Ken Tabata Teofilo di Antiokia?
“ABO ta yamá mi un cristian, como si fuera esaki tabata un nomber maldicioná pa carga, ami, di mi parti, ta confesá cu mi ta un cristian, i ta carga e nomber aki pa asina bira stimá di Dios, sperando di ta útil pa Dios.”
Asina Teófilo ta introducí su obra di tres parti titulá Theophilus to Autolycus [Di Teófilo na Autólico]. Esei ta e comienso di su defensa contra apostasia di siglo dos. Teófilo cu curashi ta identificá su mes como un siguidor di Cristo. E ta parce determiná pa dirigí su asuntunan di tal manera cu e por bira un persona “stimá di Dios,” na armonia cu e nificacion di su nomber, Teófilo, na idioma griego. Pero ken Teófilo tabata? Na ki tempu el a biba? I kico el a logra?
Historia Personal
Poco cos ta conocí di Teófilo su historia personal. El a ser criá dor di mayornan no-cristian. Teófilo despues a combertí na cristianismo pero solamente despues di un estudio cuidadoso di e Scritura. El a bira obispu dje congregacion den Antiokia di Siria, conocí awe como Antakya, na Turkia.
Na armonia cu e mandamentu di Jesus, cristiannan di e promé siglo a predicá entre e poblacion di Antiokia. Lucas a registrá nan éxito, bisando: “E man di Jehova tabata cu nan, i un gran cantidad cu a bira creyente a bolbe na Señor.” (Echonan 11:20, 21) Bou di direccion divino, siguidornan di Jesucristo a bira conocí como cristiannan. E término aki a ser aplicá pa promé biaha na Antiokia di Siria. (Echonan 11:26) Den e promé siglo E.C., apostel Pablo a biaha pa Antiokia di Siria, i einan a bira su base pa sali bai predicá. Barnabas i Pablo, compañá dor di Juan Marco, a embarcá riba nan promé biahe di misionero for di Antiokia.
E cristiannan di promé di Antiokia lo mester a ser animá mashá dor dje bishitanan apostólico na nan stad. Nan reaccion entusiástico na e berdad di e Palabra di Dios sin duda tabata debí en parte na e bishitanan fortalecedor di fe dje representantenan dje cuerpo gobernante di promé siglo. (Echonan 11:22, 23) Lo mester tabata masha animador pa nan mira asina tantu habitante di Antiokia dedicá nan bida na Jehova Dios! Sin embargo, tabata mas cu 100 aña despues di esei cu Teófilo a biba den Antiokia.
Historiador Eusebio a declará cu Teófilo tabata e di seis obispu di Antiokia, contando for di tempu dje apostelnan di Cristo. Teófilo a skirbi un cantidad considerabel di discusionnan i refutacionnan oral contra herehia. E ta ser incluí entre e dozein of mas di apologista [defensor] cristian di su tempu.
Un Bista na Loke El A Skirbi
Reaccionando na un diálogo anterior, Teófilo ta skirbi n’e pagano Autólico cu e palabranan aki di introduccion: “Un lenga vlot i un estilo elegante ta permití placer i tal alabansa manera banidad ta disfrutá di dje, pa hendenan miserabel cu a ser corumpí den mente.” Teófilo ta splica, bisando: “E stimador di berdad no ta haci caso di discursonan dorná, sino ta examiná e berdadero nificacion dje discurso . . . Bo a atacá mi cu palabranan bano, bromando di bo diosnan di palu i piedra, labrá na martin i bashá, cortá i grabá, cu no ta ni mira ni tende, pasobra nan ta ídolonan, i e obranan di man di hende.”—Compará cu Salmo 115:4-8.
Teófilo ta exponé e eror di idolatria. Den su estilo típico di skirbi, elocuentemente, aunke cu redundancia, e ta trata na declará e berdadero naturalesa dje Dios berdadero. E ta splica: “E aparencia di Dios ta indescriptibel, i no por ser mirá dor di wowonan humano. Pasobra den gloria E ta incomprensibel, den grandesa e ta insondeabel, den haltura e ta inimaginabel, den poder e ta incomparabel, den sabiduria e ta inigualabel, den bondad e ta inimitabel, den amabilidad e ta inexpresabel.”
Agregando na e descripcion aki di Dios, Teófilo ta continuá: “Pero e ta Señor, pasobra E ta goberná riba e universo; Tata, pasobra e ta promé cu tur cos; Formador i Hacidor, pasobra E ta creador i hacidor dje universo; Esun mas haltu, debí cu E ta riba tur; i Todopoderoso, pasobra E mes ta goberná i ta encerá tur cos.”
Siguientemente, enfocando riba logronan specífico di Dios, Teófilo ta procedé den un manera típico di su estilo cabal i un poco ripititivo, bisando: “Pasobra e shelunan ta Su obra, e tera ta Su creacion, e laman ta obra di Su man; hende ta Su formacion i Su imágen; solo, luna, i streanan ta Su creacionnan, trahá pa sirbi como señalnan i temporadanan, i dianan, i añanan, pa nan por sirbi i ser catibu di hende; i tur cos Dios a traha for di loke no a existí den cosnan cu ta existí, afin cu mediante Su obranan Su grandesa por bira conocí i ser comprendí.”
Un muestra adicional di Teófilo su atake contra e diosnan falsu di su tempu ta ser observá den e siguiente palabranan na Autólico: “E nombernan di esnan cu bo ta bisa bo ta adorá, ta nombernan di hombernan morto. . . . I ki clase di homber nan tabata? Saturno no tabata un canibal, destruyendo i devorando su propio yunan? I si bo mencioná su yu homber Jupiter, . . . con el a ser duná lechi na pechu di un cabritu . . . I su otro obranan,—su incesto i adulterio i pasion.”
Ampliando su argumento, Teófilo ta reforsá su posicion contra di idolatria pagano. E ta skirbi: “Mi mester sigui relatá e multitud di animalnan cu ta ser adorá dor dje egipcionan, tantu reptil como baca i tambe bestianan salbahe i paranan i piscánan di riu . . . E griegonan i e otro nacionnan, nan ta adorá piedra i palu, i otro tipo di substancianan material.” “Pero Dios, e Dios bibu i berdadero, ami ta adorá,” Teófilo ta declará.—Compará cu 2 Samuel 22:47; Echonan 14:15; Romanonan 1:22, 23.
Testimonio Balioso
E amonestacionnan i exhortacionnan den Teófilo su obra di tres parti refutando Autólico ta multifacético i detayá. Otro obranan polémico skirbí dor di Teófilo a ser dirigí contra Hermógenes i Marcion. Tambe el a skirbi bukinan di instruccion i edificacion, agregando comentarionan riba e Evangelionan. Sin embargo, solamente e tres bukinan dirigí na Autólico, un solo manuscrito, a ser conserbá.
E promé buki ta un apologia dirigí na Autólico en defensa dje religion cristian. E segundo buki dirigí na Autólico ta argumentá contra religion, speculacion, filósofonan i poetanan popular pagano. Literatura pagano ta ser compará cu e Scritura den Teófilo su tercer buki.
Na comienso di Teófilo su tercer buki, Autólico aparentemente ainda tabata di opinion cu e Palabra dje berdad tabata un cuenta di ada. Teófilo ta criticá Autólico, afirmando: “Bo ta soportá hende bobo gustosamente. Sino lo bo no a ser impulsá dor di hende sin sintí pa entregá bo mes na palabranan bashí, i kere e rumor cu ta prevalecé.”
Kico tabata e “rumor cu ta prevalecé” ei? Teófilo ta revelá e fuente. Hende calumniador “cu lipnan malbado ta acusá nos falsamente, [nos] cu ta adoradornan di Dios, i ta ser yamá cristian, alegando cu nos tur ta compartí nos esposanan pa propósitonan sexual; i cu nos asta ta cometé incesto cu nos propio ruman muhernan, i, loke ta mas malbado i salbahe cu tur, cu nos ta come carni humano.” Teófilo cu esfuerso a purba combatí e punto di bista pagano aki sumamente inexacto pa cu e personanan cu den siglo dos a profesá di ta cristian. El a usa e lus dje berdad contené den e Palabra inspirá di Dios.—Mateo 5:11, 12.
Dunando prueba di e bon cu Teófilo tabata familiarisá cu e Palabra di Dios ta su frecuente uso di i referencia na textonan bíblico tantu dje parti hebreo como griego. E tabata un dje promé comentaristanan di e Evangelionan. Teófilo su hopi referencianan na e Scritura ta percurá un abundancia di comprendimentu den e manera di pensa cu a prevalecé den su tempu. El a usa su conocimentu di e skirbimentunan inspirá pa demostrá nan inmenso superioridad riba filosofia pagano.
E manera cu e informacion di Teófilo ta hincá den otro, su tono didáctico i su estilo ripititivo tal bes pa algun hende ta laga algu di deseá. Te na ki grado e apostasia profetisá por a afectá e exactitud di su punto di bista, nos no por bisa actualmente. (2 Tesalonicensenan 2:3-12) No obstante, pa tempu di su morto, rond di 182 E.C., Teófilo aparentemente a bira un apologista incansabel, kende su obranan skirbí ta di interes pa cristiannan berdadero di nos era moderno.
[Plachi na página 30]
Teófilo cu curashi a refutá argumentonan di Autólico
[Plachi na página 28]
Plachinan na página 28 i 30 a ser copiá for di Illustrirte Pracht - Bibel/Heilige Schrift des Alten und Neuen Testaments, nach der deutschen Uebersetzung D. Martin Luther’s