Salango Kusala na Tele ti Sinziri Ni

“O Seigneur [“Jéhovah,” NW], mbi luti lakue na tour ti sinziri na lâ, a zia mbi ti bata ndo na bï kue.”​—ESAÏE 21:8.

1. Jéhovah ayeke lo mveni témoin teti akota zendo wa?

JÉHOVAH ayeke Kota Zo so aleke kozoni aye ti sala. Ange so ake yanga, so aga Satan Diable alingbi ti sala ye oko pepe ti kanga lege na kota ye so Lo leke ti sala ti tene iri ti Lo mveni aga nzoni-kue na ti leke gere ti mbeni komandema ti Royaume ti gloire na ndo sese so aga paradis. (Matthieu 6:9, 10) Na gbe ti komandema so, fade azo ayeke wara biani deba nzoni. Fade Nzapa ‘ahunzi kui teti lakue lakue; fade Seigneur L’Eternel [“Jéhovah,” NW] ambô ngule na lë ti azo kue.’ Na yâ ngia, fade azo so ayeke beoko aduti na siriri nga na mosoro teti ngoi kue so adiko nda ni pepe. (Esaïe 25:8; 65:17-25) Jéhovah lo mveni ayeke témoin ti akota zendo so!

2. Jéhovah asigigi na azo wa tongana atémoin?

² Ye oko, Kota Wasalango ye ayeke nga na atémoin so ayeke azo. Na ngoi so aga kozoni na aChrétien, mbeni “kota mbinda ti atémoin,” so ato nda ni na Abel, ayeke kpe loro ti bê so azia pepe, mingi ni na gbele akpengba ye so biani alingbi la ni ti kinda ala. Apendere tapande ti ala ayeke mu ngangu na aChrétien ti be-biani ti laso. Christ Jésus ayeke kota tapande ahon atanga ni kue ti témoin so ayeke na mbito pepe. (aHébreu 11:1–12:2, NW) Na tapande, dabe na ndangba tene ti témoin ti lo na gbele Ponce Pilate. Jésus atene: “A dü mbi teti so, na mbi ga na sese so teti so: ti sala tene ti témoin ti tâ tene.” (Jean 18:37, NW) A londo na ngu 33 N.E. ti si na ngu 2 000 N.E. so, aChrétien so ayeke na wâ amu peko ti tapande ti Jésus na angbâ ti sala tene ti témoin, na fango tene ti “kota kusala ti Nzapa” na mbito pepe.​—Kusala 2:11.

Tene ti Secte ti Babylone

3. Tongana nyen Satan afa so lo ke tene ti témoin so asala na ndo Jéhovah nga na ndo ye so bê ti Lo aye?

³ Na yâ ti angu saki mingi so ahon, na lege ti sioni bê, kota Wato, Satan Diable, agi ngangu mingi ti bi zonga na ndo tene so atémoin ti Nzapa ayeke fa. Tongana “babâ ti mvene,” “kota ngbo ni . . . , ngbo ti giriri,” ayeke “handa sese kue so azo ayeke dä.” Lo zia lege lâ oko pepe ti sala bira na “ala so abata akomandema ti Nzapa,” mbilimbili na lâ ti nda ni so.​—Jean 8:44; Apocalypse 12:9, 17, NW.

4. Tongana nyen Babylone ti Kota aba gigi?

⁴ A sala ngu 4 000 awe, na peko ti Moa ti ngoi ti Noé, Satan asigigi na Nimrod, “mbeni kpengba wagingo nyama so ake Jéhovah.” (Genèse 10:9, 10, NW) Kota gbata ti Nimrod, Babylone (Babel), aga gunda ti lege ti vorongo ti ayingo sioni. Tongana Jéhovah abi wusuwusu na popo ti yanga ti kodoro ti awalekengo tour ti Babel, yâ ti azo ni akangbi na ndo sese kue, na ala hon na alege ti vorongo ti ala ti wataka. Ni la Babylone aga lingu ti bungbi ti alege ti vorongo ti wataka ti ndo sese kue, so adi iri ti lo Babylone ti Kota na yâ buku ti Apocalypse. Buku so asala atene ti ye ti sioni mingi teti ngbele ye ti lege ti vorongo so.​—Apocalypse 17:5; 18:21.

Mbeni Mara ti Atémoin

5. Mara wa Jéhovah aleke ti ga témoin ti lo, me ngbanga ti nyen lo zi lege ti tene ague na lo na ngba?

⁵ Ndulu na ngu 500 na peko ti ngoi ti Nimrod, Jéhovah aleke ahale ti be-ta-zo Abraham ti ga mara ti Israël ti sala kusala tongana témoin ti Lo na ndo sese. (Esaïe 43:10, 12) Azo mingi ti mara so asala na Jéhovah na dutingo be-biani. Ye oko, na yâ ti angu ngbangbo mingi so ahon, atene ti mabe ti wataka ti amara so ayeke ndulu abuba Israël, na azo so ate mbele na Jéhovah avi peko ti ala na lo ti bi tele na yâ vorongo ti anzapa ti wataka. Ni la, na ngu 607 K.N.E., aturugu ti Babylone, so Gbia Neboukadnetsar ayeke na li ni, afuti Jérusalem na temple ti lo, na ague na mingi ti aJuif na ngba na Babylone.

6. Nzo tene wa sinziri ti prophétie ti Jéhovah afa giriri, na a ga tâ tene lawa?

⁶ So tâ mbeni hongo na ngangu teti lege ti vorongo ti wataka! Ye oko, guengo na li ni ti Babylone aninga pepe. Ndulu na angu 200 kozoni na ye so, Jéhovah akomande: “Mo gue, mo zia sinziri ti bata ndo. Zia lo fa ye so lo ba.” Sango wa a lingbi sinziri so afa? “Babylone atï awe! a tï awe! na a fâ ayanda ti anzapa ti lo na sese, ayanda so a leke na kode.” (Esaïe 21:6, 9) Na a si biani tongaso, teti na ngu 539 K.N.E., tene ti prophétie so aga tâ tene. Babylone so ayeke ngangu mingi atï, na azo ti mbele ti Nzapa awara lege fade fade ti kiri na kodoro ti ala.

7. (a) Ye nyen aJuif amanda na lege ti sengo ndo ti Jéhovah? (b) A-Juif ti ngoi so aga na peko ti sigingo na ngba atï na yâ ti ason wa, na ye ti pekoni ayeke so wa?

⁷ A-Juif so asigigi na ngba amanda awe aye mingi so amu lege na ala ti ke vorongo yanda nga na lege ti vorongo ti ayingo sioni. Ye oko, na yâ ti angu so aga na pekoni, ala tï na yâ ti ambeni son nde. Ambeni atï na yâ gbanda ti senda-ndara ti aGrec. Ambeni abi bê mingi na ndo ngobo ti salango ye ti akotara ahon ti bi bê na Tene ti Nzapa. Na mbage, tene ti vorongo kodoro agboto ambeni. (Marc 7:13; Kusala 5:37) Ti si na ngoi so adü Jésus, mara ni akiri ahon nde na vorongo so ayeke na sioni oko pepe. Atä so ambeni Juif oko oko ayeda na nzo tene so Jésus afa, mara ni tongana mbeni bungbi oko ake lo na tongaso Nzapa ake ala nga. (Jean 1:9-12; Kusala 2:36) Israël ayeke mbeni pepe témoin ti Nzapa, nga, na ngu 70 N.E., a kiri afuti Jérusalem na temple ti lo, na ti so a yeke aturugu ti Rome si asala ni.​—Matthieu 21:43.

8. Zo wa aga témoin ti Jéhovah, na ngbanga ti nyen gbotongo mê so Paul amu na témoin so alingbi la ni na ngoi ni?

⁸ Na oko ngoi ni, a dü “Israël ti Nzapa” ti aChrétien, na fadeso lo yeke sala kusala tongana témoin ti Nzapa teti amara. (aGalate 6:16) Fade fade, Satan agbe lingo ti futi fini mara ti yingo so. Na nda ti kozo siècle, salango ngangu ti asecte na yâ ti akongrégation asigigi polele. (Apocalypse 2:6, 14, 20) Gbotongo mê ti Paul alingbi na ngoi ni: “I bata nzoni: peut-être mbeni zo ayeke dä so ayeke gbu i na ague na i yongoro na lege ti senda-ndara na tene ti handa senge na lege ti ngobo ti salango ye ti azo, na lege ti akete tene ti sese so na pepe na lege ti Christ.”​—aColossien 2:8, NW.

9. Gi tongana ti so Paul agboto mê giriri ndali ni, maïngo ti aye wa asala si Chrétienté aba gigi?

⁹ Na nda ni, senda-ndara ti aGrec, abibe ti lege ti vorongo ti Babylone, nga na pekoni “ndara” ti azo, tongana tene so atene zo aga na lege ti nyama nga na kota kasango ndo, abuba lege ti vorongo ti ala mingi so atene ala yeke aChrétien. A yeke la ni tongana ti so Paul atene kozoni: “Mbi hinga so na peko ti hongo ti mbi fade asioni mbo ti ngonda ayeke lï na popo ti i na fade ala yeke sala ye na nzobe na kundu ni pepe, nga na popo ti i mveni fade azo ayeke londo na afa tene ti kirikiri ti gboto adisciple na peko ti ala mveni.” (Kusala 20:29, 30, NW) A yeke na lege ti kengo tene ti mabe so si Chrétienté aba gigi.

10. Maïngo ti aye wa afa polele so a yeke pepe zo kue si ayeda na vorongo so abuba, so ayeke sala na yâ ti Chrétienté?

¹⁰ A lingbi ala so amu biani vorongo so ayeke na sioni oko pepe na bê ti ala kue ‘atiri mbeni ngangu bira teti mabe so amu na azo ti nzoni-kue fani oko teti lakue lakue.’ (Jude 3, NW) Fade tene ti témoin ti vorongo so ayeke na sioni oko pepe ti Jéhovah ayeke glisa biaku na ndo sese? Pepe. Tongana ngoi ti futingo Satan so ake yanga nga na akusala ti lo kue aga ndulu, a sigigi polele so a yeke pepe zo kue si ayeda na vorongo so ake tene ti mabe, so ayeke sala na yâ ti Chrétienté. Na yâ ndangba mbage ti siècle 19, na Pittsburgh, Pennsylvanie, Amérika, a leke mbeni bungbi ti awamandango Bible na bê kue na a ga gunda ti bungbi ti témoin ti Nzapa ti ngoi ti laso. A-Chrétien so agboto lë na ndo aye na yâ ti Mbeti ti Nzapa so afa biani so hunzingo ti bungbi ti aye ti fadeso aga la ni ndulu awe. A lingbi na tene ti prophétie ti Bible, “hunzingo” ti sese so ato nda ni na ngu 1914 na sungbango ti kozo bira so amu sese kue amu lege ti hinga na ni. (Matthieu 24:3, 7, NW) Kpengba fä ayeke dä ti fa so a bi awe na gigi ti yayu Satan na bungbi ti ayingo sioni ti lo na peko ti ngu so. Siècle 20 ni so asi singo na wusuwusu amu mbeni fä so ayeke polele ti kusala ti Satan na ti kpengba gango tâ tene ti fä ti singo ti Jésus tongana gbia na yâ ngangu ti Royaume ti yayu.​—Matthieu, achapitre 24 na 25; Marc, chapitre 13; Luc, chapitre 21; na Apocalypse 12:10, 12.

11. Ye nyen Satan atara ti sala, me tongana nyen ye so lo tara giriri ti sala alï ngu?

¹¹ Na juin ngu 1918, na kota ngonzo Satan atara ti mbô biaku awamandango Bible, so na ngoi ni kâ ayeke fa tene na yâ ti akodoro mingi. Lo gi nga ti futi bungbi ti ala so ndia ayeda na ni, Watch Tower Bible and Tract Society. A bi awakusala ti Société na da ti kanga, na tenengo na lege ti wataka so ala gi ti kinda ngorogbia, tongana ti so a sala nga na Jésus na kozo siècle. (Luc 23:2) Me na ngu 1919, a zi awakusala so, na mungo lege na ala ti ngbâ ti sala kusala ti ala. Na pekoni, a lungula tene kue na li ti ala.

“Sinziri” so Abata Nzoni

12. Azo wa ayeke laso na yâ bungbi ti “sinziri” ti Jéhovah, na bango ndo wa ala yeke na ni?

¹² Ni la, na ngoi so “lâ ti nda ni” ato nda ni, Jéhovah akiri azia mbeni sinziri na kusala, so agboto lë ti azo na ndo aye so andu gango tâ tene ti aye so Lo leke ti sala. (Daniel 12:4; 2 Timothée 3:1) Juska laso, bungbi ti sinziri ni, aChrétien so asa yingo na ndo ti ala, Israël ti Nzapa, angbâ ti sala ye so ague legeoko na kusala ti sinziri ti prophétie, tongana ti so Isaïe afa: “A lingbi lo zia mê ti lo ti mä ndo nzoni. Na lo toto tongana bamara, O Seigneur, mbi luti lakue na tour ti sinziri na lâ, a zia mbi ti bata ndo na bï kue.” (Esaïe 21:7, 8) So ayeke mbeni sinziri so amu kua ti lo na nene ni!

13. (a) Tokua wa sinziri ti Jéhovah afa? (b) Tongana nyen a lingbi ti tene so Babylone ti Kota atï awe?

¹³ Sinziri so aba nyen la ni? Na ndo so nga, sinziri ti Jéhovah, bungbi ti lo so asala kua ti témoin, akiri afa: “Babylone atï awe! a tï awe! na [Jéhovah] a fâ ayanda ti anzapa ti lo na sese, ayanda so a leke na kode.” (Esaïe 21:9) Ti ngoi ni so, na peko ti Kozo Bira so Amu Sese Kue, a yeke la ni Babylone ti Kota, bungbi ti alege ti vorongo ti wataka ti sese kue, si aglisa kota ndo ti ngangu ti lo ti komande. (Jérémie 50:1-3; Apocalypse 14:8) Biani, mbeni ye ti dongo bê ayeke ge pepe! Kota Bira, tongana ti so adi iri ni na ngoi ni kâ, ato nda ni na yâ Chrétienté, ndo so bungbi ti amokonzi ti lege ti vorongo ti mbage use ni kue ahuru wâ na gbe ti bira ni, na pusungo akpengba pendere so ayeke na popo ti ala ti gue ti sala bira. Tâ so kamela! Na ngu 1919, Babylone ti Kota alingbi pepe ti kanga lege na Awamandango Bible, tongana ti so a hinga na aTémoin ti Jéhovah na ngoi ni kâ, ti sigigi na yâ dutingo ti ala so kusala ayeke dä pepe, na ti bi tele na yâ mbeni kapa ti salango tene ti témoin na ndo sese kue, so angbâ ti gue na li ni. (Matthieu 24:14) So aduti mbeni fä ti tingo ti Babylone ti Kota, gi tongana ti so zingo azo ti Israël na siècle omene K.N.E. afa tingo ti ngbele Babylone.

14. Périodique wa bungbi ti sinziri ti Jéhovah asala na kusala mingi, na tongana nyen Jéhovah ahiri deba nzoni na ndo kusala so asala na ni?

¹⁴ Bungbi ti sinziri ni asala lakue kusala ti lo na wâ nga na kota nzala ti sala ye so ayeke na lege ni. Na juillet 1879, Awamandango Bible ato nda ti sigigi na Tour ti Ba Ndo, so ahinga ni giriri na iri ti Le Phare de la Tour de Sion et Messager de la Présence de Christ. Na kozo lembeti ti numéro oko oko ti londo na 1879 ti si na ti lango 15 ti décembre 1938, a yeke wara atene “ ‘Sentinelle, où en est la nuit?’​—Esaïe 21:11.”a Na be-biani, teti angu 120, Tour ti Ba Ndo abata lë nzoni na ndo aye so ayeke si na ndo sese nga na anda ni na lege ti prophétie. (2 Timothée 3:1-5, 13) Bungbi ti sinziri ti Nzapa nga na afon lo “ambeni ngasangbaga” asala kusala ngangu na périodique so ti fa na azo biani so fango na gigi mbilimbili ti yanga-ti-komande ti Jéhovah na lege ti Royaume ti Christ aga ndulu. (Jean 10:16) Jéhovah ahiri deba nzoni na ndo témoin ti lo, Tour ti Ba Ndo so? Biani, a londo na kozo numéro so wungo ni kue ayeke 6 000 so asala na ngu 1879, Tour ti Ba Ndo ague na li ni ti mu ndo sese kue si wungo ni ahon fadeso 22 000 000 na ayanga ti kodoro 132, so 121 na popo ni ayeke sigigi na ngoi oko. Ba tongana nyen a yeke tâ na lege ni ti tene périodique so akangbi ni mingi ahon atanga ni kue ti lege ti vorongo na ndo sese alingbi duti mbeni mbeti so agonda iri ti tâ Nzapa, Jéhovah!

Sukulango Ye so Ague na Li Ni

15. Mbeni sukulango ye so ague na li ni wa ato nda ni même kozoni na ngu 1914?

¹⁵ Na ndembe ti angu ndulu na 40 juska ti si na ngoi so komandema ti yayu ti Christ ato nda ni na ngu 1914, a zi Awamandango Bible na gbe ti gbâ ti akota tene ti mabe ti Chrétienté so ague nde na Bible, tongana mungo batême na aforoto, tene ti âme so akui pepe, purgatoire, salango pasi na yâ enfer ti wâ, na Nzapa ti Li Ota. Me a kiri a hunda mbeni ngoi na ndo ni ti lungula asioni bibe kue. Na tapande, na angu 1920 Awamandango Bible mingi ayü mbeni kete insigne ti croix na couronne, na ala sala matanga ti Noël nga na ambeni matanga nde ti a-païen. Ye oko, ti tene vorongo ni aduti na sioni oko pepe, a lingbi alungula biaku tanga ti anzene ye kue ti vorongo yanda. A lingbi Tene ti Nzapa, Bible ti Nzoni-kue, aduti gi oko gunda ti mabe nga na lege ti duti na fini ti aChrétien. (Esaïe 8:19, 20; aRomain 15:4) A yeke sioni ti zia mbeni ye na ndo Tene ti Nzapa wala ti lungula mbeni ye na yâ ni.​—Deutéronome 4:2; Apocalypse 22:18, 19.

16, 17. (a) Bibe ti wataka wa bungbi ti sinziri ni abata teti angu mingi? (b) Mbilimbili fango nda ti “balaga,” “pilier” na “Égypte” ayeke so wa?

¹⁶ Fade mbeni tapande oko ayeke fa tongana nyen kpengba-ndia so ayeke kota ye mingi. Na ngu 1886, na ngoi so Charles Russell asigigi na buku so adi iri ni Le divin plan des âges, so awara na yâ ni mbeni molongo so atingbi angoi ti azo na Kota Pyramide ti Égypte. A tene la ni so du-kua ti Pharaon Khoufou ayeke pilier so asala tene ni na Esaïe 19:19, 20: “Na lâ ni kâ, fade balaga ayeke teti L’Eternel na yâ sese ti Égypte, na pilier ayeke teti L’Eternel na yanga ti sese ni. Fade a yeke fä na témoin teti L’Eternel Ti Sabaoth na yâ sese ti Égypte.” Kamba wa alingbi ti duti na popo ti pyramide ni na Bible? Biani, na tapande, tongana ti so agbu nda ni na ngoi ni kâ, a tene so yongo ti ambeni kete lege so ayeke na yâ Kota Pyramide ni afa ngoi ti tongo nda ti “kota ye ti vundu” ti Matthieu 24:21. Ambeni Wamandango Bible amu ngoi mingi ti diko yongo ti ambage nde nde ti pyramide ni ti hinga nda ti ambeni tene mbilimbili, na tapande lango so ala yeke gue na yayu!

¹⁷ Teti angu mingi, a ba na nene mingi pyramide so adi iri ni Bible na yâ ti Tênë, juska na ngoi so a-numéro ti Tour ti Ba Ndo ti lango 15 ti novembre nga ti lango 1 ti décembre 1928 afa polele so, ti yeda na tene ti témoin so afa na yâ ti Bible, Jéhovah ahunda pepe ti duti na mbeni kota tênë so apharaon so ayeke païen aleke, na so afä ti astrologie ti ayingo sioni ayeke dä. Nde na so, a ba so nda ti prophétie ti Isaïe ayeke na lege ti yingo. Tongana ti so na Apocalypse 11:8, “Égypte” ayeke fä ti sese ti Satan. ‘Balaga teti L’Eternel’ adabe ti e na anzoni sadaka so aChrétien so asa yingo na ndo ti ala asala na ngoi so ala ngbâ na sese ge tongana azo so asala kodoro gi teti mbeni ngoi. (aRomain 12:1; aHébreu 13:15, 16) Pilier so ayeke “na yanga ti sese [ti Égypte]” afa kongrégation ti aChrétien so asa yingo na ndo ni, so ayeke “pilier na gere ti tene-biani [“tâ tene,” NW]” na so aduti tongana mbeni témoin na “Égypte,” sese so ala ga ndulu ti zia ni. ​—1 Timothée 3:15.

18. (a) Tongana nyen Jéhovah angbâ ti sala si atene aga polele ahon teti ala so amanda Bible na bê ti ala kue? (b) Tongana mbeni Chrétien aba so a yeke ngangu ti mä yâ ti zingo na gigi nda ti mbeni tene ti Bible, bango ndo ti ndara ayeke so wa?

¹⁸ Tongana angu ayeke hon, Jéhovah angbâ ti zi nda ti tâ tene polele mingi ahon na e, na a ndu nga gbungo nda ti tene ti prophétie ti lo nzoni ahon. (aProverbe 4:18) Na yâ ti angu so ahon ade ti ninga pepe, na popo ti aye mingi, a wa e ti kiri ti bi lë na gbungo nda ti tene nzoni ahon na ndo wagame so ayeke hon pepe kozoni si nda ni aga, toli ti angasangbaga na angasa, sioye ni nga lawa si a yeke duti na ndo ti nzoni-kue, fini mbele, gbiango tele ti Christ, nga na suma ti temple ti buku ti Ézékiel. Na ambeni ngoi a lingbi ti duti ngangu ti gbu nda ti afini fango nda ti ye tongaso, me tâ nda ti ala ayeke ga polele ahon tongana ngoi ayeke hon. Tongana mbeni Chrétien agbu nda ti mbeni fini fango nda ti tene mbilimbili kue pepe, lo yeke sala nzoni tongana lo duti na bê ti molenge ti yeda na atene so ti prophète Mika: “Mbi ku Nzapa ti salut ti mbi.”​—Michée 7:7.

19. Tongana nyen tanga ti ala so asa yingo na ndo ti ala, nga na afon ala ambeni ngasangbaga, afa na gigi mbeni kpengbango bê tongana ti bamara na lâ ti nda ni so?

¹⁹ Dabe mo so sinziri ni ato nda ti “toto tongana bamara, O Seigneur [“Jéhovah,” NW], mbi luti lakue na tour ti sinziri na lâ, a zia mbi ti bata ndo na bï kue.” (Esaïe 21:8) Tanga ti ala so asa yingo na ndo ti ala afa na gigi mbeni kpengbango bê tongana ti bamara, na fango nda ti lege ti vorongo ti wataka na gigi nga na fango na azo lege ti liberté. (Apocalypse 18:2-5) Tongana “ngba ti be-ta-zo na ti ndara,” ala mu aBible, apériodique, na ambeni mbeti nde na ayanga ti kodoro mingi, “kobe na tâ ngoi ni.” (Matthieu 24:45, NW) Ala mu li ni na yâ bungbingo “azo mingi so asi singo . . . ti amara kue, ti akete mara kue, ti azo nde nde kue, na ti yanga nde nde kue.” A sukula nga ala so na lege ti mene ti kota ngele ti Jésus na ala fa na gigi mbeni bê so ayeke tongana ti bamara na yâ ‘salango na lo kusala ti nzoni-kue lâ na bï.’ (Apocalypse 7:9, 14, 15) Na ngu so ahon, ye wa kete bungbi ti tanga ti aTémoin ti Jéhovah so asa yingo na ndo ti ala nga na afon ala, azo mingi so asi singo, alê tongana lengo? Article ti e ti peko ayeke fa ande ni.

[Kete Tene na Gbe Ni]

Mo Dabe Mo?

• Atémoin wa Jéhovah asigigi na ala na yâ ti angu so ahon?

• Lingu ti Babylone ti Kota ayeke so wa?

• Ngbanga ti nyen Jéhovah azi lege ti tene afuti Jérusalem, kota gbata ti mara so ayeke témoin ti lo, na ngu 607 K.N.E.? na ngu 70 N.E.?

• Yingo wa bungbi ti sinziri ti Jéhovah nga na afon lo afa na gigi?

[Afoto na lembeti 22]

Bungbi ti sinziri ti Jéhovah ayeke ba kusala ti lo na nene ni