti Colombo, e to nda ti tiri na kpale ti mandango yanga ti Sinhala na ti bi tele ti e na yâ kusala ti fango tënë. Mingi ni e sala kua gi e oko, nga e yeke lani na ngia ti bâ so azo ti kodoro ni ayeke azo so ane zo nga ayeke yamba zo mingi. Kete na pekoni, wungo ti azo so ayeke ga na bungbi ato nda ti gue na li ni.
Tongana ngoi ayeke hon, mbi to nda ti bi bê ti mbi mingi na Sybil, mbeni pendere ita-wali pionnier, so mbi tingbi na lo na ngoi so mbi yeke na voyage ti gue na Ekole ti Galaad. Lo gue lani na assemblée internationale so a sala ni na New York. Na pekoni, lo gue na klase 21 ni ti Galaad na a tokua lo na Hong Kong na 1953. Mbi to nda ti sû lettre na lo, na e ngbâ ti sû alettre na mba juska na 1955, ngoi so lo ga na tele ti mbi na Ceylon si e sala mariage.
Kozo ndo so a tokua e dä tongana amissionnaire ayeke Jaffna, mbeni gbata so ayo na mbage ti banga ti Sri Lanka. Na popo ti ngu 1954 ti si na 1956, tënë ti poroso ato nda ti buba yâ ti dutingo ti aSinhala na aTamil, na a sala si bira alondo na yâ ti angu mingi so aga na pekoni. A yeke ye ti mungo ngia na bê mingi ti bâ aTémoin so ayeke Sinhala na Tamil ti bata tele na popo ti ala teti anze mingi na yâ ti angu ti bira ni so. Atara so aleke mabe ti aita ni nzoni ahon ti kozo nga akpengba ni.
Fango tënë nga na fango ye na Sri Lanka
Ti sala kodoro na popo ti aHindou nga na aMusulman, a hunda kangango bê. Atâa so kue, e ga ti hinga angobo nga na apendere salango ye so ala yeke na ni. Teti so a yeke ngangu ti bâ ambeni wande na salango voyage na yâ ti akutukutu ti kodoro ni, fani mingi, dutingo ti e na yâ ti akutukutu ni asala si azo ayeke bâ gi e. Sybil aleke na bê ti lo ti he ngia na azo ni. A nzere na e mingi ti bâ so azo so ayeke bâ e fade gi kpô ato nda ti he ngia na e!
Mbeni lâ, e luti na mbeni barrière. Na peko ti so turugu ni ahunda ndo so e londo dä nga ndo so e yeke gue dä, lo ye fadeso ti hinga tënë na ndo ti e.
“Wali wa la?”
Mbi kiri tënë: “Wali ti mbi.”
“Ala mû tele a sala ngu oke?”
“Ngu miombe.”
“Ala yeke na amolenge?”
“Ên-ën.”
“Ayiô! Ala bâ mbeni docteur ape?”
E ku tele ti e na mbeni ye tongaso pëpe, me na pekoni e bâ so a yeke mbeni fä ti bingo bê na zo so azo ni ayeke na ni na mbage ti amba ti ala. Biani, a yeke mbeni oko ti asalango ye ti ala so anzere na e mingi. A hunda gi ti luti a ninga kete na mbeni ndo so azo ayeke hon dä mingi na ti bâ so mbeni zo aga ndulu na mo na lo hunda mo na nzoni bê ti bâ wala mo yeke na bezoin ti tene a mû maboko na mo.
Gbungo li na ndo akusala nde nde so e sala
Tongana tango ayeke hon, e wara akusala nde nde na ndo ti kusala ti e ti missionnaire na Sri Lanka. A hiri mbi ti sala kusala ti circonscription na ti district, nga tongana membre ti Komite ti Filiale. Ti si na 1996, mbi hon ngu 70 awe. Mbi yeke na ngia ti dabe ti mbi na ngu 45 ti kusala ti missionnaire na Sri Lanka. Na kozo bungbi so mbi gue dä na Colombo, azo so aga lani ayeke gi ndulu na 20. Fadeso, wungo so ahon 3 500! Mbi na Sybil e yeke bâ lani aita so e ye ala mingi tongana amolenge nga na a-âta ti e na lege ti yingo. Ye oko, aye mingi ayeke dä so angbâ ti tene a sala ni na yâ ti kodoro ni; na akua ni so ahunda ngangu ti azo so ade maseka. Teti e hinga ye so, e yeda na tisango ndo ti Wabatango Bungbi ti kiri na Australie. Ye so amû lege na akoli nga na awali so ade maseka, na so ayeke na akode so a hunda, ti gue na Sri Lanka ti mû place ti e tongana amissionnaire.
Ti fadeso, mbi yeke tomba ngu 83, na mbi na Sybil e yeke na ngia so e yeke kamême na nzoni seni ti ngbâ ti sala kusala tongana apionnier spécial na Adélaïde, kozo ndo so mbi yeke lani dä. Kusala ti e ti fango tënë asala si bibe ti e angbâ ngangu nga e lingbi ti gbian aye na yâ fini ti e tongana a hunda ti sala ni. A mû nga maboko na e ti gbian aye nde nde na yâ fini ti e ti lingbi na ti Australie.
Jéhovah angbâ ti mû na e aye ti mitele kue so atia e, nga aita ti e ti koli na ti wali ti kongregation aye e na ala yeke mû maboko na e mingi. A mû na mbi mbeni fini kua ade ti ninga pëpe. A hiri mbi ti sala kusala tongana secrétaire ti kongregation ti e. Ni la, mbi bâ so tongana mbi yeke sala ngangu ti sala na Jéhovah be-ta-zo, mbi ngbâ ti wara fango ye. Tongana mbi kiri mbi bâ angu kue so ahon, bê ti mbi ayeke dö lakue ti bâ so mbeni senge maseka-koli so ayeke lani na yâ ti ngonda kâ alingbi ti wara mbeni pendere fango ye, mbeni fango ye so angbâ ti mû maboko na lo.
[Foto na lembeti 26]
Na lango ti mariage ti e, ngu 1955
[Foto na lembeti 27]
Mbi na Rajan Kadirgamar, mbeni ita-koli ti kodoro ni, na fango tënë na 1957
[Foto na lembeti 28]
Mbi na Sybil laso