“L’heure ti Lo Ade Asi Pepe”

“Mbeni zo azia maboko ti lo na ndo Lo pepe, teti l’heure ti Lo ade asi pepe.”​—JEAN 7:30.

1. Aye use wa afa lege na kusala ti Jésus?

JÉSUS CHRIST atene na abazengele ti lo: “Molenge ti zo aga, ti tene asala na lo pepe, me ti sala na azo na ti mu âme ti lo tongana kota ngele ti sö azo mingi.” (Matthieu 20:28, NW) Na gouverneur ti Rome Ponce Pilate, lo tene: “A dü mbi teti so, na mbi ga na sese so teti so: ti sala tene ti témoin ti tâ tene.” (Jean 18:37, NW) Jésus ahinga la ni mbilimbili ngbanga ti nyen lo yeke kui na kusala wa a lingbi lo sala kozoni na kuâ ti lo. Lo hinga nga ngoi so lo yeke na ni ti hunzi kusala so a to lo dä. Kusala ti lo na ndo sese tongana Messie ayeke ninga gi ngu ota na ndambo. A to nda ni na batême ti lo na yâ Ngu ti Jourdain (na ngu 29 N.E.) na tongo nda ti ayenga 70 na lege ti fä so a sala tene ni giriri, na a hunzi na kuâ ti lo na ndo keke ti pasi na bê ti yenga ni (na ngu 33 N.E.). (Daniel 9:24-27; Matthieu 3:16, 17; 20:17-19) Tongaso, a yeke aye use si afa lege mingi ahon na kusala kue ti Jésus na ndo sese: nda ti gango ti lo, nga bingo bê mingi na ndo mbilimbili singo ti aye na yâ ngoi.

2. A fa Jésus Christ tongana nyen na yâ ti aÉvangile, na tongana nyen lo fa la ni so lo hinga nda ti kusala ti lo nzoni?

² Tondo ti Évangile afa Jésus tongana mbeni zo so ayeke sala kusala, so atambela na yâ sese ti Palestine kue, na fango nzo tene ti Royaume ti Nzapa nga na salango akpengba kusala mingi. Na ngoi ti kozo mbage ti kpengba kusala ti Jésus, a sala tene ti lo tongaso: “L’heure ti Lo ade asi pepe.” Jésus mveni atene: “Lâ ti Mbi ade asi pepe.” Ndulu na nda ti kusala ti lo, lo sala kusala na tene “l’heure asi awe.” (Jean 7:8, 30; 12:23) Teti so Jésus ahinga l’heure, wala ngoi teti kusala so amu na lo, so andu nga kui ti lo ti sadaka, a sala ngangu na ndo ye so lo tene na lo sala la ni. Gbungo nda ni nzoni alingbi ti mu lege na e ti ba nda ti salango ye ti lo na tapande ti bingo bê ti lo, ye so ayeke mu maboko na e ti “tambela mbilimbili na senda ti lo” nzoni ahon.​—1 Pierre 2:21, NW.

Lekengo na Bê Kue ti Sala Ye so Bê ti Nzapa Aye

3, 4. (a) Ye nyen asi na ngoi ti mbeni matanga ti mariage na Cana? (b) Ngbanga ti nyen Molenge ti Nzapa ake wango ti Marie so atene a lingbi lo sala mbeni ye teti vin so ahunzi, na e lingbi ti manda nyen na lege ti ye so?

³ Ngu 29 N.E. Ade ti sala lango mingi pepe si Jésus mveni asoro akozo disciple ti lo. Ala kue asi fadeso na kete kodoro ti Cana na yâ district ti Galilée ti mu mbage na mbeni matanga ti mariage. Marie, mama ti Jésus ayeke nga dä. Vin ahunzi. Na tenengo so a lingbi Jésus asala mbeni ye, Marie atene na molenge ti lo ti koli: “Ala yeke na vin pepe.” Me Jésus akiri tene: “Wali, tene ti mo ayeke na yâ tene ti Mbi? L’heure ti Mbi ade asi pepe.”​—Jean 1:35-51; 2:1-4.

⁴ Kiringo tene ti Jésus, “Wali, tene ti mo ayeke na yâ tene ti Mbi?” ayeke mbeni kode ti hundango tene so a sala na kusala giriri ti ke ye so a hunda ti sala. Ngbanga ti nyen Jésus ake atene ti Marie? Biani, lo yeke fadeso na ngu 30. Ayenga mingi pepe kozoni, lo wara batême, a sa yingo ti nzoni-kue na ndo lo, na Jean Wabatizengo zo afa lo tongana “Molenge ti Ngasangbaga ti Nzapa so alungula siokpari ti sese.” (Jean 1:29-34, NW; Luc 3:21-23) Fadeso, a lingbi fango lege na lo alondo na Yanga-ti-komande ti Kota Ahon Kue so ato lo. (1 aCorinthien 11:3) A lingbi ti zi lege na zo oko pepe, atä zo so alondo na yâ sewa so ayeke ndulu na Jésus, ti kanga lege na kusala so lo ga na sese ti sala. Tâ so lekengo na bê kue ti sala ye so bê ti Babâ ti lo aye si asigigi polele na yâ kiringo tene ti Jésus na Marie! Zia e leke na bê ti e legeoko tongaso ti bata “kungba kue” ti e na mbage ti Nzapa.​—Zo-ti-fa-tene 12:13, NW (12:15).

5. Ye ti kpene wa Jésus Christ asala na Cana, na a sala nyen na ndo ambeni zo?

⁵ Na gbungo nda ti atene ti molenge ti lo, fade fade Marie azi tele ti lo na lo tene na azo so aga na matanga ni: “I sala ye kue so Lo tene na i.” Na Jésus aleke kpale ni. Lo hunda na azo ni ti tuku ngu asi yâ ti akota ta, na lo gbian ngu ni aga vin ti nzoni ahon. Ye so asi tongana tongo nda ti ngangu ti Jésus ti sala ye ti kpene, na mungo mbeni fä so yingo ti Nzapa ayeke na ndo lo. Tongana afini disciple aba ye ti kpene so, mabe ti ala akpengba.​—Jean 2:5-11.

Na Wâ Teti Da ti Jéhovah

6. Ngbanga ti nyen bê ti Jésus aso teti ye so lo ba na yâ temple na Jérusalem, na lo sala nyen?

⁶ Na yâ ngoi kete ayeke duti ande printemps ti ngu 30 N.E., na Jésus na akamarade ti lo ayeke na lege ti gue na Jérusalem ti sala Pâque. Tongana ala si kâ awe, adisciple aba Mokonzi ti ala na salango ye na mbeni lege so peut-être ala de aba na lo lâ oko pepe kozoni. Awadengo buze ti aJuif, so kota nzala ti wara ye asala ala, ayeke kä anyama na andeke teti asadaka tâ gi na yâ ti temple. Na ala yeke hunda kota nginza mingi na aJuif be-ta-zo so aga ti voro. Teti so bê ti lo aso mingi, Jésus asala ye. Lo leke mbeni zaza ti kamba na lo tomba awakango ye ni. Na tukungo pata ti azo so ayeke gbian nginza, lo kinda atable ti ala. Lo komande na ala so ayeke kä abungu: “I kamata ye so, i sigigi na ni.” Tongana adisciple ti Jésus aba lo na salango kusala na wâ tongaso, ala dabe na prophétie na ndo Molenge ti Nzapa: “Fade nzala ti da ti Mo ate Mbi.” (Jean 2:13-17; Psaume 69:10 [69:9, NW]) E nga, na wâ, a lingbi e bata si abibe ti sese abuba pepe vorongo ti e.

7. (a) Ye nyen apusu Nicodème ti gue ti ba Messie? (b) Ye nyen e manda na lege ti fango tene ti Jésus na wali ti Samarie?

⁷ Na ngoi so lo yeke na Jérusalem, Jésus asala akpengba fä, na azo mingi amä na bê na lo. Même bê ti Nicodème, mbeni oko ti azo ti Sanhédrin, wala kota ndo ti fango ngbanga ti aJuif, apika na ndo Jésus na lo ga ti ba lo na bï ti manda ye mingi ahon. Na pekoni, Jésus na adisciple ti lo angbâ na “sese ti Judée” teti ndulu na anze miombe, ti fa tene na ti sala adisciple. Ye oko, na peko ti so abi Jean Wabatizengo zo na kanga, ala londo na Judée ti gue na Galilée. Tongana ala yeke tambela na yâ district ti Samarie, Jésus agbu ngoi ti sala tene ti témoin kue na mbeni wali ti Samarie. Ye so aleke lege nzoni teti azo mingi ti Samarie ti ga awamabe. Zia e duti ndulu ti gbu angoi kue so lege azi ti sala tene ti Royaume.​—Jean 2:23; 3:1-22; 4:1-42; Marc 1:14.

Kota Fango Ye na Galilée

8. Kusala wa Jésus ato nda ni na Galilée?

⁸ Kozoni na “l’heure” ti kuâ ti Jésus, lo yeke na ye mingi ti sala na yâ kusala ti Babâ ti lo. Na Galilée, Jésus ato nda ti mbeni kusala so ayeke kota ahon ti Judée na Jérusalem. Lo gue na “sese ti Galilée kue, Lo fa nda ti tene na azo na yâ synagogue ti ala, Lo fa Tene-nzoni ti royaume, Lo lungula kobela kue ti azo ni, na Lo kiri ngangu na ala so tele ti ala ayeke na ngangu pepe.” (Matthieu 4:23) Atene so lo bi na gbele azo: “I gbian bê ti i, teti royaume ti yayu ayeke ndulu,” atoto na yâ ti district ni kue. (Matthieu 4:17) Anze mingi pepe na pekoni, tongana adisciple use ti Jean Wabatizengo zo aga ti wara akozo sango na ndo Jésus, lo tene na ala: “I gue i tene na Jean ye so i ba, na ye so i mä. Awaziba aba ndo, awazin atambela, azo ti ngiba aga nzoni, awambongi amä ndo, a yä awakinda, na a fa Tene-nzoni na awanzinga. Ngia ayeke na zo so bê ti lo aso ngbanga ti Mbi pepe.”​—Luc 7:22, 23.

9. Ngbanga ti nyen azo mingi mingi aga na Christ Jésus, na ye nyen e lingbi ti manda na lege ni?

⁹ ‘Tene ti nzoni na ndo Jésus atambela na kodoro kue so ayeke na tele ni,’ na azo mingi mingi aga na lo, ala londo na Galilée, Décapole, Jérusalem, Judée, nga na mbeni mbage ti Ngu ti Jourdain. (Luc 4:14, 15; Matthieu 4:24, 25) Ala ga na mbage ti lo pepe gi ndali ti so lo lungula akobela na lege ti kpene me nga ngbanga ti so afango ye ti lo adö bê. Tene ti lo agboto zo na akpengba zo. (Matthieu 5:1–7:27) Atene ti Jésus anzere na amu ngia na zo. (Luc 4:22) ‘Bê ti azo mingi mingi adö ndali ti lege ti fango ye ti lo,’ teti na ndara lo fa ye so ayeke na yâ Mbeti ti Nzapa. (Matthieu 7:28, 29, NW; Luc 4:32) Zo wa aye pepe ti ga ndulu na mara ti zo tongaso? Zia e nga e lë kode ti fango ye si azo so ayeke na bê ti mbilimbili aga na mbage ti tâ tene.

10. Ngbanga ti nyen azo ti kodoro ti Nazareth atara ti fâ Jésus, na ngbanga ti nyen ala wara lege ni pepe?

¹⁰ Ye oko, a yeke pepe azo kue so amä Jésus si ayeda na tene ni. Même na tongo nda ti kusala ti lo, na ngoi so lo yeke fa ye na yâ synagogue ti kodoro ti lo Nazareth, a tara ti fâ lo. Atä so bê ti azo ti kodoro ni adö mingi ndali ti “tene ti grâce” ti lo, ala ye ti ba aye ti kpene. Ye oko, ahon ti sala aye ti kpene mingi kâ, Jésus afa na gigi bibe ti ala ti kion na mabe so atia ala. Teti so ngonzo asala ala mingi, azo so ayeke na yâ synagogue ni alondo, agbu Jésus, ala gue na lo hio na tele ti mbeni hoto na nduzu ti pusu lo ti tene lo to go ti lo na yâ dû so ayeke na tele ni. Me lo kpe na maboko ti ala na lo hon yeke lo gue yongoro. “L’heure” ti kuâ ti lo ade asi pepe.​—Luc 4:16-30.

11. (a) Ngbanga ti nyen ambeni mokonzi ti lege ti vorongo aga ti mä Jésus? (b) Ngbanga ti nyen a tene Jésus abata Sabbat pepe?

¹¹ Mingi ni, amokonzi ti lege ti vorongo, ascribe, aFarizien, aSadducéen, na ambeni nde, ayeke dä na ndo so Jésus afa tene. Mingi ti ala ayeke kâ, pepe ti mä tene na ti manda ye, me ti gi mbeni ye ti sioni na ti tara ti gbu lo dä. (Matthieu 12:38; 16:1; Luc 5:17; 6:1, 2) Na tapande, na ngoi so lo gue na Jérusalem teti Pâque ti ngu 31 N.E., Jésus asava mbeni koli so ayeke na kobela teti angu 38. Amokonzi ti lege ti vorongo ti aJuif abi tene na li ti Jésus a tene lo bata Sabbat pepe. Lo kiri tene: “Babâ ti Mbi asala kusala juska fadeso, na Mbi sala kusala nga.” Fadeso aJuif akiri atene lo zonga ndo teti lo tene lo yeke Molenge ti Nzapa na hiringo Nzapa Babâ ti lo. Ala gi ti fâ Jésus, me lo na adisciple ti lo alondo na Jérusalem ahon ti gue na Galilée. Legeoko nga, a yeke lege ti ndara teti e ti kpe ti tingbi senge senge na azo so aye tene ti e pepe na ngoi so e yeke mu ngangu ti e kue na kusala ti fango tene ti Royaume na ti salango adisciple.​—Jean 5:1-18; 6:1.

12. Kota ti kusala ti Jésus na Galilée ayeke tongana nyen?

¹² Teti angu oko na ndambo wala tongaso, so aga na pekoni, Jésus asala kota mbage ti kusala ti lo na Galilée, na lo gue na Jérusalem gi teti amatanga ota ti aJuif so ayeke sala ngu oko oko. Tongana a ba ni kue, lo sala kapa ti fango tene fani ota na Galilée: kozoni na akozo fini disciple osio, use ni na abazengele 12, nga mbeni so akono mingi legeoko na abazengele so aleke ala nzoni na ato ala nga. So tä mbeni kota tene ti témoin teti tâ tene si a mu na Galilée!​—Matthieu 4:18-25; Luc 8:1-3; 9:1-6.

Tene ti Témoin na Mbito Pepe na Judée Nga na Pérée

13, 14. (a) Na ngoi wa aJuif agi ti gbu Jésus? (b) Ngbanga ti nyen akapita ni agbu lo pepe?

¹³ A yeke automne ti ngu 32 N.E., na “l’heure” ti Jésus ade asi pepe. Matanga ti Kpangba aga ndulu. Fadeso, aita ti Jésus na mbage ti mama ahunda lo ti sala hio: “Londo na ndo so, Mo gue na Judée.” Ala ye si Jésus afa na gigi ngangu ti lo ti sala aye ti kpene na azo kue so abungbi teti matanga na Jérusalem. Ye oko, Jésus ahinga sioni so alingbi ti ga. Tongaso lo tene na aita ti lo: “Mbi yeke gue na fête ni fadeso pepe, teti lâ ti Mbi ade asi pepe.”​—Jean 7:1-8.

¹⁴ Na ngbango na Galilée teti mbeni ngoi kete, Jésus ama na Jérusalem “gi Lo oko si azo aba Lo pepe.” Biani aJuif ayeke gi lo na matanga ni, ala tene: “Lo yeke na ndo wa?” Tongana ndambo ti matanga ni ahon awe, Jésus ague na yâ ti temple na lo to nda ti fa ye na mbito pepe. Ala gi ti gbu lo, peut-être ti bi lo na da ti kanga wala ti sala si a fâ lo. Ye oko, ala wara lege ni pepe ngbanga ti so ‘l’heure ti lo ade asi pepe.’ Azo mingi amä na bê fadeso na Jésus. Même akapita so aFarizien ato ala ti gbu Jésus akiri maboko bale oko, ala tene: “Mbeni zo asala tene tongaso lâ oko pepe!”​—Jean 7:9-14, 30-46.

15. Ngbanga ti nyen aJuif amu atênë ti bolo Jésus, na kapa wa ti fango tene lo to nda ni na pekoni?

¹⁵ Tingbingo ti Jésus ngangu na aJuif so aye tene ti lo pepe angbâ lakue na ndembe so lo yeke fa ye na ndo Babâ ti lo na temple na ngoi ti matanga ni. Na ndangba lango ti matanga ni, teti so kota ngonzo agbu ala ndali ti atene ti Jésus na ndo fini ti lo kozoni ti ga zo, aJuif amu tênë ti bolo lo. Me lo honde tele na lo kpe, ye oko a sala lo pepe. (Jean 8:12-59) Na ngbango na gigi ti Jérusalem, Jésus asala mbeni kpengba kapa ti salango tene ti témoin na Judée. Lo soro adisciple 70 na, tongana lo fa ye na ala awe, lo to ala use na use ti sala kusala na ndo ti fa tene ni. Ala gue na ndo kue na gbata kue so Jésus aleke ti gue dä, legeoko na abazengele ti lo.​—Luc 10:1-24.

16. Ye ti sioni wa Jésus akpe na ngoi ti Matanga ti Dédicace, na ndo so lo kiri lo bi tele na yâ kusala wa?

¹⁶ Na ngoi ti dê ti ngu 32 N.E., “l’heure” ti Jésus aga ndulu mingi. Lo ga na Jérusalem teti Matanga ti Dédicace. A-Juif angbâ lakue ti gi ti fâ lo. Na ngoi so Jésus ayeke tambela na popo ti acolonne ti temple, ala ngoro lo. Ala kiri abi tene na li ti lo a tene lo zonga Nzapa, ala mu atênë ti fâ lo. Me tongana ti so lo sala na ambeni ngoi kozoni, Jésus akpe. Fade fade lo yeke na ndo lege lo yeke fa tene, me ti ge, lo gue na agbata oko oko, akete kodoro oko oko ti district ti Pérée so ayeke na mbengu ti Jourdain, tongana zo alondo na Judée. Na azo mingi amä na bê na lo. Me tene so atokua na lo na ndo Lazare, kamarade ti lo so lo ndoye mingi, ahunda lo ti kiri na Judée.​—Luc 13:33; Jean 10:20-42.

17. (a) Kpengba tokua wa Jésus awara na ngoi so lo yeke fa tene na Pérée? (b) Ye nyen afa so Jésus ahinga nda ti ye so a lingbi lo sala nga ngoi so a lingbi aye asi dä?

¹⁷ Kpengba tokua so alondo na Marthe na Marie, aita ti Lazare ti wali, so ayeke lango na Béthanie ti Judée. Watokua ni atene: “Seigneur, ba, lo so Mo ndoye lo, lo yeke na kobela.” Jésus akiri tene: “Kobela so ayeke kobela ti kui pepe, me a yeke teti gloire ti Nzapa, si Molenge Ti Nzapa alingbi wara gloire na lege so.” Ti sala ye so, na bê ti lo kue Jésus asoro ti ngbâ na ndo so lo yeke dä teti lango use. Na pekoni lo tene na adisciple ti lo: “I ga, e kiri na Judée.” Na kengo ti yeda na ye so ahunda na ala, ala kiri tene: “Rabbi, aJuif agi lege ti bolo Mo na tênë fade fadeso, na Mo ye ti kiri na Judée?” Me Jésus ahinga so tanga ti ‘l’heure ti kota lâ,’ wala ngoi so Nzapa azia teti kusala ti lo na sese, angbâ mingi pepe. Lo hinga mbilimbili ye wa a lingbi lo sala nga ngbanga ti nyen.​—Jean 11:1-10.

Ye ti Kpene so Zo Oko Pepe Alingbi ti Ke ti Ba Ni

18. Tongana Jésus asi na Béthanie, ye ni ayeke tongana nyen kâ, na ye nyen asi na peko ti singo ti lo?

¹⁸ Na Béthanie, Marthe ayeke kozo zo so atingbi na Jésus, lo tene: “Seigneur, tongana Mo yeke na ndo so, ka ita ti mbi akui pepe.” Marie na azo so ague na da ti ala aga na peko. Ala kue ayeke toto. Jésus ahunda: “I zia lo na ndo wa?” Ala kiri tene: “Seigneur, Mo ga Mo ba.” Tongana ala si na dukua ti dango bê awe, mbeni gamba so azia kota tênë na yanga ni, Jésus atene: “I lungula tênë ni.” Na gbungo pepe nda ti ye so Jésus aye ti sala, Marthe atene: “Seigneur, fadeso kuâ ni afü, teti a ga lâ osio fadeso, so lo kui.” Me Jésus ahunda: “Mbi tene na mo kozoni pepe? tongana mo mä na bê, fade mo ba gloire ti Nzapa.”​—Jean 11:17-40.

19. Ngbanga ti nyen Jésus asambela na gbele azo kue kozoni na zingo Lazare na popo ti awakinda?

¹⁹ Na ngoi so a yeke lungula tênë so akanga yanga ti dukua ti Lazare, Jésus asambela na kota go si azo ahinga so a yeke na ngangu ti Nzapa si lo sala ye so ayeke si ande. Na pekoni lo dekongo na kota go: “Lazare, sigigi!” Lazare asigigi na agere na amaboko ti lo akanga na yâ bongo ti lungo kuâ, na lê ti lo akanga na bongo. Jésus atene: “I zi lo, i zia lo gue.”​—Jean 11:41-44.

20. Azo so aba Jésus na ngoi so lo zingo Lazare na popo ti awakinda asala ye tongana nyen?

²⁰ Na bango ye ti kpene so, aJuif mingi so aga ti lungula vundu ti Marthe na Marie amä na bê na Jésus. Ambeni ague ti tene na aFarizien ye so asi. Ala sala ye tongana nyen? Fade fade, ala, nga na akota prêtre aleke mbeni bungbi ti Sanhédrin na loro. Na kota mbito, ala dema: “Fade e sala nyen? teti Zo so asala fä mingi. Tongana e zia Lo senge tongaso, fade azo kue amä na bê na Lo; na fade aRomain aga, na fade ala kamata ndo ti e na mara ti e.” Me Kota Prêtre Caïphe atene na ala: “I yeke bi bê ti i na tene so pepe; a yeke nzoni zo oko akui teti azo ni, si mara ti e akui pepe.” Ni la, a londo na lango so ti gue na ni, ala mä tele ti fâ Jésus.​—Jean 11:45-53.

21. Ye ti kpene ti yango Lazare na popo ti awakinda aduti kusala ti tongo nda ti nyen?

²¹ Tongaso, na lege ti kiringo na peko lango ti lo ti si na Jérusalem, Jésus awara lege ti sala mbeni ye ti kpene so zo oko pepe alingbi ti ke ti ba ni. Teti so Nzapa amu na lo ngangu, Jésus azingo na popo ti awakinda mbeni koli so akui a sala lango osio. Même Sanhédrin so ayeke na kota iri aga ti yeda na ye so asi, na ti dë ngbanga ti kuâ na ndo Wasalango Ye ti Kpene so! Na lege so, ye ti kpene so aduti kusala ti tongo nda ti mbeni kpengba ye so agbian na yâ kusala ti Jésus: londongo na ngoi so “l’heure ti lo ade asi pepe” ti ga na ngoi so “l’heure asi awe.”

Mo Yeke Kiri Tene Tongana Nyen?

• Tongana nyen Jésus afa so lo hinga nzoni kusala so Nzapa amu na lo?

• Ngbanga ti nyen Jésus ake ye so mama ti lo ahunda lo ti sala na ndo vin?

• Ye nyen e lingbi ti manda na lege so mingi ni Jésus asala ye na gbele azo so aye tene ti lo pepe?

• Ngbanga ti nyen Jésus asala ye hio pepe teti kobela ti Lazare?

[Afoto na lembeti 10]

Jésus amu ngangu ti lo kue teti kungba so Nzapa amu na lo