“Ya Cu Nos Tin E Ministerio Aki . . . ,, Nos No Ta Entrega”
MANERA RONALD TAYLOR A CONT’E
Den zomer di 1963, mi a hañá mi ta lucha pa mi bida. Miéntras mi tabata canando lentamente den awa cant’i laman, mi a trapa den un buracu traicionero i di ripiente mi a ser bentá den awa masha profundo. Como hende cu no sa landa, mi tabata na punto di hoga djis un par di meter for di cantu. Mi a bai bou di awa tres biaha caba i a guli gran cantidad di awa di laman ora un amigu a ripará cu mi tabata den dificultad i a halá mi na cantu. Gracias na respiracion artificial inmediato, mi a sobrebibí.
ESAKI no tabata e promé biaha cu mi a yega di apreciá e importancia di nunca entregá—maske cosnan ta parce sin speransa. For di un edad yong, mi tabatin cu lucha pa mi bida spiritual.
Tabata durante e añanan scur di segundo guera mundial cu pa promé biaha mi a drenta den contacto cu e berdad cristian. Mi tabata un dje miles di muchanan cu a ser evacuá for di Londen pa scapa for dje peligernan dje atakenan di bom. Ya cu mi tabatin solamente 12 aña di edad, e guera realmente no a nificá masha pa mi; e tabata parce mas bien un aventura.
Un pareha di edad na Weston-super-Mare, zuidwest di Inglatera, a cuidá mi. Pronto despues cu mi a yega n’e cas dje pareha, algun minister pionero a cuminsá bishitá nos. Tabata famia Hargreaves; nan tur cuater—Reg, Mabs, Pamela i Valeri—tabata pionero special. Mi mayornan di criansa a aceptá e berdad, i despues di a studia e buki The Harp of God, mi tambe a tuma e decision pa sirbi Jehova. Apénas seis siman despues, mi a ser invitá pa participá den e trabou di predicá.
Ainda mi por corda e promé dia ei den sirbishi di veld. Sin ningun preparacion, nan a duná mi algun foyeto i a bisá mi: “Abo traha e banda di caminda ei bai abou.” I asina mi a experenciá mi promé dia di predicacion. N’e tempu ei, hopi biaha nos tabata predicá usando disco fonográfico cu a contené sermonnan poderoso. Mi momentonan di mas felis tabata ora mi por a bai cu e tocadisco di cas pa cas i pasa discursonan grabá. Mi a consider’é un berdadero privilegio pa ser usá den e manera ei.
Mi a duna bastante testimonio na scol, i mi ta corda cu mi a laga un set di buki riba temanan bíblico cu e cabes di scol. Cu 13 aña di edad, mi a ser bautisá na un asamblea ei cerca na Bath. Un otro congreso den tempu di guera cu lo mi no lubidá nunca tabata esun tené na Leicester na 1941 n’e De Montfort Hall. Mi a subi podium pa ricibí mi copia dje buki Children, cu a contené un mensahe personal di ruman Rutherford, kende e tempu ei tabata presidente dje Watch Tower Society. E discurso conmovedor duná na tur e hóbennan presente a reforsá mi deseo pa sirbi Jehova pa semper.
Asina mi a dedicá dos aña felis creciendo den e berdad cu mi mayornan di criansa. Pero cu 14 aña di edad, mi mester a regresá Londen i cuminsá traha pa mi pan di cada dia. Aunke mi tabata huntu cu mi famia atrobe, awor mi tabatin cu para riba mi mes pia den sentido spiritual, ya cu ningun hende na cas a compartí mi creencianan. Jehova pronto a proveé e yudansa cu mi tabatin mester. Solamente tres siman despues di mi yegada na Londen, un ruman a pasa na mi cas pa pidi mi tata permit p’e hiba mi n’e Salon di Reino local. E ruman tabata John Barr, kende awor ta un miembro dje Cuerpo Gobernante di Testigonan di Jehova. El a bira un di mi “tatanan” spiritual durante e añanan crítico ei di tiener.—Mateo 19:29.
Mi a cuminsá asistí na e congregacion Paddington, cu a reuní na Craven Terrace banda dje Cas di Betel di Londen. Siendo cu mi tabata un huérfano spiritual, un ruman ungí di edad, “Papa” Humphreys, a ser asigná pa mustra interes special den mi. Tabata siguramente un gran bendicion pa por a asociá cu e hopi rumannan homber i muher ungí cu a sirbi den e congregacion ei. Nos cu tabatin e speransa terenal—yamá e Jonadabnan—tabata e minoria. Realmente, mi tabata e único “Jonadab” den e Studio di Buki di Congregacion na cua mi a asistí. Aunke mi no tabatin muchu asociacion cu esnan di mi mes edad, e compañerismo precioso ei cu rumannan maduro a siñá mi hopi les balioso. Talbes esun di mas importante tabata di nunca bandoná sirbishi di Jehova.
Den e dianan ei, nos tabatin e custumber di dedicá henter e fin di siman n’e actividad di predicá. Mi a ser asigná pa percurá p’e “auto di zonidu,” cua en realidad tabata un vehículo di tres wiel modificá pa carga un ekipo di zonido i un bateria di auto. Tur diasabra, mi a biaha cu e vehículo i a bai na diferente skina di caya, unda nos a toca algun disco musical i despues a pasa un dje discursonan di ruman Rutherford. E diasabranan tambe a ser usá pa haci e trabou di caya cu nos tasnan di revista. E diadomingonan nos a dedicá n’e trabou di cas-pa-cas, ofreciendo foyeto i bukinan.
Mi asociacion cu rumannan celoso di mas edad a lanta den mi e deseo pa traha pionero. E deseo aki a ser fortalecí ora mi a scucha discursonan di pionero n’e congresonan di distrito. Un congreso cu tabatin un efecto profundo riba mi bida tabata esun tené na Earl’s Court, Londen, na 1947. Dos luna despues, mi a inscribí pa e sirbishi di pionero, i mi a haci esfuerso pa mantené e spiritu di pionero desde e tempu ei. E goso cu mi a saca for di conducí studionan di Bijbel progresivo a sirbi pa reafirmá cu esaki tabata e decision corecto.
Un Bruid Spañó i un Asignacion Spañó
Na aña 1957, miéntras mi tabata traha pionero ainda cu e congregacion Paddington, mi a topa un bunita ruman muher spañó yamá Rafaela. Despues di algun luna, nos a casa. Nos meta tabata pa traha pionero huntu, pero promé nos a bai Madrid di manera cu mi por a conocé Rafaela su mayornan. Esei tabata un bishita cu a cambia mi bida. Miéntras nos tabata na Madrid, ruman Ray Dusinberre, superintendente di sucursal di Spaña, a puntrá mi si nos lo a considerá pa sirbi na Spaña, unda tabatin un enorme necesidad pa rumannan homber experenciá.
Con nos lo por a nenga un invitacion asina? Pues, na 1958 nos a cuminsá nos sirbishi di tempu completo huntu na Spaña. N’e tempu ei e pais tabata bou di mando di Franco, i nos actividad no tabata legalmente reconocé, locual a haci e trabou di predicá masha difícil. Ademas, mi tabatin cu lucha cu e idioma spañó p’e promé par di añanan. Un biaha mas, esei tabata un caso di no entregá, aunke mi a yora na mas cu un ocasion pa motibu di puru frustracion dor cu mi no por a comunicá cu e rumannan den e congregacion.
E necesidad pa superintendentenan tabata asina grandi cu aunke apénas mi por a papia un crenchi spañó, dentro di un luna mi tabata percurando pa un grupo chikitu. Debí n’e caracter clandestino di nos trabou, nos tabata organisá den gruponan chikitu consistiendo di 15 pa 20 publicador, cuanan a funcioná mas o ménos manera congregacionnan chikitu. Na principio, conducí e reunionnan a traha riba mi nervio, ya cu no semper mi por a comprendé e contestanan for dje auditorio. Sin embargo, mi esposa tabata sinta patras, i si el a nota cu mi tabata confundí, e tabata sagudí su cabes discretamente pa confirmá cu e contesta tabata corecto.
Mi no tin un aptitud pa siña idioma, i mas cu un biaha mi a sinti gana di bai Inglatera bek, unda lo mi por a haci tur cos muchu mas fácil. No obstante, for di cuminsamentu, e amor i amistad di nos kerido rumannan spañó a compensá mi frustracionnan cu e idioma. I Jehova a bendicioná mi cu privilegionan special cu a haci tur esei parce bale la pena. Na 1958, mi a ser invitá pa asistí n’e congreso internacional na New York como delegado di Spaña. Anto na 1962, mi a ricibí entrenamentu masha balioso n’e Scol di Ministerio di Reino organisá pa nos na Tangier, Maroco.
Un otro problema cu mi a enfrentá, aparte di idioma, tabata e preocupacion constante di ser gará dor di polis. Como stranhero, mi tabata sa cu si mi a ser arestá, esei lo a nificá deportacion automático. Pa minimisá e rísico, nos tabata traha na par. Miéntras un tabata duna testimonio, e otro tabata scucha pa cualkier señal di peliger. Despues di a bishitá un of dos porta, hopi biaha te ariba den un edificio di apartamento, nos tabata bai dos of tres blok mas aleu i yama na dos of tres cas mas. Nos tabata usa Bijbel extensamente, i nos tabata bai cu solamente algun foyeto hincá den nos jas pa ofrecé na personanan interesá.
Despues di un aña na Madrid, nos a ser asigná na Vigo, un stad grandi den nortwest di Spaña, unda no tabatin ningun Testigo. P’e promé luna mas o ménos, e Sociedad a recomendá pa mi esposa haci e mayor parti di testificá—pa duna e impresion cu nos tabata di bishita como turista. Apesar dje método pa no lanta publicidad, nos predicacion a atraé atencion. Dentro di un luna pastornan católico a cuminsá denunciá nos na radio. Nan a spierta nan parokianonan cu un pareha casá tabata bai di cas pa cas pa papia tocante Bijbel—un buki casi prohibí n’e tempu ei. E “pareha buscá” [dor di polis] tabata consistí di un stranhero i su esposa spañó, kende casi e so tabata papia!
E pastornan a decretá cu djis papia so cu e pareha peligroso aki tabata un picá cu lo a ser pordoná solamente si el a ser confesá mesora na un pastor. I manera bo por a spera, na fin di un combersacion agradabel cu nos tabatin cu un señora, disculpando su mes el a bisa nos cu lo e tabatin cu bai i confesá. Ora nos a bandoná su cas, nos a mir’é cana bai lihé den direccion dje misa.
Expulsion
Solamente dos luna despues di nos yegada na Vigo, polis a gara nos. E agente policial cu a arestá nos tabata simpático i no a boei nos p’e biahe n’e warda di polis. N’e warda, nos a mira un cara conocí, un tipista kende nos a duna testimonio recientemente. El a keda claramente bergonsá pa mira nos ser tratá manera criminal i a sigurá nos unbes cu no ta e a incriminá nos. No obstante, nos a ser acusá di ta peligrando e “unidad spiritual di Spaña,” i seis siman despues nos a ser deportá.
E tabata un contratempu, pero nos no tabatin intencion di entregá. Ainda tabatin hopi trabou di haci riba e Península Iberiano. Despues di tres luna na Tangier, nos a ser asigná na Gibráltar—un otro teritorio bírgen. Manera apostel Pablo ta bisa, si nos ta balorá nos ministerio, nos lo sigui traha i lo ser recompensá. (2 Corintio 4:1, 7, 8) Esaki a resultá di ta cierto den nos caso. Na e promé cas cu nos a bishitá na Gibráltar, nos a cuminsá un studio di Bijbel cu henter un famia. Pronto, nos tabata conduciendo 17 studio cada un. Hopi dje individuonan cu ken nos a studia a bira Testigo, i den dos aña tabatin un congregacion di 25 publicador.
Pero, mescos cu na Vigo, e clero a cuminsá campañá contra nos. E obispu anglicano di Gibráltar a spierta e hefe di polis cu nos tabata “personanan non grata,” i su lobimentu cu tempu a duna resultado. Na januari 1962 nos a ser expulsá for di Gibráltar. Unda nos lo a bai siguientemente? Ainda e necesidad tabata grandi na Spaña, di manera cu nos a regresá Spaña, sperando cu nos registro policial anterior pa awor lo tabata bon wardá.
Sevilla, e stad cu hopi solo, tabata nos cas nobo. Ei nos tabatin e goso di traha estrechamente cu un otro pareha pionero, Ray i Pat Kirkup. Aunke Sevilla tabata un stad di mei miyon habitante, tabatin solamente 21 publicador, pues tabatin hopi trabou di haci. Awor tin 15 congregacion cu 1.500 publicador. Un aña despues nos a haña un sorpresa agradabel; nos a ser invitá pa sirbi den e trabou biahero den e área di Barcelona.
Trabou di circuito den un pais caminda nos trabou no a ser reconocé legalmente tabata un poco diferente. Tur siman nos tabata bishitá gruponan chikitu, e mayoria di cua tabatin masha poco ruman homber capas. E ruman hombernan diligente aki tabatin mester di tur e entrenamentu i apoyo cu nos por a duna nan. Nos a stima e asignacion aki! Despues di a dedicá vários aña den áreanan unda tabatin poco Testigo, si tabatin mes, nos tabata contentu pa bishitá asina tantu diferente ruman homber i muher. Ademas, e trabou di predicacion na Barcelona tabata mas fácil, i hopi hende kier a studia Bijbel.
Luchando cu Depresion
Sin embargo, solamente seis luna despues, mi bida a cambia dramáticamente. Nos promé vacansi na laman casi a bira un tragedia ora mi a haña e accidente describí anteriormente. Físicamente mi a recuperá basta lihé for dje sustu di a casi hoga, sin embargo e incidente a laga un rastro permanente riba mi sistema nervioso.
Pa un par di luna mi a lucha pa sigui den e trabou di circuito, pero finalmente mi tabatin cu regresá Inglatera pa haña tratamentu médico. Despues di dos aña mi a recuperá suficientemente pa permití nos regresá Spaña, unda nos a reanudá e trabou di circuito. No obstante, esei tabata solamente pa un tempu corticu. E mayornan di mi esposa a bira bastante malu, i nos a bandoná e sirbishi di tempu completo pa por percurá pa nan.
Bida a bira mas difícil ora cu, na 1968, mi a sufri di un crísis nervioso total. Tabatin tempu ora tantu ami como Rafaela a pensa cu nunca mas lo mi a recuperá. Tabata como si mi tabata hogando atrobe, pero den un manera diferente! Aparte cu el a poné mi keda aplastá cu sintimentunan negativo, e depresion a poné mi perde tur mi forsa. Mi a sufri di atakenan di cansancio extremo, cuanan a forsá mi sosegá casi constantemente. N’e tempu ei no ta tur ruman a comprendé e clase di problema aki; naturalmente mi tabata sa cu Jehova sí a comprendé. Tabata un gran satisfaccion pa mi pa lesa e artículonan maraviyoso den e revistanan Toren di Vigilancia i ¡Despertad! cu tabata masha compasivo i probechoso pa esnan deprimí.
Atrabes dje tempu difícil aki, mi esposa tabata un fuente constante di animacion. Enfrentando problemanan huntu realmente ta fortalecé e laso matrimonial. E mayornan di Rafaela a fayecé, i despues di 12 aña, mi salú a mehorá te n’e grado cu nos a sinti cu nos lo por a bolbe den e sirbishi di tempu completo. Na 1981, pa nos sorpresa i deleite, atrobe nos a ser invitá pa sirbi den e trabou di circuito.
Cambionan teocrático enorme a tuma lugá na Spaña desde nos experencia anterior den e ministerio biahero. E predicacion tabata liber awor, pues mi tabatin cu familiarisá mi mes cu e circunstancianan nobo. No obstante, sirbiendo como superintendente di circuito un biaha mas tabata un gran privilegio. E echo cu nos a traha pionero apesar di circunstancianan difícil a capacitá nos pa animá pioneronan cu tabata experenciando problemanan. I frecuentemente nos por a yuda otronan uni den e fila di pionero.
Despues di 11 aña di trabou biahero na Madrid i Barcelona, un biaha mas nos salú debilitante a haci necesario pa cambia asignacion. Nos a ser asigná como pionero special n’e stad di Salamanca, unda lo mi por tabata útil como anciano. E rumannan na Salamanca a haci nos sinti nos na cas mesora. Un aña despues un otro crísis lo a pone nos perseverancia na prueba.
Rafaela a bira inexplicablemente masha anémico, i pruebanan a revelá cu e tabatin cancer n’e tripa grandi. Awor ami mester tabata esun fuerte i duna mi esposa tur e sosten cu mi por a dun’é. Nos promé reaccion tabata incredulidad, siguí pa temor. Rafaela lo sobrebibí esaki? Na momentonan manera esakinan, confiansa completo den Jehova ta loke ta yuda nos sigui padilanti. Mi ta contentu pa bisa cu Rafaela a haci un operacion exitoso, i nos ta spera pa e cancer no bolbe ripití.
Aunke nos tabatin nos contratempunan durante e 36 añanan cu nos a pasa na Spaña, tabata emocionante pa biba atrabes dje tempu aki di crecementu spiritual. Nos a mira e grupo chikitu di mas o ménos 800 publicador na 1958 crece bira un ehército di mas cu 100.000 publicador awe. Nos dificultadnan a ser tapá dor di nos hopi gosonan—yudando otronan aceptá e berdad i madurá spiritualmente, trahando huntu como esposo i esposa, i sintiendo cu nos a usa nos bida den e mihor manera posibel.
Pablo ta bisa den su segundo carta n’e corintionan: “Ya cu nos tin e ministerio aki segun e misericordia cu a ser mustrá na nos, nos no ta entregá.” (2 Corintio 4:1) Mirando bek, mi ta kere cu tabatin vários factor den mi bida cu a prevení mi di entregá. E ehempel di fiel rumannan ungí cu a mustra interes den mi durante mi añanan di formacion a proveé un fundeshi excelente. Teniendo un partner kende ta compartí e mésun metanan spiritual ta un yudansa maraviyoso; ora mi tabata sintí mi deprimí, Rafaela tabata animá mi, i mi a haci mescos p’e. Un sentido di humor tambe ta di gran balor. E echo cu nos por hari cu e rumannan—i hari nos mes—di un manera of otro ta haci problemanan parce ménos aplastante.
Pero riba tur cos, perseverancia apesar di pruebanan ta rekerí e fortalesa di Jehova. Semper mi ta corda Pablo su palabranan: “Pa tur cos mi tin e forsa pa medio di esun cu ta duná mi poder.” Cu Jehova na nos banda, nos no tin nodi entregá hamas.—Filipense 4:13.
[Plachinan na página 23]
Ronald i Rafaela Taylor na 1958
[Plachinan na página 24, 25]
Reuniendo durante prohibicion na Spaña (1969)