Mibvunzo yochokera kwa owerenga

Ko khonde ya kachisi wa Solomo yenze itali tani?

Khonde ya kachisi wa Solomo yenze ninge nsuwo wongenera mu malo yopatulika ya kachisi. Mobverana na vomwe Baibulo la Dziko Latsopano la Malemba Opatulika yomwe idafalisiwa ikanati kufika gole ya 2023, ‘khonde yakutsogolo yenze makovado 20 kutalika kwake ndipo mulifupi imbalingana na nyumba mweyo. Kuchoka pasi kuyenda ndzulu, khonde mweyo yenze itali makovado 120.’ (2 Mbiri 3:4) Ma Baibolo yanango yanena pomwe kuti khonde mweyo yenze itali na ‘makovado 120,’ vomwe vinkutanthauza kuti yenze itali mametro 53!

Koma Baibulo la Dziko Latsopano la Malemba Opatulika yomwe idadindiwa mu 2023 ponena va khonde ya kachisi wa Solomo ichati: ‘Yenze itali makovado 20,’ panango kuti yenze itali pafupifupi 9 metro.a Onani vifukwa vinango vomwe vachitisa kuti pakhale kuchinja kumouku.

Kutalimpha kwa khonde kulibe kutomolewa pa 1 Mafumu 6:3. Pa vesi mweyi, Yeremiya alibe kulewa va kutalimpha kwa kuchoka pasi kuyenda ndzulu, m’malo mwa vimwevi iye adalewa va chantali na mulifupi mwake. Ndipo mu msolo wa patsogolo pake iye adafotokoza bwinobwino vinthu vinango vofunika maninge va kachisi kuphatanidzapo thanki yosungira madzi, vonyamulira 10 va kopa va maviri na vipilala viwiri va kopa vomwe vimbakhala kunja kwa khonde. (1 Maf. 7:15-37) Peno khonde yenzedi itali kuposha 50 metro, nkukhala ikulu maninge kuposha vose vomwe venze pa kachisi, ndawa chani Yeremiya alibe kulewa va kutalimpha kwa kuchokera pasi kuyenda ndzulu kwa khonde mweiyo? Olo patsogolo pa magole yazinji, Ayuda anango omwe ambanemba mabukhu adanena kuti khonde yenzelini itali maninge kuposha vinthu vinango vitalivitali vomwe venze pa kachisi wa Solomo.

Ofufudza akaikira kuti vipupa va kachisi vidakakwanisa kudjirikira khonde ya makovado 120. Nyumba zakalekale zomwe zenze zitalizitali zimbamangiwa pakuphatisa basa matijolo na minyala. Koma pakunena va vipupa va ku Iguputo venze vikuluvikulu ndipo vimbayenda vinkuchepa pang’onopang’ono kuyenda ndzulu. Koma vimwevi ni vosiyana na kachisi wa Solomo. Ofufudza alewa kuti kukula kwa vipupa va kachisi wa Solomo vimbaposhalini makovado 6 panango kuti 2.7 metro ya kufuta. Katswiri munango wa basa zomangamanga adalewa kuti: “Tikaganizira kukula kwa chipupa cha pa nsuwo wa kachisi, khonde ingakhalelini itali makovado 120 kuchoka pasi kuyenda ndzulu.”

Vinkuoneka kuti yemwe adakopiyali lemba ya 2 Mbiri 3:4 alibe kuyikopiyali bwino. Olo kuti mipukutu yanango yakalekale yanena kuti khonde yenze itali makovado “120” pa vesi mweyi, mipukutu yanango yothembeka ninge ya Códice Alexandrino do quinto século na ya Códice Ambrosiano do sexto século yalewa kuti ni “makovado 20.” Ko ndawa chani wonemba adaphonyesa nkunemba “120”? Ndawa yakuti mawu yakuti “100” na yakuti “kovado” ni yolinganako mu Chiheberi. Ndawa ya vimwevi, venze vosashupa kuti wonemba aphonye nkunemba “100” m’malo mwa “kovado.”

Koma podiya kuti tinkuyesesa kubvesesa bwinobwino va nkhani mweyi na kuyankhula molondola va kachisi wa Solomo, tinkufuna maninge kuikha maganizo yathu pa vomwe kachisi moyu ankuimira. Yemwe ankuimira kachisi nkulu wauzimu. Ndipo isepano titembeja maninge Yahova ndawa yochemera atumiki wake wose kuti amutumikire pa kachisi moyu!—Aheb. 9:11-14; Chiv. 3:12; 7:9-17.