Mo Zia Bê na Mbeni Nzapa so Ayeke Dä Biani?
Mbeni bungbi ti azo, so mbeni ndokua (American Museum of Natural History) atokua teti mbeni tambela, ayeke lani ndulu ti gi nda ti mbeni sese ti Articque so Robert E. Peary, mbeni zo so atambela na ndo nde nde ti gi asango, atene lo bâ ni angu mbasambala kozoni, na ngu 1906.
TONGANA lo duti na Cape Colgate tâ na mbage ti Banga-Do ti Amerika ti Banga, Peary abâ mbeni ye so akpa avulu li ti mbeni sese yongoro kâ. Lo di iri ni Sese ti Crocker, na iri ti mbeni oko ti azo so amû maboko na lo na lege ti nginza. Bâ tongana nyen bê ti azo so ague ti gi nda ti kodoro ni apika, tongana ala bâ kete mbage ti mbeni ndo so ayeke yongoro na gbele ala na akete hoto, apopo-hoto, na ali ti hoto so neige angoro ni! Me ngoi kete na pekoni, ala bâ so ala yeke bâ mbeni ye nde pëpe gi mbeni mirage ti Arctique, wala senge image so ahanda lê ti zo. Mara ti ye tongaso, so aga na lege ti ngangu so pupu so angoro sese ayeke na ni ti sala kusala tongana tatara, ahanda Peary, na ti si na ngoi so ala gbu nda ni, ala buba awe ngoi, ngangu, na mosoro senge ti gi ti hinga tënë na ndo ti mbeni ye so ayeke tâ ye biani pëpe.
Laso, azo mingi ayeke mû tele ti ala kue nga na ngoi ti ala kue teti anzapa so ala bi bê so a yeke dä biani. Na ngoi ti abazengele ti Jésus, a yeke voro mara ti anzapa tongana Hermès na Zeus. (Kusala 14:11, 12) Laso, wungo ti anzapa so azo ayeke voro na yâ lege ti vorongo ti Shinto, ti aHindou, na ti ambeni lege ti vorongo nde ti sese so asi kutu mingi. Biani, tongana ti so Bible atene, “anzapa ayeke mingi na aseigneur ayeke mingi.” (1 aCorinthien 8:5, 6) Anzapa so kue alingbi ti duti dä biani?
Anzapa so ‘Alingbi Pëpe ti Sö Zo’
Na tapande, bâ salango kusala na a-image nga na ayanda na yâ vorongo. Na lê ti azo so azia bê na ala, wala so asambela Nzapa na lege ti ala, ayanda ayeke tongana awasongo zo, so ayeke na angangu so ayeke kota ahon ti zo, na so alingbi ti futa azo wala ti zi ala na yâ ye ti ngangu. Me ala lingbi biani ti sö zo? Na ndo mara ti ayanda tongaso, wasungo psaume ahe bia: “Ayanda ti amara ayeke ti argent na ti lor, ye so maboko ti azo asala. Ala yeke na yanga, me ala sala tënë pëpe; ala yeke na lê, me ala bâ ndo pëpe. Ala yeke na mê, me ala mä ndo pëpe, na ala yeke na mbö na yanga ti ala pëpe.” Biani, ala yeke anzapa so ‘alingbi pëpe ti sö zo.’—Psaume 135:15-17; Esaïe 45:20.
Biani, ala so ayeke leke ayanda alingbi ti tene so aye so ala leke na maboko ti ala ayeke na fini nga na ngangu. Nga, ala so avoro ayanda azia bê na ndo ala. Prophète Isaïe atene: “Ala yô [yanda] na ndo go ti ala, ala gbu lo na azia lo na ndo ti lo, si lo ngbâ gi dä.” Lo kiri lo tene: “Lo yeke londo pëpe na ndo so lo luti dä. A dekongo na lo, me lo kiri tënë pëpe; lo yeke sö i pëpe na yâ ye ti vundu ti i.” (Isaïe 46:7, NW) Tâ tënë ni ayeke so mbeni yanda ayeke na fini oko pëpe, atâa tongana mabe ti ala so azia bê kue na ndo ni ayeke kota tongana nyen. Amara ti ayanda tongaso, so a leke ni na kode na so a yôro na wâ ayeke gi ‘asenge senge yanda.’—Habakuk 2:18.
Laso, vorongo azo ti salango angia, akota wanguru, bungbi ti aye ti poroso, nga ambeni mokonzi ti lege ti vorongo, amû ndo kue. Na ndo ni, nginza ayeke mbeni nzapa teti azo mingi. Na yâ ti aye so kue, a mû na ayanda so alengo nga na ngele so ala yeke na ni oko pëpe. Ala yeke mû pëpe aye kue so azo so amä na bê na ala aye ti wara, na ala lingbi pëpe ti mû ni. Na tapande, mosoro alingbi peut-être ti duti yorö ti akpale mingi, me ngangu ti aye ti mosoro ayeke ye ti handa. (Marc 4:19) Mbeni wagingo nda ti ye ahunda: “Tongana nyen zo alingbi ti fa nda ti suingo bê nga na vundu so ayeke na bê ti azo na ngoi so ala wara aye so ala sala nzala ni lani mingi?” Biani, tombango peko ti mosoro alingbi peut-être ti sala si mbeni zo azia lege ti aye so ayeke na ngele biani tongana nzoni seni, dutingo ti sewa so amû ngia na bê, kpengba songo na kamarade, wala songo ti ngele ngangu na Wasalango ye. Nzapa ti lo ti nginza na ti mosoro afa tele ti lo gi tongana mbeni “ye senge ti wataka”!—Jonas 2:9 (2:8, NW).
‘Mbeni Yanga ti Kiri Tënë Ayeke Pëpe’
A yeke ye ti buba ti bâ tongana tâ ye biani mbeni ye so ayeke ni pëpe. Awavorongo nzapa ti Baal na ngoi ti prophète Éliya amanda tâ tënë so na lege ti ye ti sioni so asi na ala. Ala mä na bê lani mingi so Baal ayeke na ngangu ti sala si wâ alondo na nduzu ti zu na sese, na ti zö mbeni sadaka ti nyama. Biani, “ala di iri ti Baal, a to nda ni na ndapelele juska la-kota, ala tene, O Baal, mo kiri tënë na e!” Baal ayeke lani na mbeni mê so alingbi ti mä ndo, nga na mbeni yanga so alingbi ti sala tënë? Tondo ni angbâ ti tene: “Mbeni yanga ti kiri tënë na ala ayeke pëpe, wala mbeni zo ti mä ala ayeke pëpe.” Biani, “mbeni zo ti dengi mê na tënë ni ayeke dä pëpe.” (1 aGbia 18:26, 29, NW) Baal ayeke lani tâ nzapa pëpe, lo yeke na fini oko pëpe, wala lo yeke na ngangu ti sala ye oko pëpe.
A yeke kota ye biani ti tene e hinga, na e voro mbeni Nzapa so ayeke biani Nzapa! Me lo yeke zo wa? Nga, tongana nyen ziango bê na lo alingbi ti ga na ye ti nzoni na e?
[Afoto na lembeti 3]
Egingwah, so ayeke fon Peary, ayeke gi mbeni sese na lê
Robert E. Peary
[Lingu ti Afoto]
Egingwah: A gboto na yâ ti buku The North Pole: Its Discovery in 1909 Under the Auspices of the Peary Arctic Club, ngu 1910; Robert E. Peary: NOAA
[Afoto na lembeti 4]
Aye so azo ayeke voro tongana yanda na yâ sese so ahanda azo mingi