Ala Su Tongana Asungo Ye na yâ Gbata ti Lumière

Fluctuat nec mergitur, wala “Amapo ayengi lo ngangu, me lo lï ngu pepe.” So ayeke kota mato ti gbata ti Paris.

NA YÂ ti angu 2 000 so ahon, tongana mbeni kpengba mangboko, Paris aluti ngangu ti tene lo lï ngu pepe na gbele akota pupu so ayengi lo so alondo na aturugu ti akodoro wande so atiri ti mu lo nga akengo yanga ti azo ti gbata ni. Fadeso lo yeke mbeni oko ti atâ pendere gbata na ndo sese kue, na azo aye Paris teti akode ti lo ti lekengo ada so ayeke pendere mingi, abalabala ti lo so akeke aluti na molongo ni mbage na mbage, nga na a-musée ti lo so iri ni awu na ndo sese kue. Ambeni zo aba ni tongana gbata so awasungo suma-tene, awasalango a-dessin ti kode, na awasenda-ndara ague dä mingi. Ambeni ayeke na ngia mingi ti te anzerengo kobe ti lo na ala yekia mingi kota kode ti fungo abongo ti lo.

Giriri, Paris ayeke mbeni kota ndo ti lege ti vorongo ti Catholique. Angu ngbangbo use kozoni, ndali ti kota kusala so lo sala na yâ bungbi ti awandara ti Poto so a hinga ni na iri ti Lumière Asu, a ga ti hiri Paris Gbata ti Lumière. Laso, atä a hinga ni wala pepe, a yeke senda-ndara ti ngoi ni kâ si asala ngangu na ndo ti azo mingi so ayeke na Paris ahon lege ti vorongo.

Ye oko, ndara ti zo amu lumière pepe na yâ fini ti azo tongana ti so a ku ni. Laso azo mingi ayeke gi lumière so alondo na mbeni lingu nde. Teti ndulu na angu 90 fadeso, aTémoin ti Jéhovah ayeke ‘su tongana asungo ye’ na yâ gbata ti Paris. (aPhilippien 2:15) Tongana awakpengo na mangboko ti kode, a lingbi ala leke lakue aye ti lingbi na gbiango ti aye so asi ti wara “aye ti pendere ti amara kue” na yâ bungbi ti ala.—Haggaï 2:7, NW.

Mbeni Kota Gbata ti Hon Ndo Ni

Na ngu 1850, Paris ayeke la ni mbeni gbata ti azo 600 000. Wungo ti azo laso, so andu nga akete gbata so angoro ni, ahon biani kutu gumbaya. Kota wungo tongaso asala si Paris aga gbata ti France so ayeke na mara ti azo nde nde mingi ahon. A yeke mbeni kota gbata ti senda-gi na ndo lê sese kue, a yeke na mbeni oko ti angbele da senda-gi ahon na ndo sese, na a yeke ndulu na awamandango mbeti ti da senda-gi 250 000. Ambeni kete gbata so ayeke na tele ti Paris, so kengo-ndia na warango kua pepe awu mingi na yâ akota da ti étage so govoroma aleke teti azo ti mawa, ayeke mbage ti Paris so ayeke nzoni pepe. Biani, a hunda na aTémoin ti Jéhovah ti duti na ndara nga na ngangu ti gbian aye ti fa nzo tene na mbeni lege so anzere na mara ti azo nde nde kue.​—1 Timothée 4:10.

Ngu oko oko, a-touriste ahon kutu 20 ayeke gue na Paris. Na nzerengo tele, ala lingbi ti ma na ndo ti Tour Eiffel, ti tambela na tele ti ngu ti Seine, wala ti duti kete na ando ti nyongo kawa nga na yâ ti a-bistro so ayeke na yanga ti alege, na bango aye so ayeke tambela na ndo ni. Ye oko, fini ti lâ oko oko ti azo ti Paris alingbi ti duti na aye mingi ti sala. Christian, mbeni wakua ti ngoi kue, afa nda ni: “Azo ayeke mu loro lakue. Tongana ala kiri na kodoro na peko ti kua, ala nze kue.” Ti sala tene na azo so ayeke na aye mingi ti sala tongaso ayeke kete ye pepe.

Ye oko, mbeni oko ti akota kpale so aTémoin ti Jéhovah na Paris aluti na gbele ni ayeke ti wara azo na da ti ala. Ambeni da ayeke na a-interphone (mbeni singa so amu lege na azo na yâ ti da kâ ti sala lisoro na azo so ayeke na yanga ti da ni, na ti ke wala ti zi yanga ti da ni na ala). Ye oko, ndali ti guengo na li ni ti kengo ndia, fani mingi ada ti étage ayeke na ambeni ye so a sala na kode ti bata na ayanga-da ni, na zo senge alingbi ti lï dä pepe. Biani ye so asala si na ambeni ndo, na ndo azo 1 400, a wara gi Témoin oko. Tongaso, a sala kusala mingi na fango tene na singa nga na lege kue so azi. A-Témoin ti Jéhovah awara lege ti zia si ‘lumière ti ala aza’ na ambeni lege nde?​—Matthieu 5:16.

Alege nga na ando ti fa tene na lege kue so azi ayeke mingi. Martine aba mbeni wali so a ba a tene lo yeke na yâ ti kpale aluti na ndo ti kungo bus. Wali ni aglisa oko molenge ti lo ti wali a ninga pepe. Martine amu na lo mbeni brochure so asala tene ti beku so adë bê ti londongo ti awakinda so Bible amu. Na pekoni, teti ambeni nze, Martine aba wali ni pepe. Tongana Martine akiri aba wali so mbeni, lo wara lege ti manda Bible na lo. Atä kangango lege ti koli ti lo, wali ni aga Témoin.

Fango Tene na Lege Kue so Azi so Alë Lengo

Aye nde nde so yanga-ti-komande aleke na Paris ti yö azo ayeke oko ti abungbi ti yongo zo so ayeke nzoni mingi ahon na ndo sese kue. Métro so a hinga ni mingi ayö azo 5 000 000 lâ oko oko. A tene so Châtelet-Les-Halles, mbeni kota ndo na gbe ti sese so a-train mingi ayeke luti dä na Paris, ayeke ndo so akono mingi na so azo ague dä mingi ahon na ndo sese kue. Alege ti tingbi azo na ndo so ayeke mingi. Alexandra ayeke mu Métro lâ oko oko ti gue na kua. Mbeni lâ lo sala lisoro na mbeni maseka koli so ayeke na kobela ti leucémie so asi na ndangba mbage ni. Alexandra amu na lo mbeni tract na ndo beku ti Paradis. Lâ oko oko, teti ayenga omene, ala sala lisoro na ndo ti Bible na oko ngoi nga na oko ndo ni. Na pekoni, mbeni lâ koli ni azia lege ti ga. Ngoi kete na pekoni, wali ti lo apika singa na Alexandra na atene na lo ti ga na da-nganga, teti so tele ti koli ti lo ayeke nzoni mbeni pepe. Vundu ni ayeke so, na ngoi so Alexandra ayeke si koli ni akui awe. Na peko ti kuâ ti lo, wali ti koli so ague na Bordeaux, na mbongo-do ti France, na ndo so aTémoin ti ndo ni asala vizite na lo. So tâ pendere sango si aduti la ni teti Alexandra ti mä ngu oko na pekoni so womua ni aga mbeni Chrétien Témoin ti Jéhovah so awara batême awe, na beku ti ba koli ti lo na londongo ti awakinda!​—Jean 5:28, 29.

Mbeni wali Chrétien so aga kangba awe asala tene na Renata na yâ ti train so alondo na Paris ti gue na Limoges, na bê ti France. Na Pologne, kodoro so a dü lo dä, Renata amanda senda-ndara ti alege ti vorongo, Hébreu, na Grec teti angu oku, me lo mä na bê na Nzapa mbeni pepe. Anze ota kozoni, lo sambela Nzapa. Atä ye so ita-wali ni atene agbu biani bê ti lo pepe na teti so lo tene na bê ti lo so lo yeke kiri ti wara lo lâ oko pepe, Renata amu na lo molongo ti singa ti lo. Ye oko, bê ti ita-wali ni anze pepe na lo leke ti tene ngoi kete na pekoni azo asala vizite na Renata. Tongana mbeni koli na wali ti lo so ayeke aTémoin aga ti ba lo, Renata atene na bê ti lo, ‘Ye nyen ala yeke fa ande na mbi?’ Atä ye so lo manda na yâ senda-ndara ti alege ti vorongo, na be-ti-molenge Renata azia tâ tene ti Bible ti gbu bê ti lo. Lo tene: “Mbi gbu nda ni fade fade so a yeke tâ tene.” Fadeso lo yeke na ngia ti kangbi tokua ti Bible na ambeni zo.

Michèle ayeke manda ti gboto kutukutu. Ambeni zo so ayeke manda ambeti na ndo ti gbotongo kutukutu legeoko na lo ato nda ti sala tene na ndo ti bungbingo ti koli na wali kozoni na mariage. Michèle afa polele so lo yeda na ni pepe. Yenga oko na pekoni, Sylvie, wali so amanda na lo ti gboto kutukutu ni, ahunda na lo: “Mo yeke Témoin ti Jéhovah?” Bango ndo ti Michèle so aluti na ndo ti Bible apika bê ti Sylvie. A to nda ti mbeni mandango Bible, na ngu oko na pekoni Sylvie awara batême.

Gbâ ti a-parc na apendere yaka ti akeke na akongo so ayeke na yâ ti Paris ayeke ambeni pendere ndo ti sala lisoro na azo. Na ngoi ti hungo tele, Josette ague na yâ ti parc, na ndo so Aline, mbeni kangba wali, ayeke tambela dä. Josette afa na lo apendere zendo so a lingbi ti wara na yâ ti Bible. A leke mbeni mandango Bible, nga na yâ ngoi kete Aline ague na li ni juska ti wara batême. Fadeso, na ngu 74, Aline ayeke mbeni pionnier permanent so alë lengo mingi, na lo yeke na ngia ti kangbi tâ tene ti Chrétien na azo.

Lumière Teti Amara Kue

A hunda pepe na aTémoin so ayeke na Paris ti tambela na akodoro so ayo ti ba angobo ti salango ye nde nde mingi ti azo. Ndulu na azo 20 na ndo ti ala 100 na gbata ni ayeke awande. Akongregation na a-groupe ti aChrétien ayeke dä na ayanga ti kodoro 25.

Fani mingi ndara na kode ayeke lë anzoni lengo na yâ kusala ti fango tene so ayeke nde. Mbeni Témoin ti Philippines aleke mbeni territoire so ayeke nde teti lo mveni. Na ngoi so lo yeke sala gala, lo wara lege ti to nda ti amandango Bible mingi na lege ti alisoro so lo londo ti sala na azo ti Philippines na ando ti kango ye.

Salango kue ti mu li ni na yâ fango tene ayeke senge ye pepe. Na décembre ngu 1996, na mango so mbeni cirque so iri ni awu mingi ayeke ga na gbata ni, aTémoin ti mbeni kongregation so atene mbeni yanga ti kodoro nde aleke na bê ti ala ti tara ti sala tene na azo ni. Na mbeni lakui na peko ti so cirque ni ahunzi, ala wara lege ti sala tene na azo ni so ayeke kiri na yâ hôtel ti ala. Mungo li ni so asala si ala zia aBible 28, abuku ti aChrétien 59, abrochure 131, na apériodique 290. Na nda ti ayenga ota ti ala, mbeni oko ti azo ni ahunda: “Mbi lingbi ti ga Témoin ti Jéhovah tongana nyen?” Mbeni nde atene: “Mbi yeke fa ande tene na kodoro ti mbi!”

A Lingbi A Wara Amosoro so A Honde

Na ndo kue so ala yeke ba, azo so aga na Paris awara apendere da ti giriri so ayeke biani ye ti mosoro mingi. Ye oko, aye ti ngele ngangu mingi ahon ayeke dä so a lingbi a wara ni. Aniza aga na France legeoko na koli ti omba ti lo, so ayeke mbeni lembe. Lo diko Bible lakue na kodoro. Mbeni lâ tongana lo yeke sigigi hio na da ti lo ti gue na mbeni ndo, mbeni pionnier amu na lo tract Pourquoi avoir confiance en la Bible. Ala mu rendez-vous teti yenga ti peko, na mbeni mandango Bible ato nda ni. Sewa ti Aniza akanga lege mingi na lo. Me lo gue na li ni na yâ mandango ye ti lo juska ti wara batême. Tongana nyen lo ba matabisi so lo yeke na ni ti kangbi tâ tene na azo? “Na tongo nda ni kusala ti fango tene ayeke la ni ngangu na mbi teti so mbi yeke zo ti kamela. Ye oko, tongana mbi diko Bible, a pusu mbi ti sala ye. Mbi lingbi ti duti senge tongaso pepe, na salango ye oko pepe.” Mingi ti aTémoin so ayeke na Paris ayeke na mara ti bango ndo tongaso, so ‘awu na kusala ti Seigneur lakue.’​—1 aCorinthien 15:58.

Tâ tene ti Bible ayeke za nga na yâ ti akete vaka so aduti na tele ti gbata ti Paris, na fango na gigi ambeni “tênë ti ngele ngangu.” Na bibe ti mu ambeni kasete ti mango ni, Bruce ague ti sala vizite na kamarade ti lo, so aga oko ti aTémoin ti Jéhovah a ninga pepe. Na warango kamarade ti lo na salango lisoro na ndo ti Bible na ambeni zo so Bruce ahinga ala, Bruce adengi mê na lisoro ni. Lo yeda ti manda Bible me lo yeke na ambeni kpale. “Azo ahinga mbi nzoni na yâ vaka ni. Yaya ti mbi ti koli ayeke tiri lakue, na mbi yeke leke ka akota salango ngia so mozoko, dodo na dekongo ayeke dä. Tongana nyen azo ayeke yeda so mbi yeke ga Témoin?” Atä so a hunda lo mingi ti leke ambeni ye ti salango ngia, Bruce azia lege ti kusala so. Nze oko na pekoni lo to nda ti fa tene: “Azo kue na yâ ti vaka ni aye ti hinga ngbanga ti nyen mbi ga Témoin.” Ngoi kete na pekoni lo wara batême. Na pekoni, lo wara matabisi ti gue na Ekole ti Formation Ministérielle.

Gingo amosoro alingbi ti hunda kota ngangu. Ye oko, so tâ ngia tongana kusala ni alë lengo! Jacky, Bruno, na Damien ayeke la ni awasalango mapa na Paris. Jacky atene: “A yeke la ni ngangu ti tene a wara e ngbanga ti so e sala kusala na ngoi kue na e yeke na yanga-da ti e lâ oko pepe.” Patrick, mbeni pionnier permanent, aba so ambeni kete chambre ayeke na li ti mbeni kota da so ala lango dä, na lo bi bê so kamême zo oko ayeke na yâ ni. Ngangu so lo sala lakue ti ndu azo so ayeke na yâ ni alë lengo nzoni tongana, na mbeni lakui, lo wara lege ti sala tene na Jacky, so ayeke lango na ndo so teti kete ngoi. Ye ti pekoni? Akamarade ota so aga aTémoin na ala wara lege ti wara mbeni kua nde so amu lege na ala ti mu mbage kue na yâ kusala ti théocratie.

A Dë Kota Pupu

Ade ti ninga pepe, ambeni sango na France afa aTémoin ti Jéhovah tongana mbeni sioni secte. Na ngu 1996, aTémoin amu mbage ti ala na bê kue na yâ kangbingo mbeni tract so ayeke nde so wungo ni ahon kutu gumbaya na so li ti tene ni ayeke Les Témoins de Jéhovah: ce que vous devez savoir, so afa tâ tene na ndo ti aTémoin awara aye ti nzoni mingi na pekoni.

A sala kota ngangu ti ndu azo kue. Akota zo mingi ti kodoro ni afa bê ti kiri singila ti ala teti aTémoin. Mbeni wawango na da-gbata asû na mbeti: “A-Témoin ti Jéhovah asala ye nzoni na kangbingo tract so. A kiri tene polele na atene ti wataka ni.” Mbeni wanganga atene: “Ngbele ye la mbi yeke ku sango so!” Mbeni koli so alango na Paris asû na mbeti: “Les Témoins de Jéhovah: ce que vous devez savoir aga na tïtî mbi gi tongaso na mbi diko ni. Mbi ye ti hinga ye mingi ahon na ti wara ye ti nzoni na lege ti mandango Bible so tract asala tene ni.” Mbeni zo nde asû na mbeti: “Singila teti salango ye ti i na lege ni.” Mbeni wali so ayeke Catholique atene na aTémoin: “Ah! Singila, i kiri tene na atene ti mvene so awe!”

Mbeni ye nde so amu ngia na aTémoin so ade pendere na Paris aduti la ni kota kapa ti kusala so a leke teti Kota Lango ti Apendere na ndo Sese Kue ti aCatholique na ngu 1997. Atä so ndowa ni asi degré 35, ndulu na aTémoin 2 500 amu mbage ti ala na ni. Gi na yâ akete lango, ala zia brochure Un livre pour tous 18 000 na tïtî apendere so alondo na ambage kue ti sese. Nde na salango nzo tene ti témoin ti iri ti Jéhovah nga na lungo alengo ti tâ tene, kapa ti kusala so amu wâ na aTémoin so ade pendere. Mbeni ita-wali so ade pendere, so afâ yâ ti alango ti vacances ti lo ti mu mbage kue na yâ kusala so ayeke nde, asû na mbeti: “Jéhovah ayeke na azo so ayeke na ngia na ndo ti sese so amu ngangu ti ala ti sepela iri ti lo. Alango use so, so asi singo na aye ti nzoni mingi, ahon biani a-vacances kue so mbeni zo alingbi ti wara na yâ fini ti lo! (Psaume 84:11 [84:10, NW])”

Lango 28 ti nze ti février ngu 1998 ayeke la ni matanga ti mbela so Hitler asigigi na ni a sala angu 65 awe so asala si akanga lege na aTémoin ti Jéhovah na Zamani. A-Témoin na France amu lango so ti fa na azo kue so aye kasete vidéo La fermeté des Témoins de Jéhovah face à la persécution nazie na yâ ti ada so ala loué ni, vidéo so afa anzene nzene ye na ndo aye ti ngangu so a sala la ni na azo ti Jéhovah. A kangbi ambeti ti tisango na azo ahon kutu mbasambala. Awasungo tene ti mbaï na azo so ayeke la ni na yâ akando ni asala tene ti aye so asi na ala na atene ni agbu bê mingi. Na Paris, ndulu na azo 5 000, so na popo ni a wara azo mingi so ayeke pepe aTémoin, aga.

Azo mingi na Paris amu na nene ni lumière ti yingo, na ala yeke na ngia so awafango tene ti Royaume ayeke za ngangu tongana asungo ye. A yeke tongana ti so Jésus atene: “Le-kobe ti yaka ayeke mingi biani, me azo ti kusala ayeke mingi pepe.” (Matthieu 9:37) Kpengba bibe so aTémoin ti Jéhovah ayeke na ni ti hon ndo ti akpale ti fango tene na yâ gbata ni asala si Paris aga Gbata ti Lumière na mbeni lege nde, ti mu gonda na Jéhovah.

[Foto na lembeti 9]

Kota Da-gbata

[Foto na lembeti 9]

Opera Garnier

[Foto na lembeti 9]

Musée ti Louvre

[Afoto na lembeti 10]

Kangbingo tokua ti Bible na azo so ayeke na aye mingi ti sala na ndo kue so a lingbi ti wara ala dä