BIBLIOTEKA ONLINE Watchtower
Watchtower
BIBLIOTEKA ONLINE
Papiamentu (Kòrsou)
  • BEIBEL
  • PUBLIKASHON
  • REUNION
  • g97 8/4 pág. 24-27
  • E Ora Druk cu Marea Haltu

No tin vidio disponibel pa esaki.

Despensa, tin un problema pa habri e vidio.

  • E Ora Druk cu Marea Haltu
  • Spièrta!—1997
  • Suptema
  • Informashon Similar
  • E Importancia di Estuarionan
  • Marea Bibu
  • E Marea Ta Subi
  • E Drukte Ta Cuminsá
  • E Descanso
  • Bo A Yega di Mira un Piscá Cana?
    Spièrta!—1999
  • Observa Para—Un Hobi Fasinante pa Un i Tur?
    Spièrta!—1998
  • Ora Laman Bira Corá
    Spièrta!—2001
Spièrta!—1997
g97 8/4 pág. 24-27

E Ora Druk cu Marea Haltu

Dje coresponsal di Spierta! na Gran Bretania

ROND di dies miyon para ta pasa winter den nortwest di Europa tur aña. Nan no ta bini solamente for di criaderonan di Polo Norte, sino tambe for di mes leu cu Cánada i Siberia central. Riba nan caminda pa Africa, hopi otro paranan ta topa cu otro riba e Via Aéreo di Oost Atlántico, un ruta di migracion cu ta pasa over dje Islanan Británico.

Un cadena di mas cu 30 estuario grandi den e awanan británico ta percurá cuminda i lugánan di descanso. Cada un di esakinan ta satisfacé e necesidad di mas cu 20.000 para, pero esun di mas importante ta The Wash, na e costa oost di Inglatera, cu ta anfitrion pa mas cu un cuart miyon para—incluyendo wulp, snepi colorido, grutto, snepi kanoet, kibra cocolishi, lopi, tureluur i guiripitu (of totolica di awa). Ki clase di cuminda estuarionan ta proveé, i pakico nan ta asina importante?

E Importancia di Estuarionan

Estuarionan ta bahianan casi henteramente cerá caminda awa di laman ta mescla cu awa dushi. Aki e awanan lou, ricu tantu na mineral como na substancianan nutritivo orgánico, ta alimentá mitar dje materianan bibiente dje océanonan di mundu. Cabaron, kakalaka di awa i otro formanan di bida ta ser hañá den santu, pero e lodo di estuario ta alimentá un abundancia di bida asta mas grandi.

Lodo ta varia segun e tamaño dje sedimentu di cua e ta trahá. Cada tipo di lodo ta contené su mes animalnan marino special, e cuminda cu paranan cu ta cana den awa plat ta come.a Por ehempel, den un meter cuadrá di un tipo di lodo, por tin miyones di slak chikirititu cu ta ménos cu 3 milimeter largu! Ademas, lodo ta duna alimento na molusco, bichi’ awa, huntu cu otro invértebrenan.

Marea Bibu

Maske por tin hopi miles di para di awa plat den un estuario, por ta difícil pa localisá nan dor cu generalmente nan ta plamá over di áreanan inmenso. Sin embargo, tur cos ta cambia dramáticamente cu marea bibu, esta un marea mas haltu cu normal, cu ta sosodé cu luna yen of luna nobo. Ora awa di marea haltu subi, e ta pone cu e áreanan plat di santu i lodo ta inundá, obligando e paranan di awa plat pa bai n’e zoutmoerasb i otro lugánan mas haltu. E ora ei ta hopi mas fácil pa observá nan ora nan bini huntu en masa, descansando den inmenso trupanan mixto.

Awe, un mainta den april, briyante i cu hopi solo, ta dia di un marea bibu. Un bientu friu di nortoost ta supla segun cu nos ta stuur bai den direccion di un estuario chikitu i pintoresco, caminda e riu Alde ta pasa cu yen di curva dor dje condado di Suffolk bai pa Noord Zee. Aki, e poblacion di paranan di awa plat den winter ta yega un máximo di poco mas cu 11.000, i lo ta hopi mas fácil pa nos observá nan actividad, ya cu e estuario ta solamente rond di 800 meter hanchu.

A lo largu dje curso dje riu tin un compleho di vários tipo di defensa contra laman. Algun dje oriyanan ta cubrí cu richi, otronan cu yerba. E resto ta consistí di balki i piedranan pretu cu ta sali. Bayendo riu ariba, meimei di un coleccion notabel di edificionan victoriano, bo ta haña e Sala di Concierto Snape Maltings, caminda e festival musical Aldeburgh ta tuma lugá. Pero nos tin cu cana bai den direccion contrario i busca lugá pa sconde. Awor e bientu ta hopi fuerte i penetrante i unbes nos wowonan ta cuminsá pica.

Asina cu nos yega na cantu di riu (mira potret, punto A), un par di kluut ta cumindá nos cu nan gritu cla i zuiver. Nan no ta mas cu 40 meter leu for di nos, na nos banda dje estuario. N’e momento aki e parehanan ta drechando nan plumanan. Cada para ta pik n’e bandanan di su pechu ariba cu e punta fini di su pik cu ta lora bai ariba. Esaki ta un deleite pa mira, pero nos tin cu sigui padilanti, ya cu tin hopi mas pa wak.

E Marea Ta Subi

E marea ta subiendo hopi lihé awor, di manera cu nos ta move bai lihé pa yega n’e punto di observacion cu nos a scoge. (Mira potret, punto B.) Na caminda un tureluur—cumpliendo cu su reputacion como vigilante dje estuario—ta lanta vuelo for dje zoutmoeras, produciendo su gritu skerpi di alarma, “tuhuhu-tuhuhu!” Su patanan corá ta forma un contraste cu e punta di rand blancu di su halanan, lombrando den solo. Ora nos yega nos destinacion, nos ta core examiná e áreanan plat di santu i lodo cu ta inundando rápidamente.

Leu ayá un par di decena di tureluur ta sigui come sin stop, cobando den e lodo ariba-ariba, miéntras cu otronan ta busca cuminda den e bahianan mas scondí. Snepinan colorido, cu nan pik característicamente mandá abou, ta keda mas cerca di otro, den gruponan chikitu. Bayendo di un banda pa otro nan ta cana lihé-lihé miéntras cu nan ta pik den lodo, kedando semper cerca na cantu di awa. Wulp plamá aki-aya ta pasa bai, cobando cuidadosamente den e lodo moli i lebelebe. Mas riu ariba, un par di guiripitu ta hañando cuminda dor di usa nan pik corticu i un tiki mandá ariba pa boltu e sedimentu cu e marea a laga atras caminda ántes tabata oriya di laman.

Di ripiente, e fluit agitá i melancólico di tres sílaba “tli-u-i” dje lopi shinishi ta zona tur rond. Bulando den haltu, e parti pretu bou dje para su halanan ta mustra cla-cla contra e resto di su parti abou bleek. Cuatershen lopi color di oro, hopi pertá riba otro den un formacion oval, ta descansá cu nan cabes bou di nan hala, cu cara pa bientu. De bes en cuando un par ta bringa cu otro pa esnan cu rango mas haltu reconfirmá nan superioridad dor di pik otronan. E mayoria di nan ainda tin nan plumanan di winter cu pik-pik—cu partinan ariba scur cu color di oro; color bleek rond di wowo, cara i parti abou; i un pik pretu. Observando e panorama for di nos telescop, nos ta localisá bontbekplevier tambe.

Un trupa plamá di rond di 1.000 kieviet ta yega di ripiente. E paranan ta yega cerca den un desordu alegre, bulando den haltu den nan manera inimitabel. E kieviet i e lopi color di oro tabata riba e cunucunan di plantacion na parti west, nan zona di cuminda mas faborito. Nan no ta bin e estuario pa busca cuminda so, sino tambe pa baña i drecha nan plumanan.

E ruido mas duru den fondo ta dje gritu burbugeante di wulp, e fluitmentu mas alegremente musical di tureluur, i e kwakmentu di meuchi cabes pretu. Dos rosse grutto ta coba busca profundamente den lodo. Cu nan pik diki color oraño-corá, un par di kibra cocolishi ta sacando bichi’ awa. Un lopi shinishi su so ta dal algun paso cu un dignidad impresionante, ta stop, sagudí e pata drechi anto despues ta bai tras di su prooi, i ta gulié. Pero e marea cu ta subiendo ta alcansando nan tur rápidamente!

E Drukte Ta Cuminsá

Di ripiente, e paranan ta lanta vuelo pa forma trupanan, principalmente di nan mes especie. Esei ta un bista impresionante, ya cu e paranan di awa plat ta bula den formacion pertá riba otro. Inclinando di un banda pa otro, e trupanan ta cambia di color segun cu solo dal riba nan—for di maron scur pa blancu briyante di plata—un momento por mira nan claramente, i despues, nan color ta casi mescla cu e fondo dje marea yen di lodo cu ta subiendo. Di scur pa plata, di plata pa scur, den ritmo perfecto i, n’e mésun momento, cambiando di forma constantemente—di mas of ménos un oval pa un rondó, despues den spiral i finalmente den un liña vertical. Mayoria ta baha bek den e áreanan plat di lodo cu e marea no a tapa ainda.

Pronto, e áreanan di lodo i santu rond di nos lo ta inundá, di manera cu nos ta core bai direccion riu ariba, compañá pa un strom constante di paranan di awa plat. E proménan cu ta pasa nos ta trupanan chikitu di snepi colorido chikititu, cu nan batimentu di hala rápido, manteniendo contacto cu otro dor di saca de bes en cuando nan fluit corticu i skerpi. Despues, e tureluurnan mas grandi ta pasa bai, nan trupa ta mas plamá i mas elegante. Wulpnan tamaño di meuchinan grandi ta bula pasa bai, i ta produciendo nan bunita fluit temblá melodioso segun cu nan ta pasa. Kluutnan ta sigui den un trupa grandi, haciendo un contraste di blancu cu pretu contra e shelu bou. Nan ta bai sinta n’e parti haltu dje estuario, miéntras cu nan patanan largu blou-shinishi ta sali net riba awa.

E Descanso

Nos ta acelerá nos paso pa alcansá un punto mas elevá caminda e estuario ta bira mas smal. (Mira potret, punto C.) Especienan tin e tendencia di uni huntu den trupa, aunke esaki definitivamente no ta un regla. Segun cu e marea ta sigui subi rápidamente, mas para ta uni cu e multitud. Esaki ta causa cu constantemente e paranan ta reacomodá nan mes ya cu caminda pa para ta bira cada bes mas difícil pa haña na oriya, segun cu esnan cu ta yega lat ta sigui exigí mas i mas espacio.

E marea haltu a yega awor. E kieviet i e lopi color di oro a bula bai bek pa e cunucunan di plantacion. Tur e resto dje paranan a haña nan obligá di bandoná e lodo pa bai descansá caminda un tempu tabata e oriya dje riu. E pipmentu constante di kibra cocolishinan ta surpasá nan cantidad. Tureluur i wulp ta aumentá e sclamacion den fondo, cu awor ta ser superá dor di un veldleeuwerik cantando den haltu—berdaderamente un ambiente maraviyoso.

Nos ta bandoná e lugá segun cu e paranan di awa plat ta disfrutá di nan descanso di atardi bon merecí, wardando pa e marea bibu haltu baha. Apesar dje echo cu algun ta patras dje dijk di laman i no por mira e awa, e paranan sa ki ora pa bai bek na nan áreanan plat di lodo of oriyanan di santu. Sabiendo perfectamente cuant’or tin i siendo instintivamente sabí, nan sa con e mareanan ta bai.

Sí, e ora druk cu marea haltu ta emocionante pa mira, specialmente pa promé biaha!

[Notanan]

a Paranan cu ta cana den awa plat (género Charadriiformes) ta conocí tambe como paranan pia largu.

b Tereno inundá regularmente ora di marea haltu.

[Kuadro/Plachi na página 26]

Disfrutá dje Ora Druk

Pa por disfrutá di un ora druk cu marea haltu, localisá, promé cu tur cos, un estuario cumbiniente. Tambe bo ta bai tin mester di informacion tocante e área, manera na unda e paranan di awa plat ta bai i na unda pa para wak nan. Consultá tablanan di marea pa wak ki ora un marea bibu ta sosodé net despues di luna yen of luna nobo. Ademas dje tempu pa biaha bai, duna bo mes tres ora pa wak e paranan bon, i yega por lo ménos dos ora promé cu e marea haltu.

Kico lo bo bai tin mester di dje? Si bo no conocé paranan di awa plat, hiba un buki pa yuda identificá nan. Un verekijker por ta hopi útil tambe. Pronto lo bo ripará cu cada especie di para di awa plat tin su mes característicanan i ta busca cuminda den e manera pa cua su pik a ser creá. Un telescop no ta esencial, pero pañanan cu ta a prueba di awa i cu ta tené bo cayente sí! Sea alerto pa peliger. No risca bai riba áreanan plat di lodo aménos cu bo conocé nan bon. Fácilmente bo por keda atrapá dor di un marea cu ta subi lihé. Ademas, solamente un neblina di laman cu aparecé di ripiente ta suficiente pa poné bo perde caminda. Tene cuenta tambe cu e bientu. Bientunan fuerte por causa olanan haltu, cu por ta masha peligroso riba cualkier estuario.

[Kuadro/Plachi na página 27]

Estuarionan Mas Principal di Mundu

Wadden Zee, na Hulanda, ta e área di marea abou mas principal na Europa i avéces tin probablemente mas cu cuater miyon para di awa plat einan. E ta strech bai nort te na Jutland den zuidwest. Tres bon localidad pa bishitá den e área inmenso aki ta e caminda elevá p’e isla di Rømø, na Dinamarca; e estuario dje Riu Weser, un lugá principal unda paranan ta bai descansá ora tin marea haltu, na Alemania; i Lauwers Zee cerca di Groningen, na Hulanda. Riba e Península Iberio, e estuario mas significante ta esun dje Riu Tagus na Portugal.

Estuarionan a lo largu dje costa dje Océano Pacífico di Norteamérica como tambe di Sur América ta percurá cuminda pa rond di seis pa ocho miyon para migrante di awa plat. Entre e localidadnan mas principal tin e bahianan di San Francisco i Humboldt, na California; e 200 kilometer cuadrá na Cánada for di Vancouver su Boundary Bay bira te na Iona Island, British Columbia; i Alaska su estuario Stikine i e delta dje Riu Koper.

Sitionan excelente pa paranan di awa plat ta ser hañá tambe n’e Península Bolivar i na Galveston, Texas, Merca; na Tai-Po, Hong Kong; na Cairns, nortoost Australia; i cerca di Mombasa, Kenya.

[Plachi na página 24]

Cincu kibra cocolishi

[Plachi na página 25]

Snepi kanoet ta bula sali for di nan lugá di descanso

[Plachi na página 25]

[Plachi na página 25]

ESTUARIO ALDE, SUFFOLK

Snape Maltings Riverside Centre

Mirador B

Mirador C

Promé bista A

[Rekonosementu]

Sala di Concierto Snape Maltings

[Plachi na página 26]

Snepi kanoet

[Plachi na página 26]

Tureluur

Wulp

[Plachi na página 27]

Ariba: Wulp

    Publikashonnan na Papiamentu (Curaçao) (1986-2026)
    Log Out
    Log In
    • Papiamentu (Kòrsou)
    • Kompartí
    • Preferensia
    • Copyright © 2026 Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania
    • Kondishonnan di Uso
    • Maneho di Privasidat
    • Konfigurashon di Privasidat
    • JW.ORG
    • Log In
    Kompartí